တို့စာ တို့စကား တို့တိုင်းပြည်

စကားလုံးခပ်ဆန်းဆန်းတွေ၊ ဒေသိယစကားတွေကို တင်ပြတဲ့အခါ ဘယ်နယ်ကပြောတာ၊ ဘယ်မြို့မှာအဲလို စသဖြင့် ကွန်မင့်တွေလာပါတယ်။ ခေတ်ပျက်အသုံးတွေကိုလည်း အဲလိုပြောကြတယ်။ သတ်ပုံအမှားတွေကိုလည်း အဲလိုပြောကြတယ်။ ပြောသမျှကတော့ မမှန်။ မှန်တာ နည်းတယ်။ “လူကြီးမင်းများခင်ဗျား ရမ်းတော့မပြောကြပါနဲ့” ဘယ်အရာကိုမဆို သေသေချာချာဂဃနဏသိအောင်လုပ်ရတယ်။  မသိသေးရင် လေ့လာ၊ ရှာဖွေရတယ်။ စူးစမ်း မေးမြန်းရတယ်။ အခုခေတ်မှာ ရှာရ မေးရတာ အင်မတန်လွယ်ကူတယ်။ “ဒါပေမဲ့ တွေ့ကရာတော့ မယုံလေနဲ့” ဘယ်အကြောင်းအရာကို ဘယ်လိုလူမျိုးက သိလောက်သလဲ၊ ဘယ်နေရာမှာ ရှာရမလဲတော့ အခြေခံအသိရှိရပါလိမ့်မယ်။ အခုခေတ်မှာ ဖြေချင်သူတွေကသာ အဆမတန်များတယ်။ တယောက်ယောက်ကနေ အသီးအရွက်ပုံလေးတင်ပြီး ဘယ်လိုခေါ်သလဲတင်တဲ့အောက်မှာ လူ ၃၀-၄၀ ကဖြေကြတယ်။ အဖြေအမျိုး ၂၀ လောက်တွေ့ရတယ်။ ကင်ဆာပျောက်ဆေးဆိုတာက ၉၆ မျိုး။ ယုံကြတာဘဲ။ အိန္ဒိယမှာနေခဲ့စဉ်က လမ်းမသိရင် တွေ့တဲ့အိန္ဒိယလူမျိုးတယောက်ယောက်ကို မေးတိုင်း မပြောမရှိ။ သဘောကောင်းကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ လမ်းလွဲတွေသာများတယ်။ အခု AI ခေတ်။ ဖြေချင်လွန်းလို့။ အင်္ဂလိပ်လိုမေးမေး၊ မြန်မာလိုမေးမေး။ စက္ကန့်ပိုင်းနဲ့ အဖြေရတယ်။ သူလည်း အိန္ဒိယမှာ လမ်းမေးရသလိုဘဲ။...

မြန်မာနိုင်ငံတွင် မျှစ်နှင့် မျှစ်ချဉ် ပေါများစွာ ထွက်ရှိသော်လည်း ဒေသထွက်ကုန်အဖြစ် ဒေသအလိုက် အမည်ရပြီး အထူး နာမည်ကြီးသည့် ဒေသများမှာ - ၁။ ပျဉ်းမနား ဒေသ • ပျဉ်းမနား မျှစ်ချဉ် သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလှူအမှား ပွဲလမ်းသဘောများ၊ အိမ်သုံးဟင်းလျာများအတွက် အလွန် နာမည်ကြီးပါသည်။ • ပဲခူးရိုးမနှင့် ဆက်စပ်နေသဖြင့် ဝါးတောကြီးများမှထွက်သော မျှစ်ကောင်းများကို အခြေခံ၍ စနစ်တကျ ပြုလုပ်ကြသောကြောင့် အရသာ ချဉ်မွှေးပြီး လတ်ဆတ်သဖြင့် ပျဉ်းမနားသို့ ရောက်လျှင် အပြန်လက်ဆောင်အဖြစ် ဝယ်ယူကြလေ့ရှိကြပါသည်။ ၂။ မိုးကုတ် ဒေသ • မိုးကုတ် မျှစ်ချဉ် သည်လည်း ဒေသထွက်ကုန် အမှတ်တံဆိပ်တခုအဖြစ် နာမည်ရပါသည်။ • တောင်ပေါ်ဒေသ ဝါးမျိုးနွယ်များမှ ထွက်ရှိသည့် မျှစ်များကို မိုးကုတ်မြို့၏ ရာသီဥတုနှင့် ဒေသရိုးရာ နည်းလမ်းများဖြင့် စိမ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး အမျှင်နူးညံ့၍ အနံ့သင်းသည့်အတွက် လူကြိုက်များလှပါသည်။ ၃။ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် တနင်္သာရီတိုင်း ဒေသများ • ကချင်ပြည်နယ် (မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်) နှင့် ကရင်ပြည်နယ် တို့တွင်လည်း သဘာဝတောမျှစ် အမြောက်အမြား ထွက်ရှိပြီး ဒေသစတိုင် မျှစ်ချဉ်၊ မျှစ်ချဉ်စပ်နှင့် မျှစ်ခြောက်များမှာ နာမည်ရပါသည်။ • တနင်္သာရီတိုင်း...

(၁၀ နှစ်တိတိကစာ) အိမ်ပြင်ထွက်ရတာ ဖေ့စ်ဘွတ်ထဲသွားလာရသလိုပဲ။ တနေ့က ရုံးတခုမှာ မြန်မာပြည်ကရုပ်ရည်နဲ့မို့ နာမည်ပြောပြီး မိတ်ဆက်တယ်။ ကျွန်တော် ဆရာ့ကိုသိပါတယ်တဲ့။ အော် ... ကနေ့ ကားနဲ့ နှစ်နာရီခရီးဝေးတဲ့မြို့ကိုသွားတယ်။ ဖေ့စ်ဘွတ်ကနေ သိနေတယ်လို့ပြောတဲ့သူ ၄-၅ ယောက်တွေ့ခဲ့တယ်။ ဖေ့စ်ဘွတ်အလုပ်ကိုပါလုပ်ခဲ့ရတတ်တယ်။ ဆီးချိုသမားနဲ့ သွေးတိုးသမားကို အကြံပေးစကား ပြောခဲ့ရတယ်။ ပြည်တွင်းမှာ ဆရာဝန်ကြီးတွေနဲ့ တွေ့ဘို့နဲ့ စကားပြောဘို့ အချိန်ခက်တာလည်းပြောပြကြတယ်။ ပိုက်ဆံကုန်တာလည်း ပြောကြတာပေါ့။ အမေရိကမှာ ကျန်းမာရေးအာမခံမရှိရင် ခက်ကြတာကတော့ နေ့တိုင်း ကြားနေရတယ်။ ကျွန်တော်လည်း အဝေးကလူတွေကိုရော အနီးအနားကလူတွေပါ လေနဲ့သာ ကုပေးနိုင်တော့တယ်။ (၇) နှစ်ကြာသင်ထားရတဲ့ ဆေးပညာကို အသုံးချနိုင်တာ နိုင်ငံရေးထဲဝင်မလုပ်ခင်ကသာ ဆရာဝန်နဲ့တူတန်အောင်လုပ်နိုင်ခဲ့တယ်။ အဲတာ (၁၇) နှစ်သာကြာတယ်။ နောက် (၂၆) နှစ်ကတော့ တမျိုးတမည်။ ကြံဖန်လုပ်ရတယ်။ နေရတဲ့နေရာ အရေးပါတယ်။ အခွင့် ရှိ-မရှိကလည်းရှိသေးတယ်။ ကိုယ့်တိုင်းပြည်မဟုတ်တာက အဆိုးဆုံးပဲ။ ခုနေအခါ ပြည်တွင်းမှာဆိုရင် တရားဝင်ဖြစ်အောင် လုပ်လို့တော့ ရကောင်းရမယ်။ အချိန်ကြာမယ်။ ဇရာက ပိုပြီးအိုစာတော့မယ်။...

ခေါပုပ် − န / ခေါပုတ် / ကောက်ညှင်းပေါင်းကို ထောင်းကာ နှမ်းလှော်ထည့်၍ လုပ်ထားသောမုန့်။ [ရှမ်း] ခေါပျဉ်း − န / ခေါပျင် / ကောက်ညှင်းပေါင်းကို နှမ်းနှင့်ထောင်း၍ အပျဉ်းလုပ်ထားသော မုန့်။ ခေါဘဏီ − န / ခေါမနီ / ၁။ အလွန် များပြားသော အရေအတွက်တခု၏ အမည်။ ၂။ အလွန်ကြီးသော စစ်တပ်ကြီး။ [ပါ] ပဲစိစပ် − န / ပဲစီလတ် / အနီရင့်ရောင်မှ အညိုရောင်အထိ အရောင်ရှိသော ပဲတမျိုး။ (ပန်းရည်ချက်လုပ်ရာတွင် သုံးသည်။) ပဲပုဇွန် − န / ပဲဇွန် / အကြောနီ၍ အစေ့အိမ် လုံးဖောင်းကြွသော အသီးအတောင့်များ ကွေးကောက်စွာ အပြွတ်လိုက်သီးသည့် ပဲကြီးမျိုးဝင် ပဲတမျိုး။ (ပဲဝါကြီးတ်လိမ်ဟုလည်း ခေါ်သည်။) ပဲပိုးတီ − န / ပဲပိုးဇီ / အရစ်အရစ်နှင့် အလယ်တွင် ဖောင်းမို့၍ အသီးတောင့်ကို စားသုံးရသည့် ပိုးတီကောင်နှင့် တူသော ပဲတမျိုး။ ပဲပင်ပေါက် − န / ပဲဗင်ဗောက် / ပဲတီပင်ပေါက် − န၊ နှင့်အတူတူ။ ပဲပေါင်း − န / ပဲဗောင်း / ပေါင်းထားသော စားတော်ပဲစေ့။ ပဲပေါင်းဆီ − န / ပဲဗောင်းဇီ / ပဲဆီ − န၊ နှင့်အတူတူ။ ပဲပုပ် − န / ပဲဗုတ် / ပဲကျပ်ပျဉ်းသို့မဟုတ် ပဲစိစပ်ကိုပြုတ်၍အပုပ်ခံကာ ပြုလုပ်ထားသော စားဖွယ်။ ပဲပုပ်ပြား − န / ပဲဗုတ်ပျား / ပဲပုပ်ကို အပြားပြု၍ အခြောက်လှန်းထားသော စားဖွ...

(စိုးလွင်မြင့်) အခုတော့ မြန်မာစာကောင်းကင်မှာ ငှက်တကောင် မရှိ၊ ငှက်တရာ မရှိတော့ပါ။ ခွပ်ဒေါင်းတွေ  ကဒေါင်းတွေက  အဟုတ်မှတ်နေကြလေရဲ့။ ဒေါက်တာတင့်ဆွေ

အထက ၄ ကျောင်းအမည်ပြောင်းတာ မသိလိုက်ရ။ ဗိုလ်တထောင်ဘုရား၊ ဗိုလ်တထောင်သတင်းစာ၊ ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်သာ ရှိတယ်။ ဒီကျောင်းက ဘယ်မှာရှိသလဲ မသိပါ။ ဒေါက်တာတင့်ဆွေ