Cordia myxa leaves သနပ်ရွက်

အညာက တူတယောက်တင်ထားတာတွေ့လို့ ဒီစာရေးလိုက်ပါတယ်။

သနပ်ပင်ကို မမြင်ဘူးသူ ရှိချင်ရှိမည် ဖြစ်သော်လည်း သနပ်ဖက်ကိုကား မမြင်ဘူးသူရှားသလောက်ပင် ရှိပါမည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်တိုင်း၌လိုပင် ဆေးလိပ်သောက်သူရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဆေးလိပ်သောက်သူများအနက် အထူးသဖြင့် သနပ်ဖက်ဖြင့်လိပ်သော ဆေးပေါ့လိပ်ကို သောက်သူများလေသည်။

သနပ်ပင်သည် တောင်ကရမက်ပင်ကဲ့သို့ပင် ဗိုရာဂျီနာ စီအီးမျိုး ရင်းဝင် ပင်စောက်မျိုးဖြစ်သည်။ ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ယင်းကို ကောဒီယာဒိုင်ခိုတိုမာ(Cordia dichotoma)ဟုခေါ်သည်။ ယင်းကိုမြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း မိုင်းပွန်နယ်ဒေသ လုံတွေ၊ နောင်ဖက်၊ ကောင်းယော၊ တောင်ကွဲ၊ နန်းလီ၊ မိုင်း ကြင်၊ ပန်လျင်း၊ နန်းမော်မား၊ ဟူမိန်း၊ မိုင်းကြည်၊ နန်းကွပ်၊ ပန်းလင်း စသောအရပ်များအပြင် မဲနယ်တောင်ဒေသ၊ နန်းခုပ်၊ ဟိုပုံးဒေသတို့၌ အမြောက်အမြားပေါက်၍ လွယ်လုံ၊ ပင်လောင်း၊ ပင်းတယ၊ နောင်ချို စသော နယ်တဝိုက်တို့၌ အသင့်အတင့်ပေါက်သည်။ ယခုအခါ ချင်းပြည်နယ် မင်းတပ် စသောမြို့များ၌ ဖက်အလို့ငှာ စိုက်ပျိုးနေကြသည်။ သနပ်ပင်ကို အထူးသဖြင့် အရွက်အလို့ငှာ စိုက်ကြသည်။ သနပ်ပင်မှာအရွက်ကို သနပ်ဖက်ဟုလည်းကောင်း၊ ရှမ်းဖက်ဟုလည်းကောင်း၊ မြညိုဖက်ဟုလည်း ကောင်း ခေါ်ကြသည်။ သနပ်ပင်ကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် ထွန်းပေါမန်း၊ သို့မဟုတ် ဖက်မောင်းဟုခေါ်၍ မွန်ဘာသာဖြင့် ကစုန်ဓေဟု ခေါ်သည်။ ကချင်ဘာသာဖြင့် ပတ်ကမန်းဟုခေါ်သည်။

သနပ်ရွက်နုနု စားသုံးနည်းများ

မန်ကျည်းရွက်နဲ့သနပ်ရွက် ချဉ်ဟင်း

မန်ကျည်းရွက်သနပ်ရွက်ဟင်းချို (ရေးတင်ထားတာတွေ့ပေမဲ့ အညာမှာချဉ်ရည်အဖြစ်သာ ချက်စားကြပါတယ်။ အများအားဖြင့် ဆီးချဉ်သီးခြောက်နဲ့ ချက်ပါတယ်။)

ထမင်းမြိန်စေနိုင်တဲ့ ရာသီစာ သနပ်ရွက်လေး

၁။ အစိမ်းစား (လက်ဖက်လို စားခြင်း)

သနပ်ရွက်နုကို ဆေးကြောသန့်စင်ပြီး

ငရုတ်သီး၊ ဆား၊ ငံပြာရည် အနည်းငယ်နှင့် တိုက်စားနိုင်သည်

ဟင်းလျာနှင့်အတူ စားသော အရွက်အဖြစ်လည်း အသုံးများသည်

၂။ ဖျော်ရည် (အရည်ဖျော်သောက်ခြင်း)

သနပ်ရွက်နုကို ရေဖြင့် ပြုတ် သို့မဟုတ် ဖျော်၍

ပူပူ သို့မဟုတ် အေးအေး သောက်နိုင်သည်

ချောင်းဆိုး၊ လည်ချောင်းနာများတွင် အသုံးများ

၃။ ဟင်းချိုထဲထည့်ချက်ခြင်း

ကြက်သား၊ ငါး သို့မဟုတ် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဟင်းချိုထဲသို့

နောက်ဆုံးအဆင့်တွင် ထည့်ချက်ပြီး စားသုံးနိုင်သည်

အစာအိမ်အတွက် ပိုမိုလွယ်ကူစေသည်

၄။ ပေါင်းစားခြင်း (steam)

သနပ်ရွက်ကို ပေါင်းပြီး

ငံပြာရည်၊ ပဲငံပြာရည်နှင့် တိုက်စားနိုင်သည်

နူးညံ့ပြီး လွယ်ကူစွာ မာမသွားဘဲ စားရလွယ်သည်

၅။ လိမ်းဆေးအဖြစ် (အပြင်ပန်း)

အရွက်ကို ထောင်းပြီး ဒဏ်ရာပေါ် လိမ်းသုံးကြသည်

⚠️ သတိပြုရန်

အလွန်အကျွံ မစားသင့်

မသန့်ရှင်းသော အရွက် မစားသင့်

အထူးသဖြင့် ဝမ်းလျှောလွယ်သူများ သတိထားသုံးစွဲရန် လိုအပ်

မြန်မာနိုင်ငံ

အစိမ်းစား (တို့စရာ) — ဆား၊ ငံပြာရည်၊ ငရုတ်သီးနှင့် တိုက်စား

ဟင်းချိုထဲထည့်ချက် — ကြက်၊ ငါးဟင်းချိုတွင် နောက်ဆုံးထည့်

ဆေးဖျော်ရည် — ချောင်းဆိုး၊ လည်ချောင်းနာအတွက် ပြုတ်ရည်သောက်

ရိုးရာဆေး — ဝမ်းလျှော၊ ဝမ်းဗိုက်နာတွင် အသုံးပြု

👉 အများအားဖြင့် အရွက်နု ကိုသာ စားသုံးကြသည်

အိန္ဒိယ

Lasoda ဟု ခေါ်ကြပြီး အရွက်ထက် အသီး ပိုအသုံးများသော်လည်း

အရွက်ကို ဆေးဖက်ဝင်အဖြစ် အသုံးများ

ဟင်းနှင့် ချက်စား — အရွက်ကို မဆလာဟင်းများတွင် ထည့်

ချတ်နီ (chutney) — အရွက်ကို ကြိတ်ပြီး အချဉ်ဟင်းရည်လုပ်

Ayurveda ဆေးပညာ — ရောင်ရမ်း၊ အဆစ်နာ၊ အစာအိမ်ရောဂါများတွင် အသုံးပြု

ဘင်္ဂလားဒေရှ်

အရွက်နုကို ဟင်းအဖြစ်ချက်စား — ပဲ၊ ငါးနှင့်ပေါင်းချက်

အရွက်ကြော် သို့မဟုတ် ပေါင်းစား

ရိုးရာဆေးဖက်ဝင် — ဖျားနာ၊ ဝမ်းလျှော၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းရောဂါများ

ကျေးလက်ဒေသများတွင် ပိုမိုအသုံးများ

Cordia myxa အရွက် (သနပ်ရွက်) ကို အင်္ဂလိပ်အမည် Lasoda ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး၊ ရောင်ရမ်းလျော့ချပေးနိုင်ခြင်း (anti-inflammatory)၊ အန္တီအောက်စီဒန် (antioxidant) နှင့် ပိုးသတ်နိုင်သော (antimicrobial) ဂုဏ်သတ္တိများကြောင့် ကျန်းမာရေးအကျိုးကျေးဇူးများစွာ ရှိပါသည်။ ရိုးရာဆေးပညာတွင် အရည်ဖျော်သောက်ခြင်း (medicinal tea) သို့မဟုတ် လိမ်းဆေး (poultice) အဖြစ် အသုံးပြုလာခဲ့ပြီး၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းရောဂါများ၊ အစာအိမ်နှင့်အူလမ်းကြောင်းပြဿနာများ၊ အရေပြားရောဂါများကို သက်သာစေသည့်အပြင် အသည်း လုပ်ဆောင်ချက်ကိုလည်း ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ပါသည်။

အဓိက ကျန်းမာရေးအကျိုးကျေးဇူးများနှင့် အသုံးများ

၁။ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း အထောက်အကူပြုမှု

သနပ်ရွက်သည် လည်ချောင်းနှင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကို အားပေးထိန်းသိမ်းပေးသော demulcent နှင့် ချွဲထုတ်စေသော expectorant အဖြစ် လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ရင်ဘတ်ပြဿနာများ၊ လည်ချောင်းနာခြင်းတို့ကို သက်သာစေသည်။

၂။ အစာအိမ်နှင့်အူလမ်းကြောင်း ကျန်းမာရေး

ချုပ်တည်းပေးသော (astringent) သဘောရှိသောကြောင့် ဝမ်းလျှောခြင်း၊ သွေးပါဝမ်းလျှော (dysentery) နှင့် ဝမ်းဗိုက်နာကျင်မှုများကို ကုသရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။

၃။ ရောင်ရမ်းလျော့ချပေးခြင်းနှင့် နာကျင်မှုလျော့ချပေးခြင်း

သနပ်ရွက်တွင် phenolic compounds နှင့် flavonoids (ဥပမာ—quercetin) ပါဝင်ပြီး၊ အဆစ်နာ (rheumatism)၊ gout ကဲ့သို့သော ရောဂါများတွင် ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် နာကျင်မှုကို လျော့ချပေးနိုင်သည်။

၄။ ဒဏ်ရာသက်သာစေခြင်း

အပြင်ပန်း လိမ်းအသုံးပြုပါက အရေပြားပိုးဝင်ရောဂါများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ပြီး ဒဏ်ရာများ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာမှုကို မြန်ဆန်စေသည်။၅။ အန္တီအောက်စီဒန် အားကောင်းမှု

အခမဲ့အောက်စီဂျင်ရေဒီကယ်များ (free radicals) ကို ဖယ်ရှားနိုင်သော စွမ်းအားရှိပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း oxidative stress ကို လျော့ချပေးသည်။

၆။ အခြားအသုံးများ

ရိုးရာဆေးပညာတွင် အသည်းနှင့် spleen (လည်ပတ်ရိုး) ဆိုင်ရာ ပြဿနာများ၊ ဖျားနာခြင်း၊ ဆီးချိုရောဂါ စီမံခန့်ခွဲမှုတို့တွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။

သနပ်ရွက် မှာပါတဲ့ အာဟာရ

သနပ်ရွက်မှာ အခုလို အာဟာရဓာတ်တွေ ပါဝင်နေပါတယ်။

ရေဓာတ်

ပရိုတင်း

ကယ်လ်ဆီယမ်

ဖော့စဖရိတ်

ဇင့်

သံဓာတ်

မဂ္ဂနိ့

ခရိုမီယမ်

copper

Oxalic acid တို့ ပါဝင်နေပါတယ်။

“သနပ်” (ရောနှောသဘော) ၏ အဓိပ္ပါယ်

👉 သနပ် = အရာအမျိုးမျိုးကို ပေါင်းစပ်၍ ရောနှောထားခြင်း

တမျိုးတည်း မဟုတ်ဘဲ

အမျိုးမျိုးကို စုစည်းထားသော သဘော

“စုံစုံလင်လင် ရောထားခြင်း” ဟု နီးစပ်

🍲 ဥပမာအသုံးများ

၁။ အသီးရွက်စုံသနပ်သုပ်

အသီးအနှံ၊ အရွက်အမျိုးမျိုးကို

ရောနှောပြီး သုပ်ထားသော ဟင်း

၂။ ဟင်းသနပ်

ဟင်းအမျိုးမျိုးကို ရောပြီး ချက်ထားခြင်း

(ဒေသအသုံးတချို့တွင် တွေ့ရ)

၃။ သနပ်စုံ / စုံသနပ်

အမျိုးမျိုးစုံလင်စွာ ပါဝင်နေခြင်း

ဥပမာ — “အရာရာစုံသနပ်နေတယ်”

🔎 အဓိပ္ပါယ်ဆင်တူများ

ရောနှော

စုံလင်

ပေါင်းစပ်

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ