ဟန်ဂေရီနိုင်ငံရေးလောကတွင်

၁၆ နှစ်ကြာ အာဏာရယူခဲ့သည့် ဝစ်တာ အော်ဘန် (Viktor Orbán) ၏ ခေတ်တခေတ်သည် ယခုရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အရ နိဂုံးချုပ်သွားပြီဖြစ်သည်။ 

ဟန်ဂေရီနိုင်ငံရေး၏ ၁၆ နှစ်တာ "အော်ဘန်ခေတ်" နိဂုံးချုပ်သွားခြင်းသည် ဥရောပတိုက်တခုလုံးအတွက် ငလျင်လှုပ်ခတ်သွားသကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ်မှုဖြစ်စေခဲ့ပါသည်။ ဝစ်တာ အော်ဘန် (Viktor Orbán) သည် ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) အတွင်း သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သလို၊ EU ၏ မူဝါဒများကို အမြဲတမ်း ဆန့်ကျင်လေ့ရှိသူတဦးလည်း ဖြစ်ပါသည်။

ဤပြောင်းလဲမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက သတိပြုစရာအချက်များကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရပါသည် -

၁။ နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်း ပြောင်းလဲမှု

အစောပိုင်းကာလ: အော်ဘန်သည် စတင်ထွက်ပေါ်လာစဉ်က ဆိုဗီယက်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် လစ်ဘရယ်ဝါဒီ (Liberal) တဦးအဖြစ် လူသိများခဲ့သည်။

နောက်ပိုင်းကာလ: အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ရုရှားနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးရှိသည့် အမျိုးသားရေးဝါဒီ၊ လက်ယာစွန်းဝါဒီတဦးအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီး အမေရိကန်သမ္မတဟောင်း ဒေါ်နယ်ထရန့်၏ MAGA လှုပ်ရှားမှုကဲ့သို့သော ကမ္ဘာ့လက်ယာစွန်း အုပ်စုများ၏ အားကိုးရာဖြစ်လာခဲ့သည်။

၂။ ရုရှားနှင့် ဆက်ဆံရေး ပြဿနာ

သတင်းပေါက်ကြားမှု: အော်ဘန်အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တဦးသည် EU အတွင်း ဆွေးနွေးချက်များကို မော်စကို (ရုရှား) ထံသို့ မကြာခဏ ပေးပို့မျှဝေခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဟန်ဂေရီကို EU အတွင်းရှိ ရုရှား၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် လုပ်ဆောင်နေသည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်များကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့ပါသည်။

ယူကရိန်းအရေး: ယူကရိန်းကို ကူညီရန် EU ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို အော်ဘန်က အကြိမ်ကြိမ် ဟန့်တားခဲ့သလို၊ ရုရှား၏ စွမ်းအင်အပေါ် မှီခိုနေမှုကိုလည်း မစွန့်လွှတ်ဘဲ ပူတင်နှင့် ရင်းနှီးစွာ ဆက်ဆံခဲ့သည်။

၃။ အနာဂတ်အလားအလာ

ပီတာ မဂ္ဂရာ (Péter Magyar): ခေါင်းဆောင်သစ် မဂ္ဂရာသည် ယူကရိန်းအရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဟန်ဂေရီ၏ သဘောထားကို မည်သို့ပြောင်းလဲမည်နည်းဆိုသည်မှာ ဥရောပအတွက် အလွန်အရေးကြီးသော မေးခွန်းဖြစ်လာပါသည်။

ဒီမိုကရေစီ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး: အော်ဘန် လက်ထက်တွင် ထိခိုက်ခဲ့ရသည့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရေစီ စံနှုန်းများကို မဂ္ဂရာက မည်သို့ပြန်လည် ပြုပြင်မည်ကို စောင့်ကြည့်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ဤရွေးကောက်ပွဲသည် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များနောက်ပိုင်း လူထုစိတ်ဝင်စားမှုနှင့် မဲပေးသူအရေအတွက် အများဆုံးဖြစ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တခုလည်း ဖြစ်ပါသည်။

ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပတ်သက်သည့် အဓိကအချက်များကို အောက်ပါအတိုင်း အနှစ်ချုပ်နိုင်ပါသည် -

အတိုက်အခံတို့၏ အောင်ပွဲ

အောင်နိုင်သူ: အော်ဘန်၏ မဟာမိတ်ဟောင်းဖြစ်သူ ပီတာ မဂ္ဂရာ (Péter Magyar) ဦးဆောင်သည့် တီဇာ (Tisza) လှုပ်ရှားမှုသည် အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။

မဲရလဒ်: မဂ္ဂရာ၏ပါတီသည် ပါလီမန်တွင် သုံးပုံနှစ်ပုံ (Two-thirds majority) အထိ အနိုင်ရရှိရန် အလားအလာရှိနေပြီး ၎င်းသည် အော်ဘန် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက်များကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်နိုင်မည့် အခွင့်အရေး ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။

ရည်မှန်းချက်: အဂတိလိုက်စားမှုကို တိုက်ဖျက်ရန်နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) နှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ရန်၊ ယူကရိန်းအတွက် ဥရောပ၏ ထောက်ပံ့မှုများကို ပိုမိုရရှိစေရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။

ဝစ်တာ အော်ဘန်၏ ဝန်ခံချက်

ရှုံးနိမ့်မှုကို လက်ခံခြင်း: ဝန်ကြီးချုပ် ဝစ်တာ အော်ဘန်သည် မဲရုံများပိတ်ပြီး ၃ နာရီမပြည့်မီမှာပင် ၎င်း၏ ရှုံးနိမ့်မှုကို ဝန်ခံကာ ပီတာ မဂ္ဂရာကို ဂုဏ်ပြုစကား ပြောကြားခဲ့သည်။

နိုင်ငံတကာ သက်ရောက်မှု: အော်ဘန်၏ ရှုံးနိမ့်မှုသည် ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမာ ပူတင်အတွက် ထိုးနှက်ချက်တခု ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု သုံးသပ်ကြပါသည်။

ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အာရှတိုက်မှ ဆင်းသက်လာသည့် အနွယ်စုများ အခြေချနေထိုင်ရာမှ စတင်ခဲ့ပြီး ဥရောပတိုက်၏ အင်အားကြီးနိုင်ငံတခုအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်များအထိ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလှပါသည်။ ပေးထားသော အချက်အလက်များအရ ဟန်ဂေရီသမိုင်း၏ အဓိကမှတ်တိုင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ် -

အစောပိုင်းသမိုင်းနှင့် အခြေချနေထိုင်ခြင်း

အခြေချခြင်း: ခရစ်သက္ကရာဇ် ၈၉၅–၈၉၆ ခန့်တွင် အားပတ် (Árpád) ဦးဆောင်သော မဂ္ဂရာ (Magyar) အနွယ်စု ၇ ခုသည် ဒန်းညုမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။

ခရစ်ယာန်နိုင်ငံဖြစ်လာခြင်း: ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၀၀၀ တွင် စိန့်စတီဖင် (၁) (Saint Stephen I) နန်းတက်လာပြီးနောက် ဟန်ဂေရီသည် ခရစ်ယာန်နိုင်ငံတော်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။

အလယ်ခေတ်နှင့် ရွှေခေတ်

မွန်ဂိုကျူးကျော်မှု: ၁၂၄၁-၁၂၄၂ တွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် လူဦးရေထက်ဝက်ခန့် သေဆုံးခဲ့ရသော်လည်း ဘီလာ (၄) (Béla IV) လက်ထက်တွင် နိုင်ငံကို ပြန်လည်ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။

ရွှေခေတ်: ၁၅ ရာစုတွင် မက်သီးယပ်စ် ကော်ဗီးနပ်စ် (Matthias Corvinus) ကဲ့သို့သော ခေါင်းဆောင်များလက်ထက်တွင် ဟန်ဂေရီသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စစ်ရေးအင်အား တောင့်တင်းသည့် ဥရောပအင်အားကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။

အော်တိုမန်နှင့် ဟက်ဘတ်စ်ဘတ် အုပ်ချုပ်ရေး

မိုဟတ်စ်တိုက်ပွဲ (၁၅၂၆): အော်တိုမန်တူရကီတို့က ဟန်ဂေရီစစ်တပ်ကို အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံသည် ၁၅၀ ကြာအောင် အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာ ကွဲပြားသွားခဲ့သည်။

ဟက်ဘတ်စ်ဘတ်အင်ပါယာ: ၁၆၉၉ ခုနှစ်တွင် ဟက်ဘတ်စ်ဘတ် (Habsburgs) တို့က အော်တိုမန်တို့ကို မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ဟန်ဂေရီတနိုင်ငံလုံးကို ၎င်းတို့၏ လက်အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။

ကမ္ဘာ့စစ်ပွဲများနှင့် ကွန်မြူနစ်ခေတ်

နယ်မြေဆုံးရှုံးမှု: ပထမကမ္ဘာ့စစ်ပွဲအပြီး ၁၉၂၀ တွင် ထရီယာနွန်စာချုပ် (Treaty of Trianon) အရ ဟန်ဂေရီသည် ၎င်း၏နယ်မြေ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။

ဆိုဗီယက်နှင့် ကွန်မြူနစ်ခေတ်: ဒုတိယကမ္ဘာ့စစ်ပွဲအပြီး ဆိုဗီယက်တို့ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရကာ ၁၉၄၉ မှစ၍ ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ တွင် ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင်ရေး တော်လှန်ရေးတခု ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော်လည်း နှိမ်နင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။

ခေတ်သစ်ဟန်ဂေရီ

ဒီမိုကရေစီကူးပြောင်းမှု: ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ကွန်မြူနစ်စနစ် ပြိုလဲခဲ့ပြီး ပါလီမန်သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကူးပြောင်းခဲ့ကာ ၁၉၉၉ တွင် နေတိုး (NATO) နှင့် ၂၀၀၄ တွင် ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။

လက်ရှိနိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲ: ၁၆ နှစ်ကြာ အာဏာရယူခဲ့သည့် ဗစ်တာ အော်ဘန် (Viktor Orbán) သည် မကြာသေးမီက ကျင်းပခဲ့သည့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး ပီတာ မဂ္ဂရာ (Péter Magyar) ဦးဆောင်သည့် အတိုက်အခံပါတီက အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည်။

ဟန်ဂေရီနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ သံတမန်ဆက်ဆံရေးသည် အထူးသဖြင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဝန်းကျင်တွင် နှစ်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များ၏ နိုင်ငံရေးအမြင် တူညီမှုများကြောင့် ပိုမိုထင်ရှားလာခဲ့သည်ကို တွေ့ရပါသည်။ ဆရာ တင်ပြထားသည့် အချက်အလက်များအရ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး၏ ထူးခြားချက်များကို အောက်ပါအတိုင်း အနှစ်ချုပ်နိုင်ပါသည် -

နိုင်ငံရေးအရ ရပ်တည်ချက်တူညီမှု (၂၀၁၉)

ဘုံစိန်ခေါ်မှု: ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဘူဒါပတ်စ်မြို့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဝစ်တာ အော်ဘန်နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ တွေ့ဆုံစဉ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု (Migration) ပြဿနာကို အဓိကစိန်ခေါ်မှုအဖြစ် နှစ်ဦးစလုံးက ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။

နိုင်ငံတကာ ဖိအား: ဟန်ဂေရီနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) ၏ ကိုင်တွယ်ပုံများကို "စံနှုန်းနှစ်မျိုး" (Double Standards) အဖြစ် ဝေဖန်ခဲ့ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များသည် နိုင်ငံတော်အကျိုးကို ဖော်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထောက်ခံခဲ့သည်။

စီးပွားရေး: နှစ်နိုင်ငံ ကုန်သွယ်မှု မြှင့်တင်ရန်အတွက် ဟန်ဂေရီ Eximbank မှ ဒေါ်လာ ၄၆ သန်း ပမာဏရှိသော ချေးငွေလိုင်းတခုကို ထူထောင်ပေးခဲ့သည်။

ပညာရေး: မြန်မာကျောင်းသားများအတွက် ဟန်ဂေရီအစိုးရမှ ပညာသင်ဆု (Scholarships) များ ပေးအပ်သည့် အစီအစဉ်များ ရှိခဲ့ပါသည်။

သံရုံးများ: ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် ရန်ကုန်မြို့တွင် သံရုံးဖွင့်လှစ်ထားပြီး မြန်မာနိုင်ငံကလည်း ဘူဒါပတ်စ်မြို့တွင် သံတမန်ရေးရာ ကိုယ်စားလှယ်များ ထားရှိပါသည်။

သုံးသပ်ချက်

ဟန်ဂေရီဝန်ကြီးချုပ် ဝစ်တာ အော်ဘန်သည် ဥရောပသမဂ္ဂအတွင်း၌ပင် "အမျိုးသားရေးဝါဒ" ကို ရှေ့တန်းတင်လေ့ရှိသူဖြစ်ရာ ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ အခြားဥရောပနိုင်ငံများနှင့်မတူဘဲ ကိုယ်ပိုင်အမြင်ဖြင့် ချဉ်းကပ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရပါသည်။ ယခုအခါ ဟန်ဂေရီတွင် အော်ဘန် ရှုံးနိမ့်သွားပြီး အစိုးရသစ် တက်လာတော့မည့် အခြေအနေတွင် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ထားရှိသည့် ဟန်ဂေရီ၏ မူဝါဒများသည် မည်သို့ပြောင်းလဲသွားမည်နည်းဆိုသည်မှာ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ဖြစ်လာပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ