အရင်းမစိုက် လှေထိုးလိုက်

“အရင်းမစိုက် လှေထိုးလိုက်” ဆိုသော စကားပုံသည် မြန်မာစကားပုံများအနက် လူသုံးများသည့် စကားပုံတခု ဖြစ်ပြီး အလုပ်မလုပ်ဘဲ အကျိုးအမြတ်ကို ရယူလိုခြင်း ကို ဆိုလိုသည်။

၁။ စကားပုံ၏ အဓိပ္ပါယ်

ကိုယ်တိုင် အရင်းအနှီး မထည့်ဘဲ အကျိုးအမြတ် ရမည့်အခါမှ ဝင်ပါလာသူကို ဆိုလိုသည်။

အခြားစကားဖြင့်—

ကိုယ်တိုင် မပင်ပန်း၊ မရင်းနှီး၊ မကြိုးစားသော်လည်း အကျိုးအမြတ်ကိုသာ လိုချင်သူ ကို ဆိုလိုသည်။

၂။ စကားပုံ ဖြစ်ပေါ်ပုံ (အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်)

ရှေးကာလတွင် လှေတစီးကို လှော်သွားရာတွင်—

လှေကို ပိုင်သူ

လှေကို လှော်သူ

တို့သည် အလုပ်ကြိုးစားရသည်။

သို့သော် အရင်းမစိုက်သူ တယောက်က လှေထဲသို့ နောက်မှ ဝင်လာပြီး လှေကို ထိုးကာ အကျိုးအမြတ်တွင် ပါဝင်လိုပါက—

အဲဒီအခြေအနေကို ဥပမာယူ၍ “အရင်းမစိုက် လှေထိုးလိုက်” ဟု ပြောလာကြသည်။

၃။ အသုံးပြုပုံ ဥပမာ

အလုပ်ကို တလုံးတည်း မကူညီဘဲ အမြတ်ရချိန်မှ လာဝင်တတ်သူကို

“သူကတော့ အရင်းမစိုက် လှေထိုးလိုက်ပဲ” ဟု ပြောကြသည်။

အခြားသူများ ကြိုးစားလုပ်ထားသော အလုပ်အောင်မြင်ချိန်မှ

ဝင်ပါလာသူကိုလည်း ဤစကားပုံဖြင့် ပြောကြသည်။

၄။ အလားတူ အင်္ဂလိပ်အဓိပ္ပါယ်

အနီးစပ်ဆုံး အင်္ဂလိပ်အဓိပ္ပါယ်များမှာ—

to reap where one has not sown

to take credit without effort

to join only when there is profit

တို့ ဖြစ်သည်။

အချုပ်

အရင်းမစိုက် လှေထိုးလိုက် ဆိုသည်မှာ ကိုယ်တိုင် မကြိုးစားဘဲ အကျိုးအမြတ်ရချိန်မှ ဝင်ပါလာသူကို ရည်ညွှန်းသော မြန်မာစကားပုံ ဖြစ်သည်။

(၂)

“ကိုယ့်ထမင်းကိုယ်စား ကြီးတော်နွား အလကားကျောင်း”

၁။ စကားပုံ၏ အဓိပ္ပါယ်

ကိုယ်တိုင် အကျိုးမရှိသော်လည်း အခြားသူ၏ အကျိုးအတွက် အလကား အလုပ်လုပ်ပေးနေခြင်း။

အခြားစကားဖြင့်—

ကိုယ်တိုင် အကျိုးမရ

အခြားသူသာ အကျိုးရသော အလုပ်ကို လုပ်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

၂။ စကားပုံ ဖြစ်ပေါ်ပုံ (အဓိပ္ပါယ်ရှင်း)

စကားပုံတွင်—

ကိုယ့်ထမင်းကိုယ်စား = ကိုယ်တိုင် စားရသည့် အစားအစာကို ကိုယ်တိုင် ရှာရခြင်း

ကြီးတော်နွား = ကြီးတော် (မိဘဘက် ဆွေမျိုး) ၏ နွား

အလကားကျောင်း = အခမဲ့ နွားကျောင်းပေးခြင်းဆိုလိုသည်။

ဆိုလိုရင်းမှာ—

ကိုယ်တိုင် အစားအစာကို ကိုယ်တိုင် ရှာစားရသော်လည်း

အခြားသူ၏ နွားကို အလကား ကျောင်းပေးနေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေခြင်း။

ထို့ကြောင့် ကိုယ်တိုင် အကျိုးမရှိသော အလုပ်ကို လုပ်နေခြင်း ကို ဥပမာပြုထားသော စကားပုံ ဖြစ်သည်။

၃။ အသုံးပြုပုံ ဥပမာ

ကိုယ့်အကျိုးမရှိဘဲ အခြားသူအတွက် အလုပ်လုပ်နေသူကို

“ကိုယ့်ထမင်းကိုယ်စား ကြီးတော်နွား အလကားကျောင်းနေတယ်” ဟု ပြောကြသည်။

ကိုယ်တိုင် အကျိုးမရသည့် အလုပ်တွင် အချိန်ကုန်နေသူကိုလည်း ဤစကားပုံကို အသုံးပြုကြသည်။

၄။ အလားတူ အင်္ဂလိပ်အဓိပ္ပါယ်

အနီးစပ်ဆုံး အင်္ဂလိပ်အဓိပ္ပါယ်များမှာ—

working for someone else's benefit

doing something for nothing

to work without gain

တို့ ဖြစ်သည်။

အချုပ်

“ကိုယ့်ထမင်းကိုယ်စား ကြီးတော်နွား အလကားကျောင်း” ဆိုသည်မှာ ကိုယ့်အကျိုးမရှိသော အလုပ်ကို အခြားသူအတွက် အလကားလုပ်ပေးနေခြင်းကို ဆိုလိုသော မြန်မာစကားပုံ ဖြစ်သည်။

(၃)

မြန်မာစကားပုံများ၏ မူလအဓိပ္ပါယ်နှင့် နောက်ခံယဉ်ကျေးမှု

မြန်မာစကားပုံများသည် မြန်မာလူမျိုး၏ ဘဝအတွေ့အကြုံ၊ စိုက်ပျိုးရေးအသက်မွေးမှု၊ လူမှုဆက်ဆံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအလေ့အထများ မှ ထွန်းကားလာသော ဉာဏ်ပညာစုစည်းချက်များ ဖြစ်သည်။ စကားပုံတပုဒ်သည် စာကြောင်းတိုတကြောင်းသာ ဖြစ်သော်လည်း အတွင်းတွင် လူနေမှုဘဝအတွေ့အကြုံနှင့် ဉာဏ်ပညာ ကို အကျဉ်းချုပ် ထည့်သွင်းထားသည်။

၁။ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆက်နွယ်သော စကားပုံများ

မြန်မာလူမျိုး၏ ရှေးကာလအသက်မွေးမှုမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ဖြစ်သောကြောင့် စကားပုံများအများစုသည် လယ်ယာနှင့် တိရစ္ဆာန်အသုံးအနှုန်းများ ပါဝင်သည်။

ဥပမာ—

ကိုယ့်ထမင်းကိုယ်စား ကြီးတော်နွား အလကားကျောင်း

နောက်ခံယဉ်ကျေးမှုမှာ—

ရှေးခေတ် မြန်မာရွာများတွင် နွား၊ ကျွဲတို့သည် လယ်ယာလုပ်ငန်းအတွက် အရေးကြီးသော ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။

နွားကျောင်းခြင်းသည် အလုပ်တခု ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ကိုယ့်အကျိုးမရှိဘဲ အခြားသူ၏ နွားကို ကျောင်းပေးနေခြင်းကို ဥပမာယူ၍ စကားပုံ ဖြစ်လာသည်။

၂။ လက်တွေ့ဘဝအတွေ့အကြုံမှ ထွန်းကားသော စကားပုံများ

မြန်မာစကားပုံများသည် လူတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝအတွေ့အကြုံများ မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

ဥပမာ—

အိုးကမပူ စလောင်းကပူ

မူလအဓိပ္ပါယ်မှာ—

အိုးသည် မီးပေါ်တွင် တိုက်ရိုက် ရှိသဖြင့် ပူသင့်သည်။

သို့သော် စလောင်း (အဖုံး) သည် မီးပေါ် မရှိသော်လည်း ပိုပူနေပါက မသင့်တော်သော အခြေအနေ ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့်

အဓိကမဟုတ်သူက ပို၍ အပြင်းထန်ဆုံး ပြုမူနေခြင်း ကို ဆိုလိုသည်။

၃။ လူမှုဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်သော စကားပုံများ

မြန်မာစကားပုံများသည် လူမှုဘဝနှင့် လူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရေးကိုလည်း ပြသသည်။

ဥပမာ—

အရင်းမစိုက် လှေထိုးလိုက်

နောက်ခံမှာ—

ရှေးကာလတွင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် လှေများ အရေးကြီးခဲ့သည်။

လှေကို တည်ဆောက်ရန် အရင်းအနှီး လိုအပ်သည်။

ထို့ကြောင့် အရင်းမစိုက်ဘဲ လှေထဲ ဝင်လာသူကို ဥပမာယူ၍ မကြိုးစားဘဲ အကျိုးအမြတ်လိုသူ ကို ဆိုလိုသည်။

၄။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဆက်နွယ်သော စကားပုံများ

မြန်မာစကားပုံများတွင် သစ်ပင်၊ တိရစ္ဆာန်၊ မိုး၊ မြေ စသော သဘာဝအရာများ များစွာ ပါဝင်သည်။

ဥပမာ—

အမှိုက်ကစ ပြာသာဒ်မီးလောင်

မူလအဓိပ္ပါယ်မှာ—

အမှိုက်သေးသေးမှ မီးစတင်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြာသာဒ်ကြီးကို မီးလောင်နိုင်သည်။

ထို့ကြောင့်

သေးငယ်သော ပြဿနာကို အချိန်မီ မထိန်းချုပ်ပါက ကြီးမားသော ပြဿနာ ဖြစ်လာနိုင်သည် ဟု ဆိုလိုသည်။

၅။ မြန်မာစကားပုံများ၏ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုး

မြန်မာစကားပုံများသည်—

လူ့ဘဝအတွေ့အကြုံကို သင်ကြားပေးသည်

လူမှုဆက်ဆံရေးကို လမ်းညွှန်ပေးသည်

သတိပေးခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာကို ထုတ်ဖော်ပေးသည်

ထို့ကြောင့် စကားပုံများသည် မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ ဉာဏ်ပညာအမွေအနှစ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

မြန်မာစကားပုံများသည်—

လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဘဝ

လူမှုဆက်ဆံရေး

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်

လက်တွေ့ဘဝအတွေ့အကြုံတို့မှ ထွန်းကားလာသော အကျဉ်းချုပ်ဉာဏ်ပညာစာကြောင်းများ ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် စကားပုံတပုဒ်တိုင်းတွင် မြန်မာလူမျိုး၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းနောက်ခံ ပါဝင်နေသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ