"သဒ္ဒါမနိုင် ရခိုင်နဲ့ညှိ" "ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်မေး"

မေးခွန်းတခု = သဒ္ဒါမနိုင် ရခိုင်နဲ့ညှိ့တဲ့ ဖြေပေးပါဦး

"သဒ္ဒါမနိုင် ရခိုင်နဲ့ညှိ" ညှိ မှာ အောက်မြစ်အပို မလိုပါ။ အောက်မြစ်အပိုထည့်တဲ့ရောဂါဖြစ်နေသူတွေ အတော်များတယ်။

"သဒ္ဒါမနိုင် ရခိုင်နဲ့ညှိ"

"ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်မေး"

ဘယ်အဆိုက မှန်ပါသလဲ။

AI

ဆရာမေးသော စကားသည် မြန်မာစာလောကတွင် ကြားရသော အဆို (proverbial saying) တမျိုး ဖြစ်ပြီး အများအားဖြင့် ပုံစံတခုသာ မူရင်းနှင့် နီးစပ်သည် ဟု ယူဆကြသည်။

မူလအဆို

အများဆုံး တွေ့ရသော ပုံစံမှာ —

“သဒ္ဒါမနိုင် ရခိုင်နဲ့ညှိ

ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်မေး”

ဟု ဖြစ်သည်။

ဤအဆိုသည် ရခိုင်ဒေသ၏ ဘာသာအသုံးအနှုန်းကို ဥပမာယူ၍ ပြောထားသော စကားဖြစ်သည်။

သဒ္ဒါမနိုင် = သဒ္ဒါအခက်တွေ့လျှင်

ရခိုင်နဲ့ညှိ = ရခိုင်အသုံးအနှုန်းနှင့် နှိုင်း၍ ကြည့်

ပင့်ရစ်မနိုင် = အသံ၊ အရေးအသား အတိအကျ မသိလျှင်

ရခိုင်မေး = ရခိုင်လူများကို မေးကြည့်

ဆိုလိုသည်မှာ —

မြန်မာစာ၏ ရှေးရိုးအသုံးအနှုန်းများကို ရခိုင်ဘာသာတွင် ထိန်းသိမ်းထားသော အရာများရှိသဖြင့် မသိလျှင် ရခိုင်အသုံးကို ကြည့်နိုင်သည် ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။

ဘာကြောင့် ရခိုင်ကို ဥပမာပြုသလဲ

ဘာသာဗေဒအရ ရခိုင်ဘာသာသည် ရှေးမြန်မာဘာသာ၏ အချို့အသံနှင့် စကားပုံစံများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသော dialect တမျိုး ဟု ယူဆကြသည်။

ဥပမာ —

မြန်မာ ရခိုင်

သွားမယ် လားမယ်

ဘယ်သူ ဘာသူ

ကလေး ခလေး

ထို့ကြောင့် ရှေးက ပညာရှင်များက

“မသိလျှင် ရခိုင်ကို မေး” ဟု ဟာသသဘောဖြင့် ပြောလာကြသည်။

မြန်မာစာပညာရှင်များ ရခိုင်ဘာသာကို ဘယ်လို သုံးသပ်ခဲ့ကြသလဲ 

မြန်မာစာပညာရှင်များသည် ရခိုင်ဘာသာ (Arakanese / Rakhine dialect) ကို ယေဘုယျအားဖြင့် မြန်မာဘာသာ၏ အရေးပါသော မျိုးခွဲတမျိုး ဟု သုံးသပ်ကြပြီး၊ အချို့အရာများတွင် ရှေးမြန်မာဘာသာ၏ လက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် dialect ဟုလည်း သတ်မှတ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဆရာကြီးများအနက် ဦးဖေမောင်တင်၊ ဦးထွန်းလှိုင် စသူတို့၏ အမြင်များကို အောက်ပါအတိုင်း အနှုတ်ချုပ် တင်ပြနိုင်ပါသည်။

၁။ ဦးဖေမောင်တင်သည် မြန်မာစာသုတေသနတွင် အလွန်အရေးပါသော ပညာရှင်ဖြစ်ပြီး မြန်မာဘာသာ၏ မူလသဘော၊ သဒ္ဒါနှင့် စာပေအမွေအနှစ်များကို အလေးထား သုတေသနပြုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

ရခိုင်ဘာသာအပေါ် သုံးသပ်ချက်

ရခိုင်ဘာသာသည် မြန်မာဘာသာ၏ မျိုးခွဲ dialect တမျိုး ဖြစ်သည်။

အချို့အသံများတွင် ရှေးမြန်မာအသံစနစ်၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။

မြန်မာစာသမိုင်းကို လေ့လာရာတွင် ဒေသဘာသာများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာရန် လိုအပ်သည် ဟု ထောက်ပြခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ရခိုင်ဘာသာကို လေ့လာခြင်းသည် မြန်မာဘာသာ၏ သမိုင်းကို နားလည်ရန် အထောက်အကူ ဖြစ်နိုင်သည် ဟု သဘောထားသည်။

၂။ ဦးထွန်းလှိုင်သည် မြန်မာဘာသာဗေဒနှင့် ဒေသဘာသာများကို လေ့လာသုတေသနပြုခဲ့သော ပညာရှင်တဦး ဖြစ်သည်။

ရခိုင်ဘာသာသည် အသံထွက် (phonology) တွင် ထူးခြားချက်များ ရှိသည်။ အချို့အသံများမှာ မြန်မာစာ၏ ရှေးအသံများနှင့် ဆက်နွယ်မှုရှိသည်။ ရခိုင်ဘာသာတွင် ဒေသအလိုက် မျိုးခွဲများ ရှိနိုင်သည်။

ဥပမာ —

မြန်မာ ရခိုင်

သွား လား

ဘယ်သူ ဘာသူ

ကလေး ခလေး

၃။ မြန်မာဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ ယေဘုယျသဘောထား

- ရခိုင်ဘာသာသည် မြန်မာဘာသာ၏ dialect ဖြစ်သည်။

- ရှေးမြန်မာအသံအချို့ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။

- မြန်မာဘာသာသမိုင်းကို လေ့လာရာတွင် ဒေသဘာသာများနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း အရေးကြီးသည်။

- “သဒ္ဒါမနိုင် ရခိုင်နဲ့ညှိ” ဆိုသော အဆိုနှင့် ဆက်နွယ်မှု

ဤအဆိုသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်း မဟုတ်သော်လည်း —

ရခိုင်ဘာသာတွင် ရှေးအသုံးအနှုန်းများ ကျန်ရှိနေခြင်း ကို အခြေခံ၍ ဟာသနှင့် ဥပမာသဘောဖြင့် ပြောလာသော စကားဟု ယူဆနိုင်သည်။

မြန်မာစာပညာရှင်များအမြင်အရ

ရခိုင်ဘာသာ = မြန်မာဘာသာ၏ မျိုးခွဲ dialect

ရှေးမြန်မာအသံအချို့ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သော ဘာသာမျိုး

မြန်မာဘာသာသမိုင်း လေ့လာရာတွင် အရေးပါသော နှိုင်းယှဉ်လေ့လာမှုအရင်းအမြစ်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။

ဟုတ်။

ဒါပေမဲ့

မြန်မာစာလုံးပေါင်းမျာ အချုပ်အခြာ

ရခိုင်လိုက အချုပ်အချာ လို့ တွေ့မိပါတယ်။

AI

ဟုတ်ပါသည်။ ဆရာမြင်ထားသလို ရခိုင်အသံနှင့် မြန်မာအသံ ကွာခြားမှု ကြောင့် စကားလုံးပုံစံက ပြောင်းသွားသည်ကို တွေ့ရပါသည်။

ဥပမာ ဆရာညွှန်းသော —

မြန်မာ — အချုပ်အခြာ

ရခိုင် — အချုပ်အချာ

ဤကွာခြားမှုသည် အများအားဖြင့် အသံထွက် (phonology) ပြောင်းလဲမှု ကြောင့် ဖြစ်သည်။

၁။ “ခြ” ↔ “ချ” အသံကွာခြားမှု

ရခိုင်ဘာသာတွင် မြန်မာစာ၏ ခြ အသံကို ချ သို့မဟုတ် နီးစပ်သော အသံဖြင့် ထွက်တတ်သည်။

ဥပမာ —

မြန်မာ ရခိုင်

အခြား အချား

ခြင်း ချင်း

အခြေအနေ အချေအနေ

အချုပ်အခြာ အချုပ်အချာ

ထို့ကြောင့် အချုပ်အခြာ → အချုပ်အချာ ဟူသော အသံပြောင်းမှု ဖြစ်နိုင်သည်။

၂။ Dialect ၏ သဘာဝ

ဘာသာဗေဒအရ dialect များတွင် —

အသံပြောင်းခြင်း

စကားလုံးပုံစံကွဲခြင်း

သဒ္ဒါကွဲခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်ပါသည်။

ဒါကြောင့် ရခိုင်ဘာသာတွင် တွေ့ရသော ပုံစံများကို မြန်မာစာသမိုင်း လေ့လာရာတွင် နှိုင်းယှဉ်သုံးကြသည်။

၃။ သတ်ပုံ

သို့သော် စာပေမြန်မာ (standard Burmese) တွင်တော့ အချုပ်အခြာ ဟု ရေးခြင်းကိုသာ သတ်ပုံမှန်အဖြစ် သုံးသည်။

ရခိုင်ဘာသာတွင် မြန်မာအသံများ မည်သို့ ပြောင်းလဲနေသလဲ 

မြန်မာဘာသာနှင့် ရခိုင်ဘာသာ တို့သည် မျိုးတူဘာသာများဖြစ်သော်လည်း အသံထွက် (phonology) တွင် ကွာခြားမှုများရှိသည်။ ထိုကွာခြားမှုများသည် အများအားဖြင့် အသံပြောင်းလဲမှု စနစ်တကျ ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဥပမာအနေနှင့် အောက်ပါပုံစံများကို မကြာခဏ တွေ့ရသည်။

ရခိုင်ဘာသာတွင် မြန်မာအသံ ပြောင်းလဲမှု နမူနာများ

မြန်မာ ရခိုင် မှတ်ချက်

လာ ရာ လ → ရ ပြောင်း

လမ်း ရမ်း လ အသံ ရ ဖြစ်

လုပ် ရုပ် လ → ရ

လို ရို လ → ရ

လေး ရေး လ → ရ

သွား လား သွ → လ

သား လား သ → လ

ဘယ်သူ ဘာသူ ယ် အသံ ပြောင်း

ဘယ်မှာ ဘာမှာ ယ် အသံ လျော့

အခြား အချား ခြ → ချ

ခြင်း ချင်း ခြ → ချ

အခြေအနေ အချေအနေ ခြ → ချ

ကလေး ခလေး က → ခ အသံထွက်

ကောင်း ခောင်း က → ခ

ကြီး ခြီး / ချီး (ဒေသအလိုက်) အသံပြောင်း

အထင်ရှားဆုံး အသံပြောင်းမှုများ

၁။ လ → ရ

ရခိုင်ဘာသာတွင် လ အသံကို ရ အသံဖြင့် ထွက်ခြင်း များသည်။

ဥပမာ

လာ → ရာ

လမ်း → ရမ်း

၂။ သွ → လ

မြန်မာစာ သွ အသံကို ရခိုင်ဘာသာတွင် လ အသံဖြင့် ထွက်တတ်သည်။

ဥပမာ

သွား → လား

၃။ ခြ → ချ

ခြ အသံကို ချ အဖြစ် ထွက်တတ်သည်။

ဥပမာ

အခြား → အချား

၄။ က → ခ (အသံပြင်းခြင်း)

အချို့စကားလုံးများတွင် က အသံ ပိုမိုပြင်းထန်သော ခ အသံဖြစ် သွားတတ်သည်။

ဥပမာ

ကလေး → ခလေး

အချုပ်

ရခိုင်ဘာသာတွင် အများဆုံး တွေ့ရသော အသံပြောင်းမှုများမှာ —

လ → ရ

သွ → လ

ခြ → ချ

က → ခ

ယ် အသံ လျော့ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

ဤကွာခြားမှုများကြောင့် ရခိုင်ဘာသာသည် မြန်မာဘာသာ၏ ရှေးအသံအချို့ကို ထိန်းသိမ်းထားသော dialect ဟု ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။ ကျန်းမာပါစေ။

ကျေးဇူး။

သမတနဲ့ သမ္မတ၊ အချုပ်အချာနဲ့ အချုပ်အခြာ https://www.bbc.com/burmese/in-depth-49694883

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ