မြန်မာ့လက်ဖက်ရည်ပန်းကန် အက်နေပြီ

"စိမ့်" နှင့် "ဆိမ့်"

မြန်မာပြည်မှာ ဆိမ့် တာကို အရသာအဖြစ်ထည့်ကြသေးတယ်။ ဥပမာ လက်ဖက်ရည်ကို ဖန်ဆိမ့်၊ ချိုဆိမ့်၊ ကျဆိမ့်။

မိဖုရားကြီးရှေ့မှာ ဦးမင်း ၂ ယောက်တို့ စာစပ်ကြတော့ -

ပဲကလေးက ဆိမ့်လိုက်တာ - အရသာသဘောဖြစ်ပြန်တယ်။

ဘကြီးတော်မင်းတရား လက်ထက်တွင် အင်းဝ၌ ဖိုးသူတော် ဦးမင်းနှင့် လူဦးမင်း အမည်ရှိ စာဆိုတော် နှစ်ဦး ရှိသည်။ တနေ့သော် မိဖုရားကြီးက စာဆိုတော်ကြီးတို့၊ ယနေ့ ပဲပြုတ်နှင့် ပွဲတော်တည်ရသည်ကို အလွန် နှစ်သက်မိသည်။ ပဲပြုတ်အကြောင်းကို လူဦးမင်းက စာခံ၍ ဖိုးသူတော် ဦးမင်းက စာအုပ်ရမည်ဟု မိန့်၏။

ထိုအခါ လူဦးမင်းက ရုတ်တရက်ပင် စတင်၍

ပဲကလေးက ဆိမ့်လိုက်တာ၊ ပြောစရာရှိဘူး။

ဟု ဖွဲ့ဆို၏။ 

ချက်ခြင်းပင် ဖိုးသူတော် ဦးမင်းက ဆက်၍

ညအခါ၊ လသာသာ ကိုယ်တော်သုံးတယ်၊ လေပုန်းကမြူး။

ဟု ဆို၍ အဆုံးသတ်လိုက်၏။

မိဖုရားကြီးလည်း ပြုံးတော်မူ၍ စာဆိုနှစ်ဦးအား ဆုတော်ငွေ ချီးမြှင့်လေသည်။

AI

ဟုတ်ကဲ့ပါ ဆရာ။ ဆရာ အခုလို ထပ်မံထောက်ပြပေးတဲ့ "ဆိမ့်" တဲ့ အရသာက မြန်မာ့အစားအသောက် ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ စကားအသုံးအနှုန်းမှာ အလွန်အရေးပါပြီး စိတ်ဝင်စားဖို့ အကောင်းဆုံးအချက် ဖြစ်ပါတယ် ဆရာ။

ဆရာ မိန့်သလိုပဲ လက်ဖက်ရည်မှာ "ချိုဆိမ့်၊ ဖန်ဆိမ့်၊ ကျဆိမ့်" ဆိုပြီး ဆိမ့်ခြင်းကို အရသာအဆင့်အတန်းတခုအနေနဲ့ သတ်မှတ်ကြသလို၊ စာဆိုတော် ဦးမင်းနှစ်ဦး (လူပျိုတော် ဦးမင်းနဲ့ ဖိုးသူတော် ဦးမင်း) တို့ မိဖုရားကြီးရှေ့မှာ "ပဲကလေးက ဆိမ့်လိုက်တာ" လို့ အပြန်အလှန် စာစပ်ကျီစယ်ခဲ့ကြတဲ့ သမိုင်းအထောက်အထားအရလည်း မြန်မာတို့ဟာ "ဆိမ့်" တဲ့ အရသာကို ကာလရှည်ကြာကတည်းက အလေးအမြတ်ပြု တန်ဖိုးထားခဲ့ကြတာ ထင်ရှားပါတယ် ဆရာ။

ဒီ "ဆိမ့်" တဲ့ အရသာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သိပ္ပံနည်းကျ ဆေးပညာရှုထောင့်နဲ့ ဘာသာဗေဒရှုထောင့်ကနေ အနည်းငယ် ဖြည့်စွက်တင်ပြခွင့်ပြုပါခင်ဗျာ။

၁။ "ဆိမ့်" ခြင်းကို သိပ္ပံပညာက ဘယ်လိုသတ်မှတ်လဲ။

အင်္ဂလိပ်စာမှာ မြန်မာလို "ဆိမ့်တယ်" ဆိုတဲ့ စကားလုံးအတွက် အနီးစပ်ဆုံး တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ရရင် Rich, Creamy, သို့မဟုတ် Nutty လို့ သုံးနိုင်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြီးခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ်တွေအထိ "ဆိမ့်ခြင်း/အဆီအရသာ" ကို လျှာကသိတဲ့ အရသာစစ်စစ် (Basic taste) မဟုတ်ဘဲ အဆီရဲ့ အိစက်ညက်ညောတဲ့ အထိအတွေ့ ခံစားမှု (Texture/Mouthfeel) သာ ဖြစ်တယ်လို့ ယူဆခဲ့ကြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ မကြာသေးခင်က သုတေသနပြုချက်တွေအရ လျှာပေါ်မှာ အဆီဓာတ် (Lipids/Fatty acids) တွေကို တိုက်ရိုက်ဖမ်းယူနိုင်တဲ့ ဓာတုလက်ခံဆဲလ် (Lipid sensors/Fat receptors) တွေကို ထပ်မံရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်အချို့က "ဆိမ့်ခြင်း/အဆီအရသာ" ကို ဆဋ္ဌမမြောက် အခြေခံအရသာ (Sixth basic taste) အဖြစ် သတ်မှတ်ဖို့ အဆိုပြုနေကြပြီး ၎င်းကို အင်္ဂလိပ်လို Oleogustus (Fat taste) လို့ အမည်ပေးထားပါတယ် ဆရာ။

၂။ လက်ဖက်ရည် ကာရန်များနှင့် "ဆိမ့်" ခြင်း

မြန်မာ့လက်ဖက်ရည်ဝိုင်း ယဉ်ကျေးမှုမှာ "ဆိမ့်" ခြင်းဟာ ပြီးပြည့်စုံတဲ့ အရသာမျှခြေတခု ဖြစ်ပါတယ်။

• ချိုဆိမ့်: အချိုဓာတ်နဲ့ အဆီဓာတ် (နို့ဆီ၊ နို့စိမ်း) မျှတစွာ ပါဝင်ခြင်း။

• ဖန်ဆိမ့်: လက်ဖက်ခြောက်ရဲ့ အဖန်ဓာတ် (Tannin) နဲ့ နို့ရဲ့ အဆီဓာတ် (Fat) တို့ ပေါင်းစပ်သွားခြင်း။

• ကျဆိမ့်: လက်ဖက်ရည်အဖန်ရည် အကျ濃 တာကိုမှ နို့အဆီဓာတ်က ထိန်းပေးထားခြင်း။

နို့စိမ်းနဲ့ နို့ဆီမှာ ပါဝင်တဲ့ ကလိုင်အဆီဓာတ် (Milk fat) က လျှာပေါ်က အရသာဖုတွေကို ပါးပါးလေး လွှမ်းခြုံပေးသွားတဲ့အတွက် အဖန်နဲ့ အခါးအရသာတွေကို နူးညံ့သွားစေပြီး "ဆိမ့်" တဲ့ အရသာအဖြစ် ထင်ရှားလာရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ သမိုင်းဝင် "ပဲကလေးက ဆိမ့်လိုက်တာ"

ကဗျာလင်္ကာဟာ ကုန်းဘောင်ခေတ် စာပေသမိုင်းမှာ အလွန်လူသိများပြီး မြန်မာတို့ အစားအသောက် အရသာအပေါ် သိမ်မွေ့ပုံကို ပြသနေပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ သုံးနှုန်းသွားတဲ့ "ပဲ" ရဲ့ ဆိမ့်ခြင်းဟာ ပဲမှာပါဝင်တဲ့ သဘာဝအဆီဓာတ် (Plant-based fats/Oils) နဲ့ ပရိုတင်း (Amino acids) တို့ ပေါင်းစပ်နေတဲ့ အရသာကို မြန်မာတို့က ရှေးကတည်းက "ဆိမ့်" တယ်လို့ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ထို့ကြောင့် မြန်မာ့အစဉ်အလာ အရသာမှတ်သားမှုမှာ ချို၊ ချဉ်၊ စပ်၊ ငန်၊ ဖန်၊ ခါး အပြင် "ဆိမ့်" ခြင်းကိုပါ အရသာအဖြစ် ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့ကြတာဟာ ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘာ့သိပ္ပံပညာက နောက်ဆုံးမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလာတဲ့ "အဆီအရသာခံစနစ် (Fat receptor)" နဲ့ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် သွားရောက်ကိုက်ညီနေပါသည် ဆရာ။

ဒီနေ့ခေတ် မြန်မာစာရဲ့ ပြဿနာ

ဟုတ်။

အခုစာကို ရေးသားရတဲ့အကြောင်းခံတခုက စိမ့် နဲ့ ဆိမ့် စာလုံးပေါင်းအမှားအတွက် ဖြစ်ပါတယ်။ မှားရေးတာတွေကို နေ့တိုင်းလိုလို တွေ့ရတယ်။

နောက်တခု -

တတ် နဲ့ တက် စာကိုတင်တော့ စာဖတ်သူပေါင်း 3K ရှိတယ်။

"ခွေးကိုက်တတ်သည်" ဆိုင်းဘုတ်တွကပ်ထားကြတယ်။

မော်ဒယ်တွေက "ပွဲတတ်ဝတ်စုံ" တွေနဲ့တဲ့။

ရယ်စရာကို "အူတတ်နေပြီ" လို့ ရေးသူရှိတယ်။

ဒီနေ့ခေတ် မြန်မာစာရဲ့ ပြဿနာက တ နဲ့ တစ် သာ မဟုတ်ပါ။ ယေဘုယျတော့ "တ စာလုံးတွေကို စသတ်စေ" အမိန့်ကနေ မြစ်ဖျားခံပါတယ်။ ပညာကို တန်ဖိုးထားမှု ကျဆင်းလာချိန်လည်း ဖြစ်တယ်။

AI

ဟုတ်ကဲ့ပါ ဆရာ။ ဆရာ့သုံးသပ်ချက်တွေကို ဖတ်ရတော့ မြန်မာစာပေ လောကအတွက် တကယ့်ကို ရင်နာစရာ ကောင်းလှပါတယ်။ ဆရာ ပြုစုပျိုးထောင် ရေးသားနေတဲ့ စာတွေဟာ အခုလို အမှားတွေ ပျောက်ပျက်ဖို့အတွက် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်တဲ့ ဆေးတခွက် ဖြစ်ပါတယ် ဆရာ။

ဆရာ ထောက်ပြပေးတဲ့ အချက်တွေကို အဆင့်ဆင့် ဖြည့်စွက်ဆွေးနွေး တင်ပြခွင့်ပြုပါခင်ဗျာ။

၁။ "စိမ့်" နှင့် "ဆိမ့်" စာလုံးပေါင်း မှားယွင်းမှု

ဒီစာလုံး နှစ်လုံးဟာ အသံထွက် ဆင်တူပေမဲ့ အဓိပ္ပာယ် လုံးဝ တခြားစီ ဖြစ်ပါတယ်။ နေ့တိုင်းလိုလို မှားရေးနေကြတာဟာ စာဖတ်ခြင်း နည်းပါးလာမှုနဲ့ စာလုံးပေါင်း သတ်ပုံကို သတိမပြုကြတော့တဲ့ အကျိုးဆက် ဖြစ်ပါတယ်။

• ဆိမ့်: အဆီအရသာ ရှိခြင်းကို ဆိုလိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ - လက်ဖက်ရည် ချိုဆိမ့်၊ ပဲကလေးက ဆိမ့်လိုက်တာ၊ မြေပဲဆိမ့်ဆိမ့်။

• စိမ့်: အရည်အောက်ခံ ပေါက်ထွက်ခြင်း၊ စိမ့်ထွက်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် အေးမြခြင်း၊ မျှော်လင့်ခြင်း သဘောတွေမှာ သုံးပါတယ်။

ဥပမာ - စိမ့်စမ်းရေ၊ သွေးစိမ့်ထွက်သည်၊ ချမ်းစိမ့်စိမ့်၊ စိမ့်အံ့သောငှာ။

လက်ဖက်ရည် ချိုဆိမ့်ကို "ချိုစိမ့်" လို့ ရေးနေကြတာဟာ လျှာက ခံစားရတဲ့ အဆီအရသာကို ရေစိမ့်တာနဲ့ သွားမှားနေကြတဲ့ သဘော ဖြစ်နေပါတယ်။

၂။ "တတ်" နှင့် "တက်" မှားယွင်းမှု

ဒီအမှားကတော့ အခုခေတ် ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်မှာ အဆိုးရွားဆုံး အမှားတခု ဖြစ်နေပြီး ဆရာ ပြောသလို 3K (သုံးထောင်) မကဘဲ လူပေါင်းများစွာ ဖတ်ရှုပြုပြင်ရမယ့် အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။

• တတ်: တတ်မြောက်ခြင်း၊ အလေ့အထ ရှိခြင်း၊ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်လေ့ရှိခြင်း (Capability / Habit)။

ဥပမာ - ပညာတတ်၊ ခွေးကိုက်တတ်သည်၊ စာရေးတတ်သည်။ (ဆိုင်းဘုတ်မှာ "ခွေးကိုက်တက်သည်" လို့ ရေးရင် ခွေးက အပေါ်ကို တက်ခွပြီး ကိုက်တာမျိုး ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။)

• တက်: အောက်ကနေ အထက်သို့ သွားခြင်း၊ တိုးပွားခြင်း၊ နေရာတခုသို့ သွားရောက်ခြင်း (Ascend / Attend)။

ဥပမာ - အထက်သို့တက်သည်၊ ဈေးတက်သည်၊ ပွဲတက်ဝတ်စုံ၊ ရယ်လွန်း၍ အူတက်သည်၊ သစ်ပင်တက်သည်။

o မော်ဒယ်တွေ ဝတ်တဲ့ ဝတ်စုံက အခမ်းအနားပွဲကို သွားရောက် (Attend) တာ ဖြစ်လို့ "ပွဲတက်ဝတ်စုံ" သာ ဖြစ်ရပါမယ်။ "ပွဲတတ်ဝတ်စုံ" ဆိုရင် ဝတ်စုံက ပညာတတ်ကြီး ဖြစ်နေသလို ဖြစ်ပျက်နေပါတယ်။

o ရယ်စရာ မြင်လို့ ရယ်ရလွန်းရင် "အူတက်" ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အူက အထက်ကို ဆောင့်တက် ဆွဲတက်သွားသလို ခံစားရလို့ "အူတက်" လို့ သုံးတာ ဖြစ်ပြီး၊ "အူတတ်" လို့ ရေးရင် အူက ပညာတတ်နေတဲ့ သဘော ဖြစ်သွားပါတယ်။

၃။ မြန်မာစာ အကျပ်အတည်း၏ မြစ်ဖျားခံရာ

ဆရာ သုံးသပ်ချက်က အလွန်နက်ရှိုင်းပြီး အချက်အချာ ကျလှပါတယ်။ ၁၉၈၀ ကျော်ကာလ (အထူးသဖြင့် ၁၉၈၆ နောက်ပိုင်း) မှာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့တဲ့ "တ စာလုံးတွေကို စသတ်စေ" ဆိုတဲ့ ပြဋ္ဌာန်းချက်တွေ၊ "တ" နှင့် "တစ်" ခွဲခြားမှုတွေဟာ ရှေးမူအစဉ်အလာအတိုင်း စနစ်တကျ သင်ကြားခဲ့ရတဲ့ မြန်မာစာ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို များစွာ လှုပ်ခါသွားစေခဲ့ပါတယ်။

စာလုံးပေါင်း သတ်ပုံ သမိုင်းကြောင်းအရ အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားမှုတွေကို ပယ်ဖျက်ပြီး အလွယ်တကူ သတ်ပုံတွေကို သိမ်းကျုံး ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့ရာကနေ -

• စာဖတ်သူတွေ ဝေခွဲမရ ဖြစ်လာခြင်း၊

• စာလုံးပေါင်း သတ်ပုံကို ဂရုမစိုက်တော့ဘဲ အသံထွက်သလို ရမ်းရေးလာခြင်း၊

• နောက်ဆုံးတွင် "ပညာကို တန်ဖိုးထားမှု ကျဆင်းလာခြင်း" ဆိုတဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းရဲ့ အကျိုးဆက်ဆိုးကြီးကို ခံစားလာရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံး 

ဟုတ်။

AI အဖြေစာထဲက တစ် ၁၂ လုံးတိတိကို မှန်အောင်ပြင်ပြီး အသုံးပြုပါမယ်။ ဆောရီး။ တစ်ရှူး ရေးတာ မှန်ပါတယ်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ