ခါတော်မှီ ဧလမုံ့

(ပုံအတွက် ကျေးဇူး)

မှတ်ရန်

စံကိုက်စာလုံးပေါင်းအရ ခါတော်မီ လို့ရေးတာက မှန်ပါတယ်။

အရင်က ခါတော်မှီ အမည်ပါ ကုန်ပစ္စည်းတွေ ထုတ်ကြပါတယ်။ 

မုံရွာမှာလည်း ခါတော်မှီယပ်တောင်လုပ်ငန်းရှိတယ်။

ကုန်အမှတ်တံဆိပ်ဆိုတာ မှတ်ပုံတင်ထားရင် ပြောင်းကြလေ့ မရှိပါ။

ခါတော်မှီ နဲ့  ခါတော်မီ အသုံးများ

"ခါတော်မှီ" နှင့် "ခါတော်မီ" ဟူသော အသုံးအနှုန်းနှစ်ခုစလုံးသည် မြန်မာစာပေတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသော်လည်း၊ မူရင်းအနက်အဓိပ္ပာယ်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်မှာ အနည်းငယ် ကွဲပြားနိုင်ပါသည်။ 

၁။ ခါတော်မှီ (မှီ - အမှီပြုခြင်း၊ အချိန်ကိုက်ဖြစ်ခြင်း)

ဤအသုံးသည် "အချိန်အခါကို မှီအောင်ပြုခြင်း" သို့မဟုတ် "အချိန်ကိုက် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း" ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်ပါသည်။

အနက်အဓိပ္ပာယ်: သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလ၊ ပွဲလမ်းသဘင် သို့မဟုတ် ရာသီဥတုကို အမှီပြု၍ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

အသုံးအနှုန်း: "ခါတော်မှီ ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား သီးနှံ"၊ "ခါတော်မှီ ထွက်ရှိသော မုန့်ပဲသရေစာ" စသည်ဖြင့် သုံးစွဲပါသည်။

ဝေါဟာရရင်းမြစ်: "မှီ" (To rely on / To be in time for) ဟူသော ကြိယာကို အခြေခံသဖြင့် အချိန်မီ ရောက်ရှိခြင်း သဘောကို ပိုမို လေးနက်စေပါသည်။

၂။ ခါတော်မီ (မီ - မီအောင်လိုက်ခြင်း၊ အချိန်ကိုက်ဖြစ်ခြင်း)

"ခါတော်မီ" သည်လည်း "ခါတော်မှီ" နှင့် အဓိပ္ပာယ် အတူတူပင် ဖြစ်သော်လည်း အရေးအသားတွင် "မီ" ဟု ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။

အနက်အဓိပ္ပာယ်: အချိန်ကာလတခုသို့ မီအောင် ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။

အသုံးအနှုန်း: ယနေ့ခေတ်တွင် "ခါတော်မီ ပန်းများ"၊ "ခါတော်မီ သီချင်းများ" စသည်ဖြင့် အသုံးများပါသည်။

၃။ စာပေဆိုင်ရာ သုံးသပ်ချက်

မြန်မာစာသတ်ပုံကျမ်းအချို့နှင့် ရှေးမူဟန်များတွင် "ခါတော်မှီ" (ဟထိုးဖြင့်) ရေးသားခြင်းက ပို၍ ရသမြောက်ပြီး "အမှီပြုခြင်း" ဟူသော သဘောကို ပိုမို ပီပြင်စေသည်ဟု ယူဆကြပါသည်။ အထူးသဖြင့် ရှေးစာဆိုကြီးများ၏ ကဗျာလင်္ကာများတွင် "ခါတော်မှီ" ဟု သုံးစွဲလေ့ ရှိပါသည်။

သို့သော်လည်း "မီ" နှင့် "မှီ" သည် အဓိပ္ပာယ်ချင်း ဆင်တူယိုးမှား ဖြစ်နေသဖြင့် အသုံးအနှုန်း နှစ်ခုစလုံးကို လက်ခံကြသော်လည်း၊ စံကိုက်သတ်ပုံ ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင် "ခါတော်မှီ" သည် ပို၍ ရှေးမူစစ်စစ် ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။

၄။ လက်တွေ့အသုံး (ယဉ်ကျေးမှုအရ)

မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် "ခါတော်မှီ" ဟူသော စကားလုံးသည် အလွန်ပင် မင်္ဂလာရှိသော စကားလုံး ဖြစ်ပါသည်။

သင်္ကြန်ခါတော်မှီ: သင်္ကြန်ကာလနှင့် အချိန်ကိုက် ပွင့်သော ပိတောက်ပန်း။

သီတင်းကျွတ်ခါတော်မှီ: ဆီမီးထွန်းပွဲနှင့် အချိန်ကိုက် ပြုလုပ်သော အလှူအတန်းများ။

(၂)

"ဧ" အသုံးများ

အရင်က ဧ အသုံး မနည်းပါ။ လူအမည်မှာလည်း ဦးဧမောင်၊ ဦးတင်ဧ ရှိတယ်။

မိဘပေးတဲ့အမည်ဆိုတာကိုလည်း ပြောင်းကြလေ့ မရှိပါ။

ပါမောက္ခဦးဧမောင်သည်  ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူများအနက် တဦး ဖြစ်သည့်အပြင်၊ ကျောင်းသုံးစကားပြေနှင့် မြန်မာသဒ္ဒါသစ် တို့ကို ဦးစီးပြုစုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင် ခေတ်စမ်းစာပေလှုပ်ရှားမှုတွင် ဇော်ဂျီ၊ သိပ္ပံမောင်ဝ၊ မင်းသုဝဏ်၊ မောင်ထင်၊ မောင်သုတ၊ ကုသနှင့် ဧမောင် တို့သည် ဦးဆောင်ပါဝင်ကြသူများ ဖြစ်သည်။

ဦးတင်ဧ (ရှမ်းပြည်)သည် မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းအတွက် ရှင်ဥက္ကံသမာလာ၏ “ဝဏ္ဏဗောဓနသတ်အင်း” ကို တည်းဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ်တွင် သုတေသနဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနဆွေးနွေးပွဲနှင့် စာပေဗိမာန်စာတမ်း ဖတ်ပွဲများနှင့် စာတမ်းများ ရေးသားဖတ်ကြားခဲ့သည်။

မြန်မာစာပေတွင် "ဧ" အက္ခရာသည် သရအက္ခရာ (သီးခြားအက္ခရာ) တလုံး ဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်းကို အသုံးပြုပုံမှာ ခေတ်အလိုက်၊ စာပေအမျိုးအစားအလိုက် အလွန်ထူးခြားပြီး လေးနက်လှပါသည်။ လူကြီးမင်း နှစ်သက်သော ရှေးမူဟန်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ "ဧ" ၏ အသုံးများကို အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားတင်ပြအပ်ပါသည် -

၁။ နိပါတ်ပုဒ်အဖြစ် အသုံးပြုခြင်း (အဆုံးသတ်အသုံး)

ရှေးစာပေ (အထူးသဖြင့် ပျို့၊ လင်္ကာ၊ မော်ကွန်း နှင့် ရတု) များတွင် ဝါကျတခု၏ အဆုံး၌ "ဧ" ကို အနက်အဓိပ္ပာယ် ပြည့်စုံစေရန် သို့မဟုတ် ကဗျာအသံနေအထား ပြေပြစ်စေရန် ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။

နမူနာ: "မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူ၏ ဧ။"

အနက်: ဤနေရာတွင် "ဧ" သည် ဝါကျအဆုံးသတ် နိပါတ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး "တည်း"၊ "သတည်း" ဟူသော အနက်နှင့် ဆင်တူပါသည်။ ရှေးမူစစ်စစ် ရေးသားနည်းများတွင် ဝါကျကို ပိုမိုလေးနက်စေရန် အသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။

၂။ ပိုင်ဆိုင်ခြင်း အနက် (Possessive Case)

ဤအသုံးသည် စာပေအသုံးတွင် အလွန်ထင်ရှားပါသည်။ နာမ်တခုနှင့် တခုကြား ဆက်စပ်မှု သို့မဟုတ် ပိုင်ဆိုင်မှုကို ပြသရန် သုံးပါသည်။

နမူနာ: "ငါ ဧ အရှင်" (ငါ၏ အရှင်)၊ "ပြည်ထောင်စု ဧ အောင်လံ" (ပြည်ထောင်စု၏ အောင်လံ)။

သတ်ပုံသတိပြုရန်: ခေတ်သစ်မြန်မာစာတွင် "၏" ကို အသုံးများသော်လည်း၊ ရှေးမူစံနှုန်းများတွင် "ဧ" ကို "၏" နှင့် အဓိပ္ပာယ်တူ ပိုင်ဆိုင်ခြင်းအနက်အဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးစွဲခဲ့ကြပါသည်။

၃။ ကဗျာလင်္ကာနှင့် တေးဂီတဆိုင်ရာ အသုံး

မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတနှင့် ကဗျာလောကတွင် "ဧ" သည် အလွန်အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။

ဧချင်း: မင်းညီမင်းသား၊ မင်းသမီးလေးများကို ပုခက်လွှဲရာတွင် ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘွားဘီဘင်တို့၏ ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော်များကို ဖွဲ့နွဲ့သီဆိုရသော ကဗျာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း)။

ဧယဉ်ကျူးခြင်း: နန်းသုံး တေးဂီတဟန်ဖြင့် ချော့မြှူသီဆိုခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။

၄။ ဝေါဟာရအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း

အချို့သော စကားလုံးများတွင် "ဧ" ကို အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ထားပါသည် -

ဧည့်သည်: (အိမ်သို့ လာရောက်လည်ပတ်သူ)။

ဧကရီ: (ဘုရင်မ)။

ဧက: (တခုတည်းသော) - ဥပမာ - ဧကစာ (တဦးတည်းနေခြင်း)။

၅။ ရှေးမူနှင့် ခေတ်မူ နှိုင်းယှဉ်ချက်

၁၉၈၆ ခုနှစ်မတိုင်မီနှင့် ရှေးစာဆိုကြီးများ၏ အရေးအသားတွင် ဝါကျအဆုံးသတ်၌ "၏ ဧ" (ဥပမာ - ဖြစ်သတည်း ဧ) ဟု တွဲဖက်သုံးစွဲခြင်းမှာ စာပေအဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို ဖော်ဆောင်ပါသည်။ ခေတ်သစ် ပေါ်လစီစာပေများတွင် ဤ "ဧ" အသုံးမှာ မှေးမှိန်သွားပြီး "၏" သို့မဟုတ် "သည်" နှင့်သာ အဆုံးသတ်လေ့ ရှိကြပါသည်။

(၃)

မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းထဲမှာ မုံ့ လို့သာရေးခဲ့တယ်။

မြန်မာအဘိဓာန် အကျဉ်းချုပ်ထုတ်တော့ မုန့် လို့ ရေးပါတယ်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ