Skip to main content

Posts

လျှင် ရင်

(မိုးရွာရင် ရေချိုးမယ်) ရေနွေးကြမ်း ကြိုက်တတ်သူဆိုရင်စာ အောက်မှာ ကွန်မင့်တခုက လျှင် လို့ ထာက်ပြပါတယ်။ စာရေးတော့ လျှင်၊ စကားသံကို စာနဲ့ရေးတော့ ရင် လို့လည်း ရေးကြပါတယ်။ ရေချိုးပြီးရင် အဝတ်အစားလဲမယ်။ ထမင်းစားပြီးရင် အပြင်သွားမယ်။  တွေးကြည့်လျှင် ပြေးကြည့်တာထက် မှန်သည်။ တွေးကြည့်ရင်ပြေးကြည့်တာထက်မှန်နေတယ်။ ကြိုက်ရင်ဝယ်ထား။ ကြိုက်စျေးရရင် ရောင်းမှာပါ မကြိုက်ရင် မရောင်းပါဘူး။ ချွတ်ရတာကြိုက်ရင်တခုလောက်ဝယ်ထား။ စာရေးရာတွင် “လျှင်” ဟု ရေးရမည် သို့သော် စကားပြောသံတွင် “ရင်” ဟု ထွက်လေ့ရှိသည်။ ဤသည်မှာ အသံပြောင်းလဲခြင်း (sound shift) ဖြစ်ပြီး စကားသံကို စာသို့ တိုက်ရိုက်ကူးရာမှ မှားရေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ မှန်ကန်သော စာရေးပုံ (လျှင်) / စကားသံ (ရင်) ဥပမာများ ၁။ စာရေး — မိုးရွာ လျှင် မသွားပါနှင့်။ စကားသံ — မိုးရွာ ရင် မသွားနဲ့။ ၂။ စာရေး — အချိန်ရှိ လျှင် လာပါ။ စကားသံ — အချိန်ရှိ ရင် လာ။ ၃။ စာရေး — သိ လျှင် ပြောပါ။ စကားသံ — သိ ရင် ပြော။ ၄။ စာရေး — ကြိုးစား လျှင် အောင်မြင်မည်။ စကားသံ — ကြိုးစား ရင် အောင်မြင်မယ်။ ၅။ စာရေး — နေမကောင်း လျှင် ဆရာဝန်ကို ပြပါ။ စကားသံ — နေမကောင်း ရင် ဆရာဝန်ပြ။ သ...
Recent posts

မျက်စိဆံပင်မွှေးစူး

မင်္ဂလာပါဆရာ မျက်စိဆံပင်မွှေးစူး  မျက်စိစပါးမွှေးစူး ဘယ်ဟာက မှန်ပါသလဲရှင် မျက်စိဆံပင်မွှေးစူး အဓိပ္ပါယ် မျက်စိထဲသို့ ဆံပင်မွှေးသေးသေးတခု စူးဝင်သကဲ့သို့ အလွန်သေးငယ်သော်လည်း မသက်သာစေ၊ မခံနိုင်စေ၊ အမြဲ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေသော အရာကို ဆိုလိုသည်။ အရေးမကြီးသလို ထင်ရသော်လည်း တကယ်တမ်းတွင် စိတ်အနှောင့်အယှက် အလွန်ဖြစ်စေသော အရာ မကြာခဏ စိတ်ကို ခလုတ်တိုက်စေသော လူ သို့မဟုတ် အကြောင်းအရာ ဥပမာ “သူ့အပြောအဆိုတွေက မျက်စိဆံပင်မွှေးစူးလိုပဲ။” → သေးငယ်သလို ထင်ရပေမယ့် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေသည်။ “ဒီကိစ္စက မျက်စိဆံပင်မွှေးစူး ဖြစ်နေပြီ။” → သေးသေးလေးပေမယ့် လျစ်လျူရှု၍ မရတော့သော အရာ ဖြစ်သည်။ အနီးစပ်ဆုံး အင်္ဂလိပ်အသုံးအနှုန်းများမှာ a thorn in the eye a constant irritation စသဖြင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ တချို့က မျက်စိဆံပင်မွှေးဆူး၊ တချို့က မျက်စိစပါးမွှေးစူး လို့ မှားနေကြတယ်။ သူများ မျက်စိဆံပင်မွှေးဆူးအောင် အကြိမ်များစွာ - မှားတယ်။ မျက်စိဆံပင်မွှေဆူးနေတာ - မှားတယ်။ ဒီနှစ်ယောက်တော့ မျက်စိဆံပင်မွှေးဆူးနေပါပြီ - မှားတယ်။ ❌ မျက်စိဆံပင်မွှေးဆူး → “စူး” (ကြိယာ) ကို “ဆူး” (နာမ်) ဟု မှားရေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ❌ မျက်စိစပါးမွှ...

ကိုယ့်ထမင်းကိုယ်စား ကြီးတော်နွား အလကားကျောင်း

အဖိုးအခ မရဘဲ ကြီးတော်၏နွားကို ကိုယ့်စရိတ်နှင့်ကိုယ် ကျောင်းသကဲ့သို့ မိမိအလုပ်ကို လျစ်လျရှု၍ မိမိအတွက် အကျိုးမရနိုင်သော သူ တပါးအလုပ်ကို လုပ်ပေးသည်။ မူလရင်းမြစ် "မင်းတို့အလုပ်က ကိုယ့်ထမင်းကိုယ်စားပြီး ကြီးတော်နွားကျောင်းပေးရတဲ့ အလုပ်ပါ ငြိမ်မောင်ရာ ဟု နာကြည်းအောင် ပြောခဲ့သည်။" [၁၃၄၇] တောကအမေ။ ၆။ မြန်မာရိုးရာ စကားပုံ တခုဖြစ်ပြီး လူ့အပြုအမူအချို့ကို ဝေဖန်ဖော်ပြရာတွင် အသုံးများသည်။ 🔎 စကားပုံ၏ အဓိပ္ပာယ် ကိုယ့်ထမင်းကိုယ်စား — ကိုယ့်အသုံးစရိတ်ကို ကိုယ်တိုင် ထမ်းဆောင်သည်။ ကြီးတော်နွား အလကားကျောင်း — ကိုယ်နှင့် မသက်ဆိုင်သော အရာကို အကျိုးမရှိဘဲ စောင့်ရှောက်ပေးနေသည်။ ➡ အဓိပ္ပာယ်ပေါင်းစပ်လျှင် — ကိုယ်ပိုင်အကျိုးအတွက် မဟုတ်သည့် အလုပ်ကို အကျိုးအမြတ်မရှိဘဲ ဝင်ရောက်လုပ်ဆောင်နေသူကို ချိုးဖောက်ဝေဖန်သည့် စကားပုံ ဖြစ်သည်။ 🧠 သဘောတရား ဤစကားပုံကို အသုံးပြုရာတွင် များသောအားဖြင့် — ကိုယ်နှင့် မသက်ဆိုင်သော ကိစ္စတွင် အလွန်အမင်း ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း အကျိုးမရနိုင်သော အလုပ်ကို အားစိုက်လုပ်နေခြင်း ကိုယ်တိုင် အကျိုးမရသော်လည်း အခြားသူအတွက် အလုပ်လုပ်ပေးနေခြင်း တို့ကို ဖော်ပြလိုသောအခါ သုံးသည်။ 📌 နမူနာဝါကျ ၁။...

တနေရာ

မိုးကုတ်မြို့ တောတွင်းတနေရာက ကျားအောင်းဂူကျောင်း ပုံအတွက် ကျေးဇူး မနေ့က ပုသိမ်က စာကိုမှန်အောင်ရေးလို့ တင်ပြလိုက်သေးတယ်။ အခု မိုးကုတ်က တနေရာကို မှန်အောင်ရေးတယ်။ မနက်ကလည်း မှန်အောငရေးတတ်တဲ့ မြို့တမြို့ တွေ့လိုက်သေးတယ်။ မှတ်ထားချိန်မရလိုက်။ မှန်အောင်ရေးတတ်တာ နေပြည်တော်ကမဟုတ်တာတော့ သေချာတယ်။ ဒေါက်တာတင့်ဆွေ

“ပေါရာဏ” ဆိုသည်မှာ

ပေါရာဏဆိုတာ ဘယ်လိုစကားမျိုးလဲဆရာ သူကဘာသာစကားသီးခြားရှိတာလား (၁) “ပေါရာဏ” ဆိုသည်မှာ ပါဠိ (Pāli) စကားလုံး ဖြစ်ပါသည်။ မူရင်းပုံစံမှာ — “ပုရာဏ” (Purāṇa) ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ — ဟောင်းသော ရှေးကာလဆိုင်ရာ အစဉ်အလာရှိသော ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ စကားလုံး၏ မူရင်း ပါဠိ — Purāṇa (ပုရာဏ) သံသကൃത — Purāṇa မြန်မာတွင် အသံပြောင်း၍ — ပေါရာဏ ဟု အသုံးများလာသည်။ “ပုရာဏ” မှ “ပေါရာဏ” သို့ အသံပြောင်းခြင်းမှာ မြန်မာအသံထွက်အလေ့အထအရ “ု” သည် “ေါ” သို့ ပြောင်းသုံးခြင်း ဖြစ်သည်။ အသုံးများသော နမူနာများ ပေါရာဏခေတ် — ရှေးဟောင်းခေတ် ပေါရာဏကျမ်း — ရှေးဟောင်းကျမ်း ပေါရာဏဓမ္မ — ရှေးမှ ဆက်လက်ရှိလာသော ဓမ္မ ဗုဒ္ဓဘာသာအတွင်းတွင် “ပေါရာဏ” ဟု အသုံးပြုရာတွင် “ရှေးကာလမှ ဆက်လက်တည်ရှိလာသော” ဟူသော အဓိပ္ပာယ် အလေးထားသည်။ ဆင်တူအသုံးများ ရှေးဟောင်း ရှေးကျ အစဉ်အလာရှိသော အဟောင်း အချုပ် ပေါရာဏ = ပါဠိ/သံသကృతမှ ဆင်းသက်လာသော ရှေးဟောင်း၊ အစဉ်အလာရှိသော ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ပါ စကားလုံး ဖြစ်သည်။ (၂) ပေါရာဏ ဆိုသည်မှာ အသုံးနည်းကာ ပျောက်ကွယ်သွားသော စကားလုံးများကို ခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝေါဟာရ ဖြစ်လာပုံ အဋ္ဌာရဿ (၁၈) ရပ်ပါ ပုရဏာ (ပါဠိ − စကားဟောင်း အတတ်) မှ ဆင်းသက်လာသည့် ပါဠ...

"ညနေချမ်း"

ဤတနေ့လည်း ကုန်ရွေ့ပေပြီ၊ ယော်ရီအဆင်း ကင်းသည်လျှံဝါ၊ ကိုယ်ရုံလွှာဖြင့် အာကာမိုးဝ၊ ငေးမျှော်တသည် ပြုဗ္ဗဒီသာ၊ တံခါးမှာတကား။ ။ တဘက်ကမ်းလျှင်၊ ဓနိတန်းဝယ် လေဖျန်းပင့်ချီ၊ ကိုယ်ထီးအီလျက် တွန်မြည် ရွှေဘုတ်၊ သူ့အာလုပ်လည်း မြုပ်တုံ မြင့်တုံ၊ နွဲ့လှည့်တုံဖြင့် မှုန်သည်လောကဓာတ်၊ သူကြောသပ်မှ ရင်အပ်မှီကာ နားတော့သည်။ ။ တောက်ဘက်ဒိသာ၊ မျက်နှာမျှော်မှန်း၊ ဥဗျိုင်းတန်းလည်း ပျံသန်းတိမ်ပေါ်၊ ရှေ့ပြေးခေါ်က ရေပေါ် ပွင့်ရွှင်၊ ကြာချပ်ရှင်သို့ လှေယာဉ်မြင့်မား၊ ရွက်ဖားလျားသည် သွားသည်တိမ်မွေ့၊ တရွေ့ရွေ့လျှင် မြေ့မြေ့ရေးရေး၊ တဝေးဝေးသည် ညဉ့်သွေးဂူမှာ နားတော့သည်။ ။ (ဇော်ဂျီ။ ဂန္ထလောက၊ ၁. ၁၉၃၂။) ဇော်ဂျီပေါင်းချုပ်နှင့် အနည်းငယ်ကွဲ၏။ (ကုန်ရွေ့ပြန်ပြီ၊ နေနီနီတည့်၊ နောက်ဆီမိုးဝ၊ တံခါးမှာတည့်၊ ချောင်းတဘက်ကမ်း… စသည်။) #ရှေးစာကဗျာများ ကျေးဇူး။ ဒေါက်တာတင့်ဆွေ

သူငယ်တန်းကနေ တက္ကသိုလ်အထိ

ကွန်မင့်တခု = ဆရာကြီး တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင် ရှိစဥ်က မေးသင့်ပါတယ်လေ။ ပြန်စာ မေးနေစရာ တစက်ကလေးမှ မလိုတာ။  အခုလိုလူတွေကြောင့်သာ ထောက်ပြနေရတာ။ တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင် စာရေးတဲ့ခေတ်က သူငယ်တန်းကနေ တက္ကသိုလ်အထိ တတိုင်းတပြည်လုံးမှာ စာကိုမှန်အောင် ရေးတတ်ကြတယ်။ ရွှေဥဒေါင်းရေတဲ့ တသက်တာမှတ်တမ်းကို မှန်​အောင်မ​ရေးကြတာကို ထောက်ပြပါတယ်။ ရွှေ​ဥဒေါင်းကို မေးစရာမလိုပါ။ ဇော်ဂျီ​ရေးတဲ့ ဘဲအုပ်ကတရာနှစ်ရာကို မှန်မ​ရေးကြတာကိုလည်း ထောက်ပြပါတယ်။ ဆရာ​ဇော်ဂျီကို မေး​နေစရာ မလိုပါ။ လူကြီးမင်းတို့ သိပ်မတိမ်ကြပါနဲ့။ ကန်​တော့။ ဒေါက်တာတင့်ဆွေ