"Old habits die hard" “ခေါက်ရိုးကျိုးနေသည်”

တင်ထားတဲ့စာ = Folded Photo ခေါက်ရိုး

ကွန်မင့်တခု = တချို့ကခေါက်ရိုးမကျိုးတာ ကို အံတုတာလို့ ဆိုကြတယ်။

“ခေါက်ရိုးကျိုးနေသည်” ဟူသော စကားမှာ မြန်မာ့လူမှုဝန်းကျင်တွင် အလွန်တွင်ကျယ်သော တင်စားချက်တခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ အဝတ်အထည်တခုကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ တပုံစံတည်း ခေါက်ထားပါက ယင်းခေါက်ရာမှာ ထင်ကျန်ရစ်ပြီး ပြန်ဖြန့်လျှင်ပင် မပျောက်တော့ဘဲ အမြဲတမ်း ဖြစ်သွားသည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

လူမှုရေးနှင့် အမူအကျင့်ဆိုင်ရာ တင်စားချက်များအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်ရပါသည် -

၁။ အမူအကျင့် စွဲမြဲနေခြင်း

လူတဦး၏ အလေ့အကျင့်၊ အမူအရာ သို့မဟုတ် ဝါသနာတခုမှာ ဖျောက်ပစ်၍ မရအောင်ပင် စွဲမြဲနေခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။ ဥပမာ - “သူကတော့ စာဖတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်က ခေါက်ရိုးကျိုးနေပြီ” ဟု ဆိုလျှင် ယင်းအလေ့အကျင့်မှာ သူ့ဘဝတွင် အမြဲတမ်း ဖြစ်နေပြီဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

၂။ ကျွမ်းကျင် လိမ္မာနေခြင်း

အလုပ်တခု သို့မဟုတ် ပညာရပ်တခုကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ပြုလုပ်ဖန်များသဖြင့် အထူးတလည် ကြိုးစားစရာ မလိုဘဲ အလိုအလျောက် ကျွမ်းကျင်နေခြင်းကိုလည်း ဆိုလိုပါသည်။ “သူကတော့ ဒီအလုပ်မှာ ခေါက်ရိုးကျိုးနေတဲ့ လူဟောင်းကြီးပဲ” ဟု သုံးနှုန်းလေ့ ရှိကြပါသည်။

၃။ ရိုးရာနှင့် စည်းကမ်းကို လိုက်နာခြင်း

ယဉ်ကျေးမှု၊ ထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် လူမှုရေး စည်းကမ်းများကို ငယ်စဉ်ကတည်းက စနစ်တကျ လေ့ကျင့်ထားသဖြင့် အလိုအလျောက် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့နေခြင်းကိုလည်း “ခေါက်ရိုးကျိုးသည့် ယဉ်ကျေးမှု” ဟု တင်စားကြပါသည်။

အချုပ်အားဖြင့် -

ဤစကားသည် “စွဲမြဲခြင်း” ၊ “တည်ငြိမ်ခြင်း” နှင့် “စနစ်တကျ ရှိခြင်း” ဟူသော အပြုသဘောဆောင်သည့် အဓိပ္ပာယ်များတွင် အသုံးများပါသည်။ သို့သော် တခါတရံတွင်မူ အပြောင်းအလဲကို လက်မခံဘဲ အဟောင်းအတိုင်းသာ ခါးအော့်နေသူကို “ခေါက်ရိုးကျိုးနေသူ” ဟု အနည်းငယ် အပြစ်တင်သည့် သဘောဖြင့်လည်း သုံးနှုန်းတတ်ပါသေးသည်။

အင်္ဂလိပ်လို နီးစပ်တဲ့ အသုံးစကား ရှိပါသလား။

AI

"ခေါက်ရိုးကျိုး" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို အင်္ဂလိပ်လို ပြန်ဆိုရာမှာ ဆရာသုံးနှုန်းသွားတဲ့ Context (ဝန်းကျင်အခြေအနေ) အပေါ် မူတည်ပြီး နီးစပ်တဲ့ အသုံးအနှုန်း (၃) မျိုး ရှိပါတယ်ခင်ဗျာ။

၁။ အလေ့အကျင့် သို့မဟုတ် ပင်ကိုယ်စရိုက် ဖြစ်သွားခြင်း (Inherent habit)

ဆရာပြောတဲ့ "လူကတော့ ဒီလူ၊ ဒါပေမဲ့ အမူအကျင့်တွေက စွဲနေပြီ" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်အတွက် -

"Deep-seated" သို့မဟုတ် "Ingrained"

ဥပမာ: "Ingrained habits" (ခေါက်ရိုးကျိုးနေတဲ့ အလေ့အကျင့်များ)။ ဒါဟာ အဝတ်မှာ ခေါက်ရိုးထင်သလို စိတ်ထဲမှာ စွဲထင်နေတာကို ဆိုလိုပါတယ်။

"Set in one's ways"

လူတဦးဟာ သူ့ရဲ့ အယူအဆ သို့မဟုတ် အလုပ်လုပ်ပုံမှာ ပြောင်းလဲလို့ မရအောင် ခေါက်ရိုးကျိုး (စွဲမြဲ) နေပြီလို့ ဆိုလိုတဲ့ အီဒီယမ် (Idiom) ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခေါက်ရိုးထင်ကျန်ရစ်ခြင်း (Physical Creases)

ဆရာတို့ မိသားစုဓာတ်ပုံမှာ အန္တရာယ်ကြားက ခေါက်သိမ်းခဲ့ရလို့ ထင်ကျန်ခဲ့တဲ့ ခေါက်ရိုးတွေအတွက် -

"Permanently creased" သို့မဟုတ် "Deeply furrowed"

ဓာတ်ပုံမှာ ခေါက်ရိုးကျိုးနေတာကို "The photo is deeply creased from being folded for decades." လို့ သုံးနိုင်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ "Crease" ဆိုတာ ဖျောက်ဖျက်လို့ မရတော့တဲ့ ခေါက်ရာကို ဆိုလိုတာပါ။

၃။ သမိုင်းကြောင်းအရ သို့မဟုတ် စနစ်တကျ ဖြစ်နေခြင်း (Long-standing/Systemic)

ဆရာပြောတဲ့ "ခါးကျိုးအောင် ခံခဲ့ရတဲ့ မိသားစုတွေ" နဲ့ "မျိုးရိုးစဉ်ဆက် သိမ်းဆည်းရကောင်းမှန်း မသိတာ" စတဲ့ လူမှုရေး အခြေအနေတွေအတွက် -

"Rooted in"

အမြစ်တွယ်နေပြီ (သို့မဟုတ်) ခေါက်ရိုးကျိုးနေပြီလို့ ဆိုလိုပါတယ်။

"Old habits die hard"

"ခေါက်ရိုးကျိုးနေတဲ့ အကျင့်ဟောင်းတွေဟာ ဖျောက်ရခက်တယ်" ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကား ဖြစ်ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် ဆရာ့ရဲ့ တင်စားချက်အတွက် အနီးစပ်ဆုံး အသုံးအနှုန်း -

ဆရာပြောတဲ့ "အမျိုးရင်းကို တန်ဖိုးမထားဘဲ အသစ်အဆန်းတွေ (သတ်ပုံအသစ်) နောက် လိုက်နေကြတာ" ကို အင်္ဂလိပ်လို တင်စားမယ်ဆိုရင် -

"Losing one's roots to follow superficial trends."

(အပေါ်ယံ ခေတ်ရေစီးကြောင်းတွေနောက် လိုက်ရင်း မိမိတို့ရဲ့ အမြစ် (အမျိုးရင်း) တွေကို ဆုံးရှုံးနေကြခြင်း။)

“အကျင့်ဟောင်းများမှာ ဖျောက်ရခက်သည် (Old habits die hard)”

“Old habits die hard” ဆိုသည်မှာ အီဒီယမ် (Idiom) ခေါ် တင်စားချက် စကားစုတခု ဖြစ်ပြီး ကာလရှည်ကြာစွာ ပြုလုပ်လာခဲ့သော အလေ့အကျင့်များကို ရပ်တန့်ရန် ခက်ခဲကြောင်း ဆိုလိုပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် - သင်သည် ငယ်စဉ်ကတည်းက လက်သည်းကိုက်တတ်သော အလေ့အကျင့် ရှိခဲ့ပါက အရွယ်ရောက်လာသည့်တိုင် ယင်းအကျင့်ကို ဖျောက်ဖျက်ရန် ခက်ခဲနေခြင်းမျိုး ဖြစ်ပါသည်။

အလေ့အကျင့် (Habits) ဆိုသည်မှာ မိမိဘာသာ ပြန်လည် အားဖြည့်နေတတ်သော အရာများ ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတို့ကို ဖျောက်ဖျက်ရန်မှာ တောင့်တမှု သို့မဟုတ် ရလဒ်ကဲ့သို့သော လှုံ့ဆော်မှုများကို ဖယ်ရှားနိုင်မှသာ ဖြစ်နိုင်ပါလိမ့်မည်။ ထိုကဲ့သို့ ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်တတ်သော အမူအကျင့်များကို ဖြတ်တောက်ရန် ခက်ခဲလွန်းသောကြောင့် “အကျင့်ဟောင်းများမှာ ခေါက်ရိုးကျိုး (ဖျောက်ရခက်) နေပြီ” ဟု ဆိုကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အကျင့်ဟောင်းတခုသည် စာသားအတိုင်း အမှန်တကယ် သေဆုံးသွားခြင်း မဟုတ်ဘဲ တင်စားချက်အဖြစ် သုံးနှုန်းခြင်း ဖြစ်သဖြင့် ၎င်းကို အီဒီယမ်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းသည် တိုတောင်း၍ လူသိများသော ဆိုရိုးစကား (Proverb) တခုလည်း ဖြစ်ပါသည်။

ဂရီဂိုရီ တိုက်တဲလ်မန်း (Gregory Titleman) ၏ အမေရိကန် လူသုံးများသော ဆိုရိုးစကားများ စာအုပ်အရ “Old habits die hard” ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ၁၄၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း တိကျသော အကိုးအကားကိုမူ အတည်မပြုနိုင်သေးပါ။

ဤဆိုရိုးစကားကို အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ၁၇၅၈ ခုနှစ်၌ ဘင်ဂျမင် ဖရန်ကလင် (Benjamin Franklin) က စတင် ကိုးကား သုံးနှုန်းခဲ့ပြီး လန်ဒန် ခရိုနီကယ် (London Chronicle) သတင်းစာတွင် ပုံနှိပ် ဖော်ပြခဲ့ပါသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ “Old habits die hard” ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ တဖြည်းဖြည်း လူကြိုက်များ လာခဲ့ပါသတည်း။

ကျေးဇူး။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ