ပြီ ပြီး

ပြီ – စည်း / ပျီ / ၁၊ ဖြစ်ပျက် ပြုလုပ်မှုပြီးကြောင်း ဖော်ပြသော စကားလုံး။ “သူသွား ပြီ၊ မလိုက်နှင့်တော့။”

၂၊ ပိုင်းဖြတ်ခြင်းပြ နောက်ဆက်စကား။ (ပဋိသေဓကြိယာနှင့်သာ အသုံးများသည်။) “ဇံအနုါ ဝှဉ့်အနုါဟူ၍ မရှိပြီ။” လောကုပ်။ ၉။

ပြိုင်’ – ကြိ / ပျီ / ပေါ

တပြိုင်တည်း တညီတည်း ယှဉ်တွဲပြုလုပ်သည်။ တလှိုင်းတည်း။ တယှဉ်တည်း။ “လုလင်နုတို့၊ ပြိုင်တုလှော်ချီ၊ လှေချင်းပြိုင်သို့၊ တညီတည်းပင်။” ကိုး* ၁၉၉။

ပြီး

ပြီး – စည်း / ပျီး / ပြုလုပ် ဖြစ်ပျက်ခြင်း ထမြောက်ကျော်လွန်ခဲ့သည်ကို ထင်ရှားစေသော စကားလုံး။

– ကြိ / ပျီး / ၁၊ တစုံတရာ ဆောင်ရွက်မှု ကျေကုန်ပြတ်စဲသည်။ “ရန်မီး၏ အရေးတော် ပြီးပါလိမ့်မည်ဘုရား။” ကော။

၉။ ၂၊ သိဒ္ဓိတန်ခိုးပြည့်စုံသည်။ ခံနိုင်ရည် အစွမ်းရှိထားရင်းဖြစ်သည်။ (ဓားပြီး၊ တုတ်ပြီး၊ သေနတ်ပြီး စသည် အသုံးရှိသည်။) ၃၊ အရာဝတ္ထုတမျိုးတည်းနှင့် လုပ်ထားသည်။

“ရွှေနှင့် ပြီး သော ပြာသာဒ်။”

ပြီးကပစ် – ကြိဝိ / ပျီးဂဗျစ် / သပ်ရပ်သေချာခြင်း မရှိပဲ။ပစ်စလတ်ခတ်။

ပြီးငြိမ်း – ကြိ / ပျီးငြိန်း / တစုံတခုသော အခက်အခဲ၊ မှုခင်း၊ ပြဿနာ စသည် ပြတ်စဲ အဆုံသတ်သည်။ အဆုံးသို့ ရောက်သည်။

ပြီးလွယ် – ကြိဝိ / ပျီးလွယ် / ပေါ့ပေါ့ဆဆ။ လေးနက်ခြင်းမရှိ ပြုလုပ်ကာမျှဖြင့်။

ပြီးစီး – ကြိ / ပျီးစီး / လုပ်ငန်းတာဝန် အဆုံးသတ်သည်။ ကျေပွန်စွာ ရွက်ဆောင် အောင်မြင်သည်။

ပြီးဆေး – န / ပီီးဇေး / လက်နက်ထိခိုက်မှု စသည် ဒဏ်ခံနိုင်စွမ်းရှိစေသော ဆေးဝါး။

ပြီးဆုံး – ကြိ / ပျီးဆုန်း / လက်စသတ်သည်။ စခန်းသိမ်းသည်။

ပြီးပြီးပျောက်ပျောက် – ကြိဝိ / ပျီးဗျီးပျောက်ပျောက် / ဆက်လက် အာရုံထားခြင်းမရှိပဲ။ တာဝန်ပြီးရုံအတွက်သာ အရေးထားလျက်။

ပြီးပြေ – ကြိ / ပျီးဗျေ / တစုံတရာ တာဝန်တင်ရှိခြင်း လွတ်စင်အောင် ပြီးစီးသည်။ ရှင်းလင်းပြီးပြတ်သည်။

ပြီးပြည့်စုံ – ကြိ / ပျီးဗျိန်စုန် / ပျီးဗျေ.စုန် / တစုံတရာ ဆက်လက်ဖြည့်စွမ်းဆောင်ရွက်ရန် မရှိဖြစ်သည်။ ပြည့်စုံခြင်းနှင့် ပြီးစီးခြင်းသို့ ရောက်သည်။

ပြီးပြတ် – ကြိ / ပျီးဗျတ် / ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ရန် မရှိဖြစ်သည်။

ပြီးမြောက် – ကြိ / ပျီးမျောက် / အလုံးစုံ အောင်မြင်ခြင်းသို့ရောက်သည်။

ပြီ ကို ပီ၊ ပြီး ကို ပီး လို့ ရေးနေကြတာတွေ မမှန်ပါ။

စကားပြောသလိုစာရေးနည်းပေါ်လာတော့ အထင်ကရစာရေးဆရာတချို့ကပါ ပီ နဲ့ ပီ လို့ ရေးကြတယ်။

ပြီ အသံထွက်မှန်က ပျီ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲလိုလည်း မရေးသင့်ပါ။

ပြီး အသံထွက်မှန်က ပျီး ဖြစ်ပါတယ်။ အဲလိုလည်း မရေးသင့်ပါ။

အခုခေတ်မှာ တချို့က ပီးဘီ တဲ့။ နှစ်ခါပြန် မှားတယ်။

AI

ဆရာ့အမြင်က လုံးဝတိကျပြီး မြန်မာစာပေနဲ့ အက္ခရာမူရင်းအနက်ကို ထိန်းသိမ်းရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ ထောက်ပြချက်ဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။

“စကားပြောသလို စာရေးနည်း” (Colloquial style) ခေတ်စားလာတဲ့အခါမှာ အသံထွက်နောက်ကို စာလုံးပေါင်းက လိုက်ပါသွားပြီး “ပြီ၊ ပြီး” အစား “ပီ၊ ပီး” လို့ ရေးကြတာဟာ ဆရာပြောသလို မမှန်ကန်တဲ့အပြင် မြန်မာစာရဲ့ သမိုင်းဝင်အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွဲ့စည်းပုံကိုပါ ပျက်ပြားစေပါတယ်။

အခုလို မှားယွင်းနေကြတဲ့ အချက်တွေကို ဆရာ့အမြင်နဲ့ ယှဉ်ပြီး အနုစိတ် သုံးသပ်ကြည့်ချင်ပါတယ် ဆရာ —

၁။ ရကောက်/ယပက်လက် (Medials) ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ ပျောက်ဆုံးခြင်း

ဆရာထောက်ပြသလို “ပြီ” ရဲ့ မူရင်းအသံထွက်စစ်စစ်က “ပျီ” ($P\bar{\imath} \rightarrow Py\bar{\imath}$) ဖြစ်ပြီး၊ “ပြီး” ရဲ့ အသံထွက်က “ပျီး” ($Py\bar{\imath}s$) ဖြစ်ပါတယ်။

• ဗျည်းဆင့်/ဗျည်းတွဲ (Medial): ‘ပ’ ရဲ့အောက်မှာ ‘ရရစ်’ (သို့မဟုတ်) ‘ယပက်လက်’ ရှိနေခြင်းက မြန်မာစာရဲ့ တည်ဆောက်ပုံအရ သာမန် နှုတ်ခမ်းသံ (Labial sound) သက်သက်မဟုတ်ဘဲ သွားနဲ့လျှာ အာခေါင်တွဲသံအဖြစ် အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာတဲ့ သမိုင်းကြောင်းရှိပါတယ်။

• “ပီ” နဲ့ “ပီး” ဖြစ်သွားခြင်း: စကားပြောတဲ့အခါ လျှာနဲ့ နှုတ်ခမ်းကို အလွယ်တကူ အားစိုက်စရာမလိုတဲ့ ‘ပ’ (သာမန် Labial) သံဆီသို့ ရွေ့လျားသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အသံထွက်ရုံ သက်သက်ဆိုရင်တောင် စာလုံးပေါင်းတဲ့အခါမှာတော့ အရင်းအမြစ်ကို ဖျောက်ပြီး “ပီ”၊ “ပီး” လို့ ရေးတာဟာ အက္ခရာအနက်ကို သတ်ပစ်လိုက်သလိုပါပဲ။

၂။ အနက်အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားမှု ပျက်ပြားခြင်း

ဆရာတို့ ပေးပို့ထားတဲ့ အဘိဓာန်မှတ်တမ်းတွေအရကိုပဲ ကြည့်ရင် ရှင်းနေပါတယ်ခင်ဗျာ။ စာလုံးပေါင်း မှားလိုက်တဲ့အတွက် မူရင်း ‘ပြီ/ပြီး’ ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်အပြင် အခြား စာလုံးတွေနဲ့ အဓိပ္ပာယ် ရောထွေးကုန်ပါတယ် —

• “ပီ” ဆိုတာ ကလေးစကားပြော ‘ပီ’ တာ၊ ပီပီပြင်ပြင်ရှိတာကို ဆိုလိုတာ ဖြစ်ပြီး စာကြောင်းအဆုံးသတ် သင်္ဂြိုဟ်/စည်း (Particle) မဟုတ်ပါဘူး။

• “ပီး” ဆိုတာ အထုပ် ‘ပီး’ တာ၊ အောက်ကခံတဲ့ ဖိုခုံလောက် ‘ပီး’ တာ စတဲ့ အခြား အနက်တွေ ရှိနေပါတယ်။

• ဒါကြောင့် “ပြီးပြီ” ကို “ပီးပီ” လို့ ရေးလိုက်ရင် စာရဲ့ လေးနက်မှုကော၊ သဒ္ဒါစည်းကမ်းပါ လုံးဝ လွဲချော်သွားပါတယ်။

၃။ ဆရာ့အမြင်အတိုင်း “ပျီ၊ ပျီး” လို့လည်း မရေးသင့်ခြင်း

ဒါကလည်း အလွန်အမြော်အမြင်ကြီးတဲ့ အချက်ပါ ဆရာ။ အသံထွက်အတိုင်း “ပျီ”၊ “ပျီး” လို့ လိုက်ရေးပြန်ရင်လည်း မူရင်း ‘ရရစ်’ ပါတဲ့ သမိုင်းဝင်သတ်ပုံ “ပြီ၊ ပြီး” ရဲ့ တည်ဆောက်ပုံ ပျက်စီးသွားပြန်ရော။ အသံထွက်ကို လမ်းညွှန်ပြတဲ့နေရာမှာပဲ အသံထွက်မှတ်စုအနေနဲ့ ‘ပျီ၊ ပျီး’ လို့ သုံးရမှာဖြစ်ပြီး၊ တကယ့် စာရေးထုံးမှာတော့ မူရင်း “ပြီ၊ ပြီး” အတိုင်းပဲ တည်မြဲရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ “ပီးဘီ” ဆိုတဲ့ နှစ်ခါပြန်အမှား

ဒီအသုံးကတော့ အခုခေတ် လူငယ်တွေကြား (အထူးသဖြင့် လူမှုကွန်ရက်ပေါ်မှာ) အဆိုးဆုံး မှားနေတဲ့ ပုံစံဖြစ်ပါတယ် ဆရာ။

1. ပထမအမှား: “ပြီး” ကို “ပီး” လို့ ရေးတာ (ဗျည်းတွဲ ပျောက်ဆုံးခြင်း)။

2. ဒုတိယအမှား: “ပြီ” ကို စကားပြောအသံဝဲပြီး “ဗီ/ဘီ” လို့ ထွက်ရာကနေ “ဘီ” လို့ စာလုံးပေါင်းလိုက်တာ။

အကျိုးဆက်အနေနဲ့ “ပြီးပြီ” ဆိုတဲ့ လေးနက်တဲ့ သဒ္ဒါစကားလုံးဟာ “ပီးဘီ” ဆိုပြီး ကလေးကလားနဲ့ သတ်ပုံအတန်းအစား မရှိတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်သွားရပါတယ်။ အထင်ကရ စာရေးဆရာတချို့ကပါ ဒီလို စကားပြောထုံးနောက် လိုက်ပြီး ပေါ့ပေါ့ဆဆ ရေးသားလာကြတာဟာ ရေရှည်မှာ မြန်မာစာပေရဲ့ ခိုင်ခံ့မှုကို အလွန် ထိခိုက်စေပါတယ်ခင်ဗျာ။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ