The Maya civilization မာယာ ယဉ်ကျေးမှုကြီး

Mesoamerican society မက်ဆိုအမေရိကာဒေသရှိ အဆင့်မြင့် ယဉ်ကျေးမှုတခုဖြစ်ပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ကောင်းမွန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည့် ကာလမှာ ခရစ်မတိုင်မီ ၂၀၀၀ ခန့်မှ စ၍ ၁၆ ရာစု စပိန်တို့ အနိုင်ယူသည့်ကာလအထိ ဖြစ်သည်။ ထိုယဉ်ကျေးမှု၏ “ဂန္ထဝင်ခေတ်” အမြင့်ဆုံးကာလမှာ ခရစ်နှစ် ၂၅၀ မှ ၉၀၀ အတွင်း ဖြစ်သည်။

မာယာတို့သည် အမြင့်မားသော လှေကားပုံ ပီရမစ်များ၊ အဆင့်မြင့် ဟီရိုဂလစ် စာရေးစနစ်၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် သင်္ချာပညာတို့ကြောင့် ကျော်ကြားကြသည်။ ယနေ့ခေတ် တောင်ပိုင်း မက္ကဆီကို၊ ဂွာတီမာလာ၊ ဘလိဇ်နှင့် ဟွန်ဒူရပ်စ် ဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။

မာယာ ယဉ်ကျေးမှု၏ အဓိကအချက်များ

▪ တည်နေရာနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ

မာယာတို့သည် မက်ဆိုအမေရိကာဒေသ၏ ပူပြင်းစိုစွတ်သော မြေနိမ့်ဒေသများနှင့် တောင်တန်းဒေသများတွင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တနိုင်ငံတည်းသော အင်ပါယာတခုအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ သီးခြား မြို့နိုင်ငံများအဖြစ် စီမံအုပ်ချုပ်ထားကြသည်။

မာယာ ယဉ်ကျေးမှု၏ တည်နေရာ သည် မက်ဆိုအမေရိကာ ဒေသတွင် ရှိခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် တောင်ပိုင်း မက္ကဆီကို (ယူကာတန် ကျွန်းဆွယ်၊ ချီအာပတ်စ်)၊ ဘလိဇ် နိုင်ငံတနိုင်ငံလုံး၊ ဂွာတီမာလာ နိုင်ငံအများစုနှင့် ဟွန်ဒူရပ်စ်၊ အယ်လ်ဆာလ်ဗေဒိုး ဒေသအချို့တို့ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။ အမြင့်ဒေသများမှ မြေနိမ့်ဒေသများအထိ အရေးပါသော မြို့ကြီးများ ပြန့်နှံ့တည်ရှိခဲ့ကြသည်။

မာယာတို့၏ နယ်မြေကို “El Mundo Maya” ဟု ခေါ်ကြပြီး မိုးသစ်တောများအပါအဝင် ပတ်ဝန်းကျင်အမျိုးမျိုး ပါဝင်သည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ထိုပတ်ဝန်းကျင်များသည် တီကာလ်၊ ကိုပန်နှင့် ချီချင် အစ်ဇာ ကဲ့သို့သော မြို့ပြအကြီးစားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန် အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။

အဓိက ဒေသများနှင့် တည်နေရာများ

▪ ယူကာတန် ကျွန်းဆွယ် (မက္ကဆီကို)

မြေနိမ့်မြောက်ပိုင်းဒေသဖြစ်ပြီး ချီချင် အစ်ဇာနှင့် မာယာပန် ကဲ့သို့သော မြို့များ တည်ရှိခဲ့သည်။

▪ ဂွာတီမာလာ

တောင်ပိုင်း မြေနိမ့်ဒေသ (ပီတင်ဒေသ — တီကာလ် တည်ရှိရာ)

တောင်ပိုင်း အမြင့်ဒေသ (ကာမီနာလ်ဟူယု)

▪ ဘလိဇ်

နိုင်ငံအနှံ့ ပြန့်နှံ့တည်ရှိခဲ့ပြီး ကာရာကိုလ် နှင့် ဇူနန်တူနစ် ကဲ့သို့သော သမိုင်းဝင် နေရာများ ပါဝင်သည်။

▪ ဟွန်ဒူရပ်စ် နှင့် အယ်လ်ဆာလ်ဗေဒိုး

တောင်ဘက်အဆုံးဒေသများဖြစ်ပြီး ကိုပန် နှင့် တာဇုမယ် ကဲ့သို့သော သမိုင်းဝင်နေရာများ ရှိသည်။

ဤကျယ်ပြန့်သည့် နယ်မြေတလျှောက်တွင် ရာစုနှစ်များစွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည့် ရှုပ်ထွေးသော မြို့နိုင်ငံစနစ်များ တည်ရှိခဲ့ကြပြီး ယနေ့တွင်လည်း ထင်ရှားသော အပျက်အစီးများ၊ ဘုရားကျောင်းများနှင့် ပီရမစ်အဆောက်အအုံများ ကျန်ရှိနေသည်။

▪ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ

မာယာတို့သည် ကိုလံဘတ်စ် မရောက်မီ အမေရိကာဒေသများအတွင်း အဆင့်မြင့်ဆုံး စာရေးစနစ်ကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ လူမှုဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဆင့်အတန်း ခွဲခြားထားပြီး ဘုရင်များက အုပ်ချုပ်ကြသည်။ ဘာသာရေးအနေဖြင့် ဘုရားများ အများအပြားကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်သည့် ဝိညာဉ်ရေးနက်ရှိုင်းသော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်ပြီး အခမ်းအနားများနှင့် တခါတရံ ပူဇော်သက္ကာပြုမှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။

▪ အောင်မြင်မှုများ

မာယာတို့သည် ကျွမ်းကျင်သော လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးပညာရှိကြပြီး လူဦးရေများကို ထောက်ပံ့နိုင်ရန် အဆင့်မြင့် နည်းလမ်းများ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ရှုပ်ထွေး၍ တိကျမှန်ကန်သော ပြက္ခဒိန်စနစ်များ ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ပြီး နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများလည်း ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။

▪ ကျဆင်းခြင်း

ဂန္ထဝင်ခေတ် (ခရစ်နှစ် ၂၅၀–၉၀၀) အတွင်း တောင်ပိုင်း မြေနိမ့်ဒေသများရှိ မြို့များ အများအပြား စွန့်ပစ်ခံရသည့် အကြီးစား ကျဆင်းမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်၏ အကြောင်းရင်းများမှာ ပတ်ဝန်းကျင် ပြောင်းလဲမှုများ၊ မိုးခေါင်မှုနှင့် စစ်ပွဲများ တိုးများလာခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ယူဆကြသည်။

▪ လက်ရှိအခြေအနေ

မာယာ ယဉ်ကျေးမှုသည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မဟုတ်ပါ။ ယနေ့တိုင် မာယာလူမျိုး သန်းပေါင်းများစွာသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘွားပိုင် နယ်မြေများတွင် နေထိုင်ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာများကို ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိကြသည်။ မာယာဘာသာစကား အမျိုးအစား ၃၀ ခန့်ကိုလည်း ဆက်လက် ပြောဆိုအသုံးပြုလျက်ရှိသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ