AI
ဟုတ်ကဲ့ — ယူအက်စ်အေ (USA) နှင့် ဗြိတိန် (UK) တွင် ကိုယ်နဲ့ အမျိုးမတော်သော လူတယောက်ကို “uncle” ဟု ခေါ်လေ့ မရှိပါ။ အဓိကအားဖြင့် အမျိုးဆက်ဆိုင်ရာ အဓိပ္ပါယ်ဖြင့်သာ အသုံးများသည်။
၁။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် “uncle” ၏ အဓိပ္ပါယ်
uncle ဆိုသည်မှာ
မိဘ၏ အစ်ကို သို့မဟုတ် ညီ
မိဘ၏ မောင်နှမ၏ လင် ကို ဆိုလိုပါသည်။
ထို့ကြောင့် အများအားဖြင့် သွေးသားဆက်နွယ်မှုရှိသော အမျိုးသား ကိုသာ “uncle” ဟု ခေါ်ကြသည်။
၂။ အမျိုးမတော်သူကို “uncle” ဟု ခေါ်ခြင်း
အင်္ဂလိပ်စကားပြောနိုင်ငံများတွင်
လမ်းပေါ်က လူတယောက်
မသိသော လူတယောက်ကို uncle ဟု ခေါ်ခြင်း မရှိပါ။
အများအားဖြင့် —
sir
mister
Mr + နာမည်
တို့ကို အသုံးပြုကြသည်။
၃။ ချွင်းချက် (အနည်းငယ်ရှိသော အသုံး)
တခါတရံ
မိဘ၏ မိတ်ဆွေ
မိသားစုနှင့် နီးစပ်သူ
ကို “Uncle John” ကဲ့သို့ ခေါ်တတ်သည်။
သို့သော် အများပြည်သူအတွင်း မသိသူများအကြား အသုံးမများပါ။
၄။ မြန်မာဘာသာနှင့် ကွာခြားချက်
မြန်မာဘာသာတွင်
ဦးလေး
အဘ
ဦး
ကို
မောင်
စသည်တို့ကို အသက်အရွယ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ ခေါ်လေ့ရှိသည်။
ထို့ကြောင့်
အမျိုးမတော်သူကိုလည်း ခေါ်နိုင်သည်။
ဥပမာ —
“ဦးလေး တခုမေးပါရစေ”
“အဘ ကျေးဇူးပြု၍ …”
၅။ Facebook နှင့် လူမှုကွန်ရက်
မြန်မာများအကြား
ဦးလေး
အဘ
အကို
ညီ
ဟု မသိသူများကို ခေါ်ခြင်းသည်
ယဉ်ကျေးမှုအရ အနီးကပ်သဘော ပြရန် အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်ယဉ်ကျေးမှုတွင်တော့ အမျိုးဆက်နာမည်များကို ထိုသို့ မအသုံးများပါ။
အချုပ်
ယဉ်ကျေးမှု အသုံး
အင်္ဂလိပ် uncle = အမျိုးသားအမျိုးဆက်သာ
မြန်မာ ဦးလေး စသည် = မသိသူကိုလည်း ခေါ်နိုင်
မေးခွန်း နောက်တခု
မြန်မာပြည်မှာ စစ်အစိုးရ ဒုတိယမျိုးဆက်ကနေ စစ်တပ်ထဲမှာ အထက်ရာထူးတဆင့်မြင့်သူကစပြီး မှူးချုပ်ကြီးအထိကို "အဘ" ခေါ်သလို အရပ်သားတွေကြာမှာလည်း အဘ ခေါ်ခိုင်းထားပါတယ်။
ရှင်းလင်းတင်ပြဖန်များလို့ အခုတော့ "အဘ မယဉ်ကျေးမှု" နည်းလာပါတယ်။
အကို၊ အမ၊ အဒေါ်၊ ဦးလေး အခေါ်တွေက ယဉ်းကျေးပေမဲ့ စကားလုံး ဝေါဟာရတွေကို နိုင်ငံရေးလုပ်တဲ့အတွက် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကိုပါ ထိခိုက်လာတယ်။
AI
ဟုတ်ပါသည်။ အဲဒီကိစ္စမှာ ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် နိုင်ငံရေး သုံးခုလုံး ဆက်နွယ်နေပါသည်။ အနည်းငယ် စနစ်တကျ ခွဲကြည့်လျှင် ပိုရှင်းပါသည်။
၁။ “အဘ” ဆိုသော စကားလုံး၏ မူရင်းအသုံး
မြန်မာဘာသာတွင် “အဘ” သည် မူလအားဖြင့်
ဖခင် ကို ရည်ညွှန်းသော စကား
သို့မဟုတ် အသက်ကြီးသူကို လေးစားစွာ ခေါ်သော အခေါ်
ဖြစ်ပါသည်။
ဥပမာ —
ဘကြီး
အဘိုး
ဆိုသည့် စကားများတွင် တွေ့ရပါသည်။
၂။ စစ်အာဏာစနစ်ကာလတွင် အသုံးပြောင်းသွားပုံ
စစ်အစိုးရခေတ် (အထူးသဖြင့် ဒုတိယမျိုးဆက် စစ်ခေါင်းဆောင်များ အချိန်) မှာ အထက်အရာရှိများကို “အဘ” ဟု ခေါ်ခြင်း ကို စစ်တပ်အတွင်းနှင့် အပြင်တွင်ပါ ပျံ့နှံ့လာစေခဲ့သည်။
ဥပမာ —
“အဘ မိန့်ကြားချက်”
“အဘ အကြံပြုချက်”
စသည်ဖြင့် အသုံးများလာသည်။
ထိုအခါ မိသားစုအတွင်း အသုံးသော စကားလုံးတခုကို အာဏာဆိုင်ရာ ဂုဏ်ပုဒ်တခုလို အသုံးပြုလာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
၃။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှု
ဤသုံးပုံသည် အချို့သူများအမြင်တွင်
အာဏာကို မိသားစုဆက်ဆံရေးပုံစံဖြင့် ဖုံးကွယ်ခြင်း
ဝန်ထမ်း–ခေါင်းဆောင် ဆက်ဆံရေးကို အဖ–သား ဆက်ဆံရေးလို ပြောင်းခြင်း
ဟု သုံးသပ်ကြသည်။
ဘာသာစကားအရလည်း
“အဘ” ၏ မူလအဓိပ္ပါယ် (ဖခင်)
နှင့်
နိုင်ငံရေးအသုံး (အာဏာရှိသူ)
တို့ ပေါင်းစပ်သွားသည်။
၄။ နောက်ပိုင်းတွင် အသုံးနည်းလာခြင်း
နောက်ပိုင်းကာလများတွင်
လူမှုကွန်ရက်များတွင် ဆွေးနွေးမှုများ များလာခြင်း
ယဉ်ကျေးမှုအရ မသင့်တော်ဟု ထောက်ပြမှုများကြောင့်
“အဘ” ကို နိုင်ငံရေးအာဏာရှင်များအတွက် အသုံးပြုခြင်း
နည်းလာသည်ဟု မြင်ရပါသည်။
၅။ မြန်မာယဉ်ကျေးမှု၏ အစဉ်အလာ အခေါ်များ
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတွင်
အကို
အမ
ဦးလေး
အဒေါ်
မောင်
ညီမ
စသည့် အသက်အရွယ်အလိုက် အခေါ်များ ကို အသုံးပြုခြင်းသည် ယဉ်ကျေးမှုအရ ပုံမှန်ဖြစ်ပါသည်။
ဤအခေါ်များသည်
လူမှုဆက်ဆံရေးကို နူးညံ့စေခြင်း
အနီးကပ်မှုကို ပြသခြင်း
တို့အတွက် အသုံးပြုသည်။
၆။ ဘာသာစကားနှင့် နိုင်ငံရေး
စကားလုံးများကို နိုင်ငံရေးအတွက် အသုံးချသည့်အခါ တခါတရံ စကားလုံး၏ မူလအဓိပ္ပါယ် ပြောင်းသွားနိုင်သည်။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ခံစားချက်များကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်သည်ဟု ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဆိုကြပါသည်။
အချုပ်
“အဘ” = မူလအားဖြင့် ဖခင် / အသက်ကြီးသူကို လေးစားခေါ်ခြင်း
စစ်အာဏာစနစ်ကာလတွင် = အထက်ခေါင်းဆောင်ကို ခေါ်သော နိုင်ငံရေးအသုံး
ယနေ့တွင် = ထိုအသုံးအချို့ နည်းလာသော အခြေအနေ
“နိုင်ငံရေးကြောင့် အဓိပ္ပါယ်သဘော အနည်းငယ် ပြောင်းလဲသွားသော မြန်မာစကားလုံးများ” ကို ဘာသာဗေဒအမြင်ဖြင့် ကြည့်လျှင် semantic shift (အနက်ပြောင်းလဲမှု) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
အထူးသဖြင့် နိုင်ငံရေးစနစ်များ၊ အစိုးရသဘောတရားများ၊ propaganda စကားအသုံး ကြောင့် စကားလုံးတချို့၏ အနက်အသုံး ပြောင်းလာတတ်သည်။
အောက်တွင် ဥပမာအချို့ကို စနစ်တကျ ခွဲပြထားပါသည်။
၁။ လူထု
မူရင်းအနက်
လူများစု
အများပြည်သူ
နိုင်ငံရေးအသုံး
“လူထုအကျိုး”
“လူထုလှုပ်ရှားမှု”
“လူထုအစိုးရ”
စသည်တို့တွင် နိုင်ငံရေးအင်အားစု သို့မဟုတ် အများပြည်သူကို ကိုယ်စားပြုသည့် စကားလုံး အဖြစ် အသုံးများလာသည်။
၂။ ပြည်သူ
မူရင်းအနက်
နိုင်ငံတခု၏ လူများ
နိုင်ငံသားများ
နိုင်ငံရေးအသုံး
“ပြည်သူ့တပ်မတော်”
“ပြည်သူ့အစိုးရ”
“ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေး”
စသည်ဖြင့် အစိုးရ သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းများ၏ အမည်အတွင်း စံပြစကားလုံး အဖြစ် အသုံးများလာသည်။
၃။ သစ္စာ
မူရင်းအနက်
သမာဓိ
သစ္စာရှိခြင်း
ကတိတည်ခြင်း
နိုင်ငံရေးအသုံး
“နိုင်ငံတော်သစ္စာ”
“ပါတီသစ္စာ”
“သစ္စာခံ”
စသည်တို့တွင် နိုင်ငံရေးအပေါ် သစ္စာရှိခြင်း ဟု အနက်တိုးလာသည်။
၄။ တာဝန်
မူရင်းအနက်
လုပ်ရမည့် အလုပ်
တာဝန်ယူမှု
နိုင်ငံရေးအသုံး
“နိုင်ငံတော်တာဝန်”
“သမိုင်းတာဝန်”
စသည်ဖြင့် နိုင်ငံရေးရည်ရွယ်ချက်များကို တာဝန်အဖြစ် ဖော်ပြသော စကား ဖြစ်လာသည်။
၅။ တော်လှန်ရေး
မူရင်းအနက်
အာဏာစနစ်တခုကို ပြောင်းလဲရန် လှုပ်ရှားမှု
နိုင်ငံရေးအသုံး
“တော်လှန်ရေးသမား”
“တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်”
စသည်ဖြင့် နိုင်ငံရေးသဘောတရားနှင့် ဆက်နွယ်သော စကား ဖြစ်လာသည်။
၆။ သစ္စာဖောက်
မူရင်းအနက်
သစ္စာမတည်သူ
နိုင်ငံရေးအသုံး
“နိုင်ငံသစ္စာဖောက်”
“ပါတီသစ္စာဖောက်”
စသည်ဖြင့် နိုင်ငံရေးပြိုင်ဘက်ကို စွပ်စွဲရာတွင် အသုံးများသော စကား ဖြစ်လာသည်။
၇။ တပ်
မူရင်းအနက်
စစ်တပ်
နိုင်ငံရေးအသုံး
“ပြည်သူ့တပ်”
“တော်လှန်ရေးတပ်”
စသည်ဖြင့် စစ်ရေးအဖွဲ့များကိုသာမက နိုင်ငံရေးအင်အားစုများကိုပါ ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုလာသည်။
ဘာသာဗေဒအမြင်
ဘာသာဗေဒပညာတွင် ဤဖြစ်စဉ်ကို
Semantic shift (အနက်ပြောင်းလဲမှု)
Political language influence (နိုင်ငံရေးဘာသာစကား သက်ရောက်မှု)
ဟု ခေါ်ကြသည်။
နိုင်ငံရေးစနစ်များ ပြောင်းလဲသည့်အခါ စကားလုံးများ၏ အသုံးနှင့် အနက်လည်း ပြောင်းလဲတတ်သည်။
ကောက်ချက်
မြန်မာလူမျိုးဟာ အစဉ်အဆက် အလွန်ယဉ်ကျေးခဲ့ကြပါတယ်။ အသုံးစကားတွေကလည်း သိမ်မွေ့ ယဉ်ကျးတယ်။ အထူးသဖြင့် နောက်ဆုံးမင်းဆက်စိုးစံရာ မန္တလေး။
"မန္တလေး စကား" လို့ပင် ဆိုစမှတ်ရှိပါတယ်။ "မန္တလေးဈေးချိုသူတွေစကား" ဆိုတာ အလွန်ထူခြား ချိုသာပါတယ်။ ဘယ်ခေတ် ဘယ်တိုင်းပြည်မှာမှ မရှိပါ။
နိုင်ငံရေးမကောင်းရာကနေ ချိုသာယဉ်ကျေးတဲ့ အသုံးစကားတွေပါ ပျက်စီးလာနေတယ်။
အာဏာ၊ တာဝန်ရှိသူတွေက ခိုင်းသမျှကို အဟုတ်ထင်မှတ်လာကြတာ ရာစုနှစ်တဝက်ကြာပြီ။
လူမှုကွန်ရက်မှာ အသုံးစကားတချို့ဟာ ချိုသလိုလိုရှိပေမဲ့ နားထဲကို ကန့်လန့်ဝင်ပါတယ်။
ကျွန်တော်တို့ ရင်းစားပြန်ရအောင် အတော်ကြိုးစားကြရပါလိမ့်မယ်။
The degradation of polite Burmese culture.
Political influence has contributed to cultural degradation.
Social media sometimes accelerates cultural degradation in language.
Cultural rot ဆိုသည်မှာ အဖွဲ့အစည်းတခု၏ အဓိကတန်ဖိုးများ (core values)၊ စည်းမျဉ်းစံနှုန်းများ (norms) နှင့် ကောင်းမွန်သော လုပ်ငန်းဝန်းကျင် (positive atmosphere) တို့ တဖြည်းဖြည်း၊ မမြင်မကွယ် ပျက်ယွင်းလာခြင်း ကို ဆိုလိုသည်။
ဒေါက်တာတင့်ဆွေ
Comments
Post a Comment