လွှတ်

(ကျောင်းလွှတ်ပွဲ အသုံး မှန်ကန်ခြင်းမရှိပါကြောင်း တင်ပြချက်)

ကျောင်းရေစက်ချသည် အသုံးသာရှိပါသည်။

ကျောင်းလွှတ်ပြီ = ကျောင်းဆင်းပြီ။

“လွှတ်” စာလုံးကို ကြိယာ (verb) အဖြစ် အသုံးပြုသည့် နမူနာများ

၁။ ချန်လှပ်ခြင်း / လွတ်လပ်စေခြင်း (to release, to set free)

အကျဉ်းသားကို လွှတ် သည်။

ငှက်ကို လက်ထဲမှ လွှတ် လိုက်သည်။

ကျောင်းသားကို အပြစ်မှ လွှတ် ပေးသည်။

အမှုမှ လွှတ် ပေးလိုက်သည်။

👉 အဓိပ္ပါယ် — ထိန်းချုပ်ထားခြင်း၊ ချုပ်နှောင်ထားခြင်းမှ ချန်လှပ်ပေးခြင်း။

၂။ ပို့ခြင်း / စေလွှတ်ခြင်း (to send)

ကိုယ်စားလှယ်ကို အစည်းအဝေးသို့ လွှတ် သည်။

စစ်တပ်ကို နယ်မြေသို့ လွှတ် လိုက်သည်။

သတင်းထောက်ကို နိုင်ငံခြားသို့ လွှတ် သည်။

👉 “စေလွှတ်” ဟူ၍ ပေါင်းစပ်ကြိယာအဖြစ်လည်း အသုံးများသည်။

၃။ ပစ်ခြင်း / ချောင်းထုတ်ခြင်း (to fire, to discharge)

မြားကို လွှတ် သည်။

သေနတ် လွှတ် လိုက်သည်။

လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို စက်မှ လွှတ် ထုတ်သည်။

👉 ထိန်းထားသော အရာ တခုကို အားဖြင့် ထုတ်လွှတ်ခြင်း။

၄။ ထွက်စေခြင်း / ချော်စေခြင်း (to let go, to loosen)

ကြိုးကို လွှတ် လိုက်သည်။

လက်ကို လွှတ် လိုက်ပါ။

ဘီးကို အနည်းငယ် လွှတ် ထားသည်။

👉 ဖမ်းထားသောအရာကို ချန်လှပ်ခြင်း။

၅။ ခွင့်ပြုခြင်း (to allow)

သူ့ကို သွားခွင့် လွှတ် ပေးသည်။

အခွန်မှ လွှတ် ပေးသည်။

အပြစ်မှ လွှတ် ခွင့်ပေးသည်။

👉 ဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းမှ လွတ်မြောက်စေခြင်း။

၆။ ထုတ်လွှင့်ခြင်း (broadcast / emit)

အလင်းရောင်ကို မီးမှ လွှတ် ထုတ်သည်။

👉 “ထုတ်လွှတ်” ဟူ၍ ပေါင်းစပ်ကြိယာအဖြစ် အသုံးများသည်။

၇။ သတိမထားပဲ လုပ်မိခြင်း (colloquial usage)

စကားကို လွှတ် ပြောလိုက်မိသည်။

အကြံမပြုဘဲ လွှတ် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။

👉 “လွှတ်” သည် အင်အားတိုးပွားစကားလုံးအဖြစ်လည်း သုံးကြသည်။

စကားလုံးဖွဲ့စည်းပုံအမြင်

“လွှတ်” သည်

မူလကြိယာ (simple verb) အဖြစ် သီးသန့်ရပ်တည်နိုင်ပြီး

“ထုတ်လွှတ်”၊ “စေလွှတ်”၊ “လွတ်လပ်” စသည်တို့တွင် အစိတ်အပိုင်းအဖြစ်လည်း ပါဝင်သည်။

“လွှတ်” သည် လွတ် နှင့် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသော်လည်း

အသံအဆင့်နှင့် အဓိပ္ပါယ်ကွာခြားမှု ရှိသည်ဟု ခွဲလေ့လာနိုင်ပါသည်။

ယခင်တွင် “လွှတ်” ကို ကြိယာအဖြစ် တင်ပြပြီးဖြစ်ပါသည်။ ယခု ကြိယာမဟုတ်သော အသုံးများ (non-verbal uses) ကို သဒ္ဒါအလိုက် ခွဲတင်ပြပါမည်။

၁။ ကြိယာဝိသေသနသဘော (Adverbial use – အင်အားတိုး/လုံးဝသဘော)

ဤသုံးစွဲပုံတွင် “လွှတ်” သည် လုပ်ရပ်ကို အလွန်အကျွံ၊ အကန့်အသတ်မရှိ ပြုလုပ်ခြင်းကို ဖော်ပြသည်။

လွှတ် ပြောသည်။

လွှတ် ရယ်သည်။

လွှတ် စားသည်။

သူက လွှတ် လုပ်နေသည်။

👉 အဓိပ္ပါယ် — “လုံးဝ”, “အပြတ်”, “အကန့်အသတ်မရှိ” သဘော။

ဤနေရာတွင် “လွှတ်” သည် ကိုယ်တိုင် လုပ်ရပ်မဟုတ်ဘဲ လုပ်ရပ်ကို ပြင်းထန်စေသော အထောက်အကူစကားလုံး ဖြစ်သည်။

၂။ အထောက်အကူပြုသဘော (Auxiliary-like intensifier)

အချို့စကားစုများတွင် အဓိပ္ပါယ်ထက် အသံအင်အားပေးသဘောဖြင့် သုံးသည်။

လွှတ်ကို လွှတ်နေတယ်။

လွှတ်ပဲ လုပ်နေတယ်။

လွှတ်မလွှတ် ပြောလိုက်သည်။

👉 အခြေခံအဓိပ္ပါယ်ထက် စိတ်လှုပ်ရှားမှု သို့မဟုတ် မထိန်းသိမ်းမှုကို ဖော်ပြသည်။

၃။ အမည်ဝိသေသနသဘောသို့ ပြောင်းသုံးခြင်း

စကားပြောသုံးတွင်—

လွှတ်စကား

လွှတ်လုပ်ရပ်

လွှတ်သဘော

👉 ဤနေရာတွင် “လွှတ်” သည် “အထိန်းမရှိသော”, “စည်းမဲ့သော” သဘောဖြင့် အမည်ကို ဖော်ပြသည့် ဝိသေသနသဘော သို့ ရွေ့လျားသုံးထားခြင်းဖြစ်သည်။

၄။ စကားပုံ/ပုံပြင်သုံး သဘော

လွှတ်လက်

လွှတ်စိတ်

လွှတ်သဘောထား

👉 စည်းကမ်းမရှိ၊ ထိန်းချုပ်မှုမရှိ သဘော။

၅။ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းအမြင်

“လွှတ်” သည် မူလအားဖြင့် ကြိယာဖြစ်သော်လည်း

➡ အဓိပ္ပါယ်ဖွံ့ဖြိုးခြင်း (semantic extension) ကြောင့်

➡ အင်အားတိုးစကားလုံး (intensifier) အဖြစ်

➡ ဝိသေသနသဘောသို့

ပြောင်းလဲအသုံးချလာသည်။

ဤသဘောသည် မြန်မာဘာသာတွင်

ကြိယာမှ ဝိသေသနသို့ / ကြိယာဝိသေသနသို့ ရွေ့လျားသုံးခြင်း၏ သာမန်ပုံစံ တရပ်ဖြစ်ပါသည်။

၁။ ငါးလွှတ်ပွဲ

စကားလုံးဖွဲ့စည်းပုံ

ငါး (နာမ်)

လွှတ် (ကြိယာ → နာမ်သဘောသို့ ပြောင်း)

ပွဲ (နာမ်)

👉 [ငါး] + [လွှတ်] + [ပွဲ]

ဤနေရာတွင် “လွှတ်” သည်

ကိုယ်တိုင် ကြိယာအဖြစ် မရပ်တည်ဘဲ

လုပ်ရပ်ကို ဖော်ပြသော နာမ်ဆန်သော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်နေသည်။

အဓိပ္ပါယ်မှာ

➡ ငါးကို လွှတ်သော လုပ်ရပ်ပါဝင်သည့် ပွဲ တရပ်

➡ ဗုဒ္ဓဘာသာ သီလဝိသုဒ္ဓိသဘောဖြင့် အသက်ကယ်လွှတ်ခြင်း ပွဲ

သဒ္ဒါအမြင်

“လွှတ်” → ကြိယာမှ verbal noun (လုပ်ရပ်နာမ်) သို့ ရွေ့လျားအသုံး

၂။ ငှက်လွှတ်ခြင်း

စကားလုံးဖွဲ့စည်းပုံ

ငှက် (နာမ်)

လွှတ် (ကြိယာ)

ခြင်း (လုပ်ရပ်နာမ်ပြုသော အပိုင်း)

👉 [ငှက်] + [လွှတ်] + [ခြင်း]

ဤနေရာတွင် “လွှတ်” သည်

ကြိယာအခြေခံကို “ခြင်း” ဖြင့် နာမ်ပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။

အဓိပ္ပါယ်မှာ

➡ ငှက်ကို လွှတ်သော လုပ်ရပ်

➡ ပုဏ္ဏား၊ ဘာသာရေးအခမ်းအနားများတွင် အသုံးများ

နှိုင်းယှဉ်ချက်

စကားလုံး သဒ္ဒါသဘော ဖွဲ့စည်းပုံ

ငါးလွှတ်ပွဲ ပေါင်းစပ်နာမ် ကြိယာအစိတ်အပိုင်းပါဝင်

ငှက်လွှတ်ခြင်း လုပ်ရပ်နာမ် ကြိယာ + “ခြင်း”

သတိပြုရန်

“လွှတ်” သည် ဤနေရာများတွင်

လုပ်ဆောင်မှုကို ဖော်ပြသော်လည်း

စာကြောင်းအတွင်း အဓိကကြိယာမဟုတ်တော့ပါ။

နာမ်ဖွဲ့စည်းမှုအတွက် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာပါသည်။

ဆရာရှင်၏ morphology လေ့လာမှုအရ

ဤသုံးစွဲပုံများသည်

ကြိယာ → လုပ်ရပ်နာမ် → ပေါင်းစပ်နာမ် သို့ ပြောင်းလဲပုံ၏ နမူနာကောင်းများ ဖြစ်ပါသည်။

၁။ “လွှတ်”

သဒ္ဒါသဘော

မူလမှာ ကြိယာဖြစ်သော်လည်း

စကားပြောသုံးတွင် အင်အားတိုး ကြိယာဝိသေသနသဘော သို့ ရွေ့လျားအသုံးများသည်။

အဓိပ္ပါယ်

➡ အကန့်အသတ်မရှိ

➡ ထိန်းမထားဘဲ

➡ စည်းမဲ့သဘော

နမူနာ

လွှတ် ရယ်နေတယ်။

လွှတ် စားနေတယ်။

လွှတ် ပြောလိုက်တယ်။

👉 မထိန်းသိမ်းမှု / စိတ်လှုပ်ရှားမှု ပါဝင်တတ်သည်။

၂။ “လုံးဝ”

သဒ္ဒါသဘော

အပြည့်အဝကို ဖော်ပြသော သန့်ရှင်းသည့် ကြိယာဝိသေသန

အဓိပ္ပါယ်

➡ အကုန်အစင်

➡  တစက်မကျန်

➡ ပြည့်စုံစွာ

နမူနာ

လုံးဝ မသိဘူး။

လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ဘူး။

လုံးဝ သဘောတူတယ်။

👉 အများအားဖြင့် အနုတ်ဝါကျနှင့် တွဲသုံးများသည်။

👉 စည်းကမ်းမဲ့သဘော မပါ။

၃။ “အပြတ်”

သဒ္ဒါသဘော

အပြီးအပြတ်၊ ချက်ချင်းဆုံးဖြတ်မှု သဘောရှိသော

အဆုံးသတ်အင်အားတိုးစကားလုံး

အဓိပ္ပါယ်

➡ အပြီးသတ်

➡ ခွဲချပ်ပြီး

➡ မပြန်လှည့်တော့သော

နမူနာ

အပြတ် ငြင်းလိုက်တယ်။

အပြတ် ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။

အပြတ် ရပ်လိုက်တယ်။

👉 ဆုံးဖြတ်ချက်၊ ခွဲခြားမှု နှင့် ပိုဆက်နွယ်သည်။

နှိုင်းယှဉ်ဇယား

စကားလုံး အဓိပ္ပါယ်အဓိက စိတ်ခံစားမှု သုံးစွဲနေရာ

လွှတ် ထိန်းမထားဘဲ စိတ်လှုပ်ရှားမှုပါ စကားပြောသုံးများ

လုံးဝ အကုန်အစင် သန့်ရှင်းတည်ငြိမ် စာရေး၊ စကားပြော နှစ်မျိုးလုံး

အပြတ် အဆုံးသတ်သဘော ခိုင်မာပြတ်သား ဆုံးဖြတ်မှုအခါ

အဓိပ္ပါယ်အလေးထားချက်

“လွှတ်” → လှုပ်ရှားသဘော၊ စည်းမဲ့သဘော

“လုံးဝ” → ပြည့်စုံသဘော

“အပြတ်” → ဆုံးဖြတ်ပြီး ပြတ်သားသဘော

morphology လေ့လာမှုအရ

“လွှတ်” သည် semantic extension ကြောင့် intensifier ဖြစ်လာသော်လည်း

“လုံးဝ” နှင့် “အပြတ်” သည် မူလမှတည်းက အင်အားတိုးဝါကျဖွဲ့စည်းမှုတွင် အသုံးချထားသည့် စကားလုံးများဖြစ်သည်။

ရေဒီယိုမှ သတင်းကို လွှတ် သည်။

ရုပ်သံလိုင်းမှ အစီအစဉ် လွှတ် သည်။

နှစ်ခုကတော့ မှန်တယ်လို့ မထင်ပါခင်ဗျား။

လွှင့် နဲ့သာ အသုံးပြုလေ့ရှိပါသည်။

ဥပမာ 

TV ရုပ်သံလွှင့်အစီအစဉ်။

၁။ “လွှတ်” နှင့် “လွှင့်” ကွာခြားချက်

(က) လွှတ်

မူလအဓိပ္ပါယ် — ချန်လှပ်ခြင်း၊ ထိန်းချုပ်ထားသည်ကို လက်လွှတ်ခြင်း

ဥပမာ —

ငါးကို လွှတ် သည်။

လက်ကို လွှတ် လိုက်သည်။

➡ ပစ်လွှတ်ခြင်း၊ ထုတ်လွှတ်ခြင်း သဘောရှိသော်လည်း

➡ ထုတ်လွှင့်သဘော (broadcast) မဟုတ်။

(ခ) လွှင့်

မူလအဓိပ္ပါယ် — မြှောက်တင်၍ ပျံ့နှံ့စေခြင်း၊ လေထဲသို့ ပို့ဆောင်ခြင်း

ဥပမာ —

အလံကို လွှင့် သည်။

အနံ့ လွှင့် နေသည်။

သတင်းကို လွှင့် ထုတ်သည်။

➡ ပျံ့နှံ့သဘော၊ ဖြန့်ချိသဘော ပါဝင်သည်။

၂။ Broadcast သဘောတွင် မှန်ကန်သော အသုံး

ရေဒီယိုမှ သတင်းကို လွှင့် ထုတ်သည်။

ရုပ်သံလိုင်းမှ အစီအစဉ်ကို လွှင့် သည်။

TV ရုပ်သံ လွှင့် အစီအစဉ်။

တိုက်ရိုက် လွှင့် ပြသသည်။

👉 “လွှင့်” သည် ပျံ့နှံ့သဘောကြောင့်

အသံလှိုင်း၊ လျှပ်စစ်လှိုင်း ဖြန့်ဝေမှုနှင့် သဘောကိုက်သည်။

၃။ သဒ္ဒါအမြင်

စကားလုံး အဓိပ္ပါယ်အဓိက Broadcast သဘောတွင်

လွှတ် လက်လွှတ်/ချန်လှပ် မသင့်တော်

လွှင့် မြှောက်တင်/ပျံ့နှံ့ သင့်တော်

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ