ငါးမျိုးနဲ့ရေး မန္တလေး

 

မန်းလေး ဆိုတာ

၁။ အကြားအာရုံ ချို့ယွင်းသူတွေနေတဲ့အရပ်

၂။ အငန်များတဲ့ အစားအသောက်တွေ ရောင်းတဲ့အရပ်

၃။ ဆား၊ ငပိ၊ ငန်ပြည်ရည်၊ ငါးခြောက် အစားကဲသူတွေနေတဲ့အရပ်။

၄။ မန်းတလေး ဆိုတာ အဆင့်စာလုံး ရေးမရတဲ့ဖုန်းကိုသာသုံးနေရသူတွေနေကြတဲ့အရပ်

၅။ မန္တလေးမြို့၏ အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း

သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် စာဆိုတော်များ အစဉ်အဆက် ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည့် အယူအဆနှင့် မှတ်တမ်းမူကွဲများစွာ ရှိပါတယ်။ အဓိက ထင်ရှားသော အယူအဆကြီး (၄) ရပ်

၁။ "မန္ဓလေး" တောင်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်း (အထင်ရှားဆုံး အယူအဆ)

မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး မြို့နန်းမတည်မီကတည်းက ထိုဒေသတွင် "မန္ဓလေးတောင်" ဟူ၍ ရှိနှင့်ပြီးသား ဖြစ်ပါသည်။ မြို့တည်သောအခါ တောင်၏အမည်ကို အစွဲပြု၍ "မန္တလေး" ဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုတောင်အမည်နှင့် ပတ်သက်၍လည်း အောက်ပါအတိုင်း ဆင့်ပွားအယူအဆများ ရှိပြန်သည်—

မဏ္ဍလ (ပါဠိစကား): ပါဠိဘာသာဖြင့် "မဏ္ဍလ" ဆိုသည်မှာ ဝိုင်းဝန်းသောအရပ်၊ ညီညာသောမြေပြင် သို့မဟုတ် ဗဟိုချက် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။ မန္တလေးတောင်ဝန်းကျင်ရှိ ညီညာပြန့်ပြူးသော မြေပြင်တည်နေပုံကို အခြေခံ၍ "မဏ္ဍလ" မှ "မန္တလေး" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။

မန္ဒာရု / မန္ဒလေး (ပန်းအမည်): ရှေးအခါက ထိုတောင်ပေါ်တွင် နတ်ပန်းတမျိုးဖြစ်သော "မန္ဒာရုပန်း" (သို့မဟုတ်) "မန္ဒလေးပန်း" ပင်များ ပေါက်ရောက်သည်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ရာမှ ကာလရွေ့လျောပြီး မန္တလေး ဖြစ်လာသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။

၂။ "မန္တေလေး" (မန္တေ = ပညာရှိ) သဘောမှ ဆင်းသက်ခြင်း

ရှေးပါဠိ ပျက်စကား သို့မဟုတ် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဝေါဟာရအချို့အရ "မန္တေ" ဆိုသည်မှာ မန္တန်တတ်သူ၊ ပညာရှိသူ၊ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိတို့ ပျော်မွေ့ရာအရပ်၊ ပညာရှိတို့ စုဝေးရာအရပ်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် "မန္တေလေး" ရာမှ "မန္တလေး" သို့ ပြောင်းလဲလာသည်ဟု အချို့ကျမ်းပြုဆရာများက ဖွင့်ဆိုကြသည်။

၃။ "မင်းတုန်းမင်း ကလေးဘဝ" ကဗျာလင်္ကာ အယူအဆ

လူထုကြားထဲတွင် ပုံပြင်ဆန်ဆန် ပြောလေ့ပြောထရှိသော အယူအဆတခုမှာ— မင်းတုန်းမင်းသားလေး ကလေးဘဝက အထိန်းတော်များနှင့်အတူ ထိုဒေသဝန်းကျင်သို့ ရောက်ရှိစဉ် ကစားခုန်စားရင်း ပျော်မွေ့ခဲ့သဖြင့် "မင်းသားလေး ပျော်ရာအရပ်" သို့မဟုတ် "မင်းကလေး ပျော်ရာ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟူ၍ အောက်ခြေလူတန်းစား ဓလေ့ပြောစကားအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ဖူးသည်။

၄။ ဘာသာန္တရ အရ အရောအနှော ဖြစ်ခြင်း

အချို့သော သုတေသနပြုချက်များတွင် အထက်မြန်မာပြည် (အညာဒေသ) သို့ ရှေးယခင်ကပင် ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြသော မွန်-ခမာ သို့မဟုတ် တိဘက်-မြန်မာ နွယ်ဖွားတို့၏ ဒေသန္တရအခေါ်အဝေါ် အသံထွက်များ ပွတ်တိုက်မိရာမှ "မန္တလေး" ဟူသော အမည်စကားလုံး ပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟုလည်း စာပေပညာရှင်အချို့က ရှုမြင်ကြသည်။

မှတ်ရန် (မြို့၏ ဘွဲ့အမည်တော်)

မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက သက္ကရာဇ် ၁၂၂၁ ခုနှစ်တွင် မြို့တော်ကို တရားဝင်တည်ထောင်သောအခါ သမိုင်းဝင် ဘွဲ့တော်အမည်ကို "ရတနာပုံ" (ရတနာတို့ စုဝေးရာ မြို့တော်) ဟု သမုတ်ခဲ့သော်လည်း၊ ပြည်သူလူထုကမူ ရှေးယခင်ကတည်းက အပိုင်စီးခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသော တောင်အမည်ကိုပင် ဆက်လက်စွဲကိုင်ကာ "မန္တလေး" ဟု ယနေ့တိုင် အလွယ်တကူ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ