စကားများများပြောခြင်း နည်းနည်းပြောခြင်း သုတေသန

(၁)

အသက်ကြီးသူများတွင် စကားများလာခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများ

အသက်ကြီးသူများသည် လူမှုဆက်ဆံရေးလိုအပ်မှု၊ အထီးကျန်မှု လျော့ချလိုမှု သို့မဟုတ် ကိုယ်၏ ဘဝအတွေ့အကြုံများကို မျှဝေလိုသည့် ဆန္ဒကြောင့် စကားပိုများလာခြင်း သို့မဟုတ် စကားရှည်ရှည် ပြောတတ်လာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

စကားများလာခြင်းသည် အချို့အခါတွင် ဉာဏ်ရည်ဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများနှင့်လည်း ဆက်စပ်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် dementia နှင့် ဆိုင်သော စကားထပ်ထပ် ပြောခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် မျက်နှာချင်းဆိုင် ဆက်သွယ်ပြောဆိုခြင်းကို အလေ့အကျင့်ရှိလာခြင်းကြောင့်လည်း စကားပိုပြောတတ်လာနိုင်သည်။

သို့သော် အသက်ကြီးသူ အချို့မှာ နားမကောင်းမှု သို့မဟုတ် အားနည်းလာမှုကြောင့် စကားနည်းသွားနိုင်သည်။

အသက်ကြီးသူများတွင် စကားများလာစေသော အဓိက အကြောင်းရင်းများ

အထီးကျန်မှု လျော့ချရန်နှင့် ဆက်သွယ်မှုလိုအပ်ခြင်း

အသက်ကြီးသူများအများစုသည် လူများနှင့် စကားပြောဆိုခြင်းမှတဆင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်ဟု ခံစားရပြီး အထီးကျန်မှု လျော့နည်းစေရန် ကြိုးစားကြသည်။

အတွေ့အကြုံများနှင့် အမှတ်တရများ မျှဝလိုခြင်း

သူတို့၏ ဘဝအတွေ့အကြုံများ၊ အမှတ်တရများကို မျိုးဆက်အသစ်များသို့ မျှဝပေးလိုသောကြောင့် အကြောင်းအရာတခုကို မကြာခဏ ပြောတတ်ကြသည်။

ဉာဏ်ရည်ဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ (verbosity)

သုတေသနများအရ အသက်ကြီးသူများသည် လူငယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် စကားပိုရှည်ရှည် ပြောတတ်ပြီး စကားပြောရာတွင် အကြောင်းအရာတခုတည်းပေါ် မတည်တတ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

Dementia နှင့် Sundowning

စကားထပ်ထပ် ပြောခြင်း သို့မဟုတ် မကြာခဏ စကားပြောခြင်းသည် dementia ၏ လက္ခဏာတခု ဖြစ်နိုင်ပြီး ညနေဘက်တွင် ပိုမို ပြင်းထန်လာနိုင်သည်။

လူမှုထိန်းချုပ်မှု နည်းလာခြင်း

အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ပတ်ဝန်းကျင်ကို သတိထားမှု လျော့နည်းလာခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ကို ထိန်းသိမ်းမှု နည်းလာခြင်းကြောင့် အခြားသူများ စကားပြောနေစဉ် ဝင်ပြောခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အကြောင်းများ ပြောမိခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

စကားနည်းလာနိုင်သော အကြောင်းများ

အသက်ကြီးသူ အချို့မှာ အောက်ပါအကြောင်းများကြောင့် စကားနည်းလာနိုင်သည်—

နားမကောင်းလာခြင်း

စကားမှားနားလည်မည်ကို စိုးရိမ်ခြင်း

ကိုယ်ခန္ဓာ ပင်ပန်းလွယ်လာခြင်း

(၂)

စကားပြောပုံအလေ့အကျင့် မတူညီမှုများ

လူတို့၏ စကားပြောပုံ မတူညီခြင်းသည် ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေးပုံစံ မတူခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

စကားများပြောတတ်သူများသည် ပွင့်လင်းသော သဘာဝရှိသူများ (extroverts) ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ စိတ်လှုပ်ရှားမှု သို့မဟုတ် စိတ်ပူပန်မှုကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ တိတ်ဆိတ်သော လူများမှာမူ မကြာခဏ စောင့်ကြည့်သုံးသပ်တတ်ပြီး စဉ်းစားနက်ရှိုင်းစွာ ပြောဆိုခြင်းကို တန်ဖိုးထားတတ်ကြသည်။

ဤစကားပြောပုံ နှစ်မျိုးစလုံးသည် လူများနှင့် ဆက်သွယ်ရာတွင် မတူညီသော နည်းလမ်းများကို ပေးစွမ်းပြီး တိတ်ဆိတ်မှုသည် မကြာခဏ စဉ်းစားသုံးသပ်မှုရှိခြင်းကို ကိုယ်စားပြုတတ်သည်။

အချို့လူများ စကားများပြောရခြင်း၏ အကြောင်းများ

ပွင့်လင်းသော ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး (Extroversion)

လူများနှင့် ဆက်ဆံပြောဆိုခြင်းမှ စွမ်းအားရရှိပြီး လူမှုဆက်ဆံရေးကို နှစ်သက်တတ်ကြသည်။

စိတ်ပူပန်မှု သို့မဟုတ် စိတ်လှုပ်ရှားမှု (Anxiety / Nervousness)

မအဆင်ပြေသော ခံစားမှုကို ဖုံးကွယ်ရန် သို့မဟုတ် တိတ်ဆိတ်မှုကို ဖြည့်ရန် မြန်မြန်စကားပြောတတ်ကြသည်။

စဉ်းစားပုံစံ (Processing style)

အချို့လူများသည် အတွေးများကို စကားပြောရင်း စဉ်းစားတတ်ကြပြီး စကားပြောခြင်းမှတဆင့် အကြောင်းအရာများကို နားလည်လာတတ်ကြသည်။

အာရုံစိုက်မှု ရယူလိုခြင်း (Attention seeking)

အချို့လူများသည် အခြားသူများ၏ အသိအမှတ်ပြုမှု ရရှိရန် သို့မဟုတ် ကိုယ်ကိုယ် အရေးပါသည်ဟု ခံစားရန် စကားများပြောတတ်ကြသည်။

ကိုယ်ကိုယ်သတိမပြုမိခြင်း (Lack of self-awareness)

သူတို့သည် ကိုယ်တိုင် စကားများလွန်းနေသည်ကို မသိနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် လူမှုအချက်အလက်များကို မှားယွင်းနားလည်နိုင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

အချို့လူများ စကားနည်းရခြင်း၏ အကြောင်းများ

စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် စဉ်းစားသုံးသပ်ခြင်း

တိတ်ဆိတ်သော လူများသည် အချက်အလက်များကို နက်ရှိုင်းစွာ စဉ်းစားပြီး အဓိပ္ပါယ်ရှိသော စကားပြောရန်သာ ရွေးချယ်တတ်ကြသည်။

Introversion

သူတို့သည် တိတ်ဆိတ်သော အချိန်များတွင် စွမ်းအားရရှိပြီး ပေါ့ပေါ့ပါးပါး စကားများထက် အနက်ရှိုင်းသော ဆက်ဆံမှုများကို နှစ်သက်တတ်ကြသည်။

စောင့်ကြည့်နိုင်စွမ်း (Observation skill)

သေးငယ်သော အသေးစိတ်အချက်များနှင့် လူများ၏ လျှို့ဝှက်သော ခံစားချက်များကို သတိပြုမိတတ်ကြပြီး တိတ်ဆိတ်မှုကို ပိုမိုစောင့်ကြည့်ရန် နည်းလမ်းတခုအဖြစ် အသုံးပြုတတ်ကြသည်။

တိတ်ဆိတ်မှုနှင့် အဆင်ပြေခြင်း

စကားတိတ်နေသည့် အချိန်တိုင်းကို စကားဖြင့် ဖြည့်ရန် မလိုအပ်ဟု ယူဆကြပြီး တည်ငြိမ်မှုကို တန်ဖိုးထားတတ်ကြသည်။

စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် လူမှုဆိုင်ရာ အချက်များ

တိတ်ဆိတ်မှုသည် ချို့တဲ့မှု မဟုတ်

တိတ်ဆိတ်ခြင်းသည် ပညာရှိမှုနှင့် ကိုယ်ကိုယ်သိမြင်မှု မြင့်မားခြင်း၏ အရိပ်လက္ခဏာတခု ဖြစ်နိုင်ပြီး ကိုယ်၏ စိတ်လှုပ်ရှားမှုများကို ပိုမို ထိန်းချုပ်နိုင်စေတတ်သည်။

စကားများလွန်းခြင်းသည် လက္ခဏာတခု ဖြစ်နိုင်သည်

တခါတရံတွင် ADHD၊ စိတ်ပူပန်မှု မြင့်မားခြင်း သို့မဟုတ် manic episode များနှင့် ဆက်စပ်နိုင်ပြီး ထိုသို့သော စကားပြောပုံကို “pressured speech” ဟု ခေါ်ကြသည်။

အခြားသူကို နားလည်နိုင်စွမ်း

တိတ်ဆိတ်သော လူများသည် မကြာခဏ စိတ်ခံစားမှု ဉာဏ်ရည် (emotional intelligence) မြင့်မားပြီး အခြားသူများ၏ စိတ်ခံစားချက်များကို အလွန်လွယ်ကူစွာ လက်ခံသိမြင်နိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဆက်ဆံမှုများထက် အနက်ရှိုင်းပြီး ယုံကြည်မှုရှိသော ဆက်ဆံရေးများကို ပိုမို နှစ်သက်ကြသည်။

နိဂုံးအားဖြင့်ဆိုလျှင် စကားများပြောတတ်ခြင်းနှင့် စကားနည်းခြင်းတို့သည် ကမ္ဘာနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် မတူညီသော နည်းလမ်းများသာ ဖြစ်သည်။ ထိုကွာခြားမှုများကို လက်ခံနားလည်နိုင်သည့်အခါ လူများအကြား ဆက်သွယ်ရေး ပိုမိုကောင်းမွန်လာနိုင်သည်။

(၃)

စကားများပြောသူများ၏ ရာခိုင်နှုန်း

“စကားများပြောသူ” ဟူသော လူအုပ်စုအတွက် တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရာခိုင်နှုန်း မရှိပါ။ စကားများပြောခြင်းသည် လူဦးရေစာရင်းဖြင့် တိုင်းတာသော အချက်အလက် မဟုတ်ဘဲ အပြုအမူဆိုင်ရာ လက္ခဏာတခု ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

လူတဦးနှင့် လူတဦး စကားပြောပမာဏ မတူကြသော်လည်း သုတေသနအချို့အရ လူများသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် တနေ့လျှင် စကားလုံး ၁၅,၀၀၀ မှ ၂၀,၀၀၀ ခန့် ပြောကြသည်ဟု တွေ့ရှိထားသည်။ စကားများပြောမှုသည် လိင်ကွာခြားမှုထက် ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး (extroversion)၊ စိတ်ပူပန်မှု၊ သို့မဟုတ် ဉာဏ်ရည်ဆိုင်ရာ အချက်များကြောင့် ပိုမို သက်ရောက်မှု ရှိတတ်သည်။

ပုံမှန် စကားပြောသူများ (Average talkers)

လူအများစုသည် အလယ်အလတ် စကားပြောပမာဏ အတွင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။

သို့သော် ပွင့်လင်းသော ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးရှိသူများ (extroverts) သည် စကားပြောဆက်ဆံခြင်းကို နှစ်သက်သောကြောင့် စကားပိုများပြောတတ်ကြသည်။

အခြေအနေကြောင့် စကားများလာသူများ (Situational talkers)

အချို့လူများသည် အောက်ပါအကြောင်းများကြောင့် စကားပိုများပြောတတ်ကြသည်—

စိတ်ပူပန်မှု

စိတ်လှုပ်ရှားမှု

တိတ်ဆိတ်မှုကြောင့် မအဆင်ပြေဖြစ်မည်ကို စိုးရိမ်ခြင်း

လူတဦးနှင့် လူတဦး ကွာခြားမှုများ (Individual variations)

University of Arizona News မှ ဖော်ပြသော သုတေသနတခုတွင် လူတို့၏ တနေ့လျှင် ပြောသော စကားပမာဏသည် အလွန်ကွာခြားနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။

ဥပမာ—

လူတဦးသည် တနေ့လျှင် စကားလုံး ၁၂၀,၀၀၀ ကျော် ပြောခဲ့သည်

အခြားတဦးမှာ စကားလုံး ၁၀၀ ခန့်သာ ပြောခဲ့သည်

ဆက်သွယ်ရေး၏ မျှတမှု (Communication balance)

ရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာ စကားပြောမှုများကို လေ့လာသော သုတေသနများအရ စကားပြောမှုကို ၆၅% ထက် ပို၍ လွှမ်းမိုးပြောခြင်း သည် အကျိုးမရှိကြောင်း တွေ့ရှိထားသည်။

ထို့ကြောင့် စကားများလွန်းခြင်းထက် နှစ်ဖက်ညီသော ဆွေးနွေးမှု သည် ပိုမို ထိရောက်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

နိဂုံး

စကားများပြောခြင်းသည် လူအုပ်စု၏ တိတိကျကျ ရာခိုင်နှုန်းတခု မဟုတ်ဘဲ လူတဦးချင်း၏ အပြုအမူနှင့် ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးဆိုင်ရာ လက္ခဏာတခု ဖြစ်သည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ