မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုလိုနီခေတ်မှသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၀ မှ ၅၀ အထိကာလ
(၁၉-ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ ၂၀-ရာစုနှောင်းပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များဝန်းကျင်) အတွင်း ပေစာခေတ်လွန် ပုံနှိပ်စာအုပ်များသည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပညာရေး၊ စာပေယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအပေါ် ကြီးမားသော ရိုက်ခတ်ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့ပါသည်။
အဆိုပါကာလအတွင်း ပေစာခေတ်လွန် စာအုပ်များ၏ အရေးပါပုံကို အဓိက ကဏ္ဍကြီးများဖြင့် ခွဲခြား၍ မှတ်တမ်းတင်အပ်ပါသည်။
၁။ သမိုင်းကျမ်းများနှင့် အဖိုးတန်ပေစာမူများကို လူထုကြားသို့ ပျံ့နှံ့စေခြင်း
• ပေစာဘဝမှ စာအုပ်အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း။ ။ ယခင်က ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် နန်းတွင်း၌သာ ရှားရှားပါးပါး ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော သမိုင်းရာဇဝင်ကျမ်းကြီးများကို ပုံနှိပ်စာရွက်များဖြင့် အမြောက်အမြား ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကျောက်စာပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ကို အကိုးအကားပြု၍ တည်းဖြတ်ထားသော မဟာစည်သူ၏ ‘တွင်းသင်းမြန်မာရာဇဝင်သစ်’ ကဲ့သို့သော ကျမ်းကြီးများသည် ပေစာဘဝမှ စာအုပ်အဖြစ်သို့ ပထမဆုံး စတင်ရောက်ရှိလာပြီး လူထုကြား၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လေ့လာနိုင်မည့် သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်。
• ရှေးဟောင်းလျှောက်ထုံးများနှင့် မှတ်တမ်းများ ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း။ ။ ဦးကုလားရာဇဝင်၊ မှန်နန်းရာဇဝင်နှင့် ပေ ပုရပိုက် မှတ်စုမှတ်တမ်းများထဲမှ ခက်ခဲနက်နဲသော အကြောင်းအရာများကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားသော ‘ဝန်ဇင်းမင်းရာဇာ’ နှင့် ‘ဘိုးရာဇာလျှောက်ထုံး’ စသည့် စာအုပ်များသည် လူအများ အလွယ်တကူ ဝယ်ယူဆည်းပူးနိုင်သော စာအုပ်များအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်。
၂။ စာပေလှုပ်ရှားမှုနှင့် အမျိုးသားရေးအသိပညာ နိုးကြားလာခြင်း
• ကိုလိုနီခေတ်မှ လွတ်လပ်ရေးအထိ စာပေစွမ်းအား။ ။ ကိုလိုနီခေတ်ဦးမှသည် နောက်ဆုံး လွတ်လပ်ရေးကျောက်တိုင် စိုက်ထူချိန်အထိ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော စာပေအရေးအခင်းများနှင့် လှုပ်ရှားမှုများသည် ပုံနှိပ်စာအုပ်၊ စာစောင်များမှတဆင့် ပြည်သူတို့၏ မျိုးချစ်စိတ်နှင့် အသိပညာကို နှိုးဆွပေးခဲ့သည်။ ဦးမြင့်ဆွေ ပြုစုခဲ့သော ‘ကိုလိုနီခေတ်စာပေလှုပ်ရှားမှု’ ကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသကဲ့သို့ စာအုပ်များသည် စာပေသမိုင်းကို မှတ်တမ်းတင်ရုံသာမက နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးအပြောင်းအလဲများကို မောင်းနှင်သည့် အဓိကလက်နက် ဖြစ်ခဲ့သည်。
• နိုင်ငံတကာနှင့် မြန်မာ့စာပေ ချိတ်ဆက်မိခြင်း။ ။ စာအုပ်များ အလွယ်တကူ ပုံနှိပ်နိုင်ခြင်းကြောင့် မြန်မာ့ရိုးရာသမိုင်းဦး အတွေ့အကြုံများသာမက ရောမမြို့၌ မြန်မာခဲစာလုံး တီထွင်ခဲ့ပုံနှင့် ပထမဆုံး ပုံနှိပ်စာအုပ်ဖြစ်သော ‘မြန်မာသင်ပုန်းကြီး’ ပေါ်ပေါက်လာပုံစသည့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မြန်မာစာအုပ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ပြန်လည်တူးဖော် စုဆောင်းလာနိုင်ခဲ့ကြသည်。
၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ၏ ထူးခြားသော စာပေစီးပွားရေးနှင့် တန်ဖိုး
• စာအုပ်ဈေးနှုန်း ချိုသာခြင်း။ ။ လွတ်လပ်ရေးရပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၀ မှ ၅၀ အတွင်းဖြစ်သော စာသတ်ပုံမှန်ခေတ် (အထူးသဖြင့် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ) တွင် စာအုပ်ဈေးနှုန်းများသည် အလွန်ချိုသာခဲ့သည်။ တအုပ်လျှင် ၃ ကျပ်၊ ၅ ကျပ် မှသည် အဖိုးတန်ကတ်ထူဖုံး ရာဇဝင်ကျမ်းကြီးများပင် ၂ ကျပ် ဝန်းကျင်ဖြင့် ဝယ်ယူနိုင်ခဲ့သဖြင့် သုတ၊ ရသ စာပေများကို ပြည်သူအများ လက်လှမ်းမီစွာ ဖတ်ရှုနိုင်ခဲ့ကြသည်。
• မူရင်းသတ်ပုံနှင့် တည်းဖြတ်မှု ခိုင်မာခြင်း။ ။ ထိုခေတ်က ထွက်ရှိခဲ့သော စာအုပ်များသည် ယနေ့ခေတ် ကွန်ပျူတာစာစီစနစ်များကဲ့သို့ သတ်ပုံအမှားအယွင်းများပြားခြင်း မရှိဘဲ၊ စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ညှပ်စနစ် တိကျပြတ်သားစွာဖြင့် မူရင်းအတိုင်း အဆင့်မြင့်မားလှသော အရည်အသွေးများဖြင့် ထွက်ရှိခဲ့သဖြင့် သုတေသနပြုရန် အလွန်ခိုင်မာသော အထောက်အထားများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် ပေစာခေတ်လွန် ပုံနှိပ်စာအုပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီခေတ်မှ လွတ်လပ်ရေးရပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာအထိ လူထုပညာရေးကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့ပြီး၊ ရှေးဟောင်းရိုးရာ အသိပညာရပ်များကို မပျက်မယွင်းဘဲ ခေတ်အဆက်ဆက်သို့ လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်ပေးနိုင်ခဲ့သော အရေးအကြီးဆုံးသော လူမှုယဉ်ကျေးမှု ပြောင်းလဲခြင်း နည်းပညာ ကိရိယာကြီး ဖြစ်ခဲ့ပါသည်။
(ခ)
၁၉၈၈ ခုနှစ်မတိုင်မီ (အထူးသဖြင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ပေါ်လစီသတ်ပုံ အတင်းအကျပ် မပြောင်းလဲမီခေတ်) က မြန်မာဘာသာဖြင့် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်အမျိုးမျိုး၏ အခြေအနေနှင့် အဆင့်အတန်း
မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် "အကောင်းဆုံး၊ အပြည့်စုံဆုံးနှင့် စံပြအဖြစ်ဆုံး ဂန္ထဝင်ခေတ်" ဟု ဆိုရလောက်အောင် အဆင့်အတန်း မြင့်မားခဲ့ပါသည်။
ထိုခေတ်ပညာရေး၊ စာပေနှင့် ဘာသာပြန်လောက၏ အခြေအနေများကို အောက်ပါအတိုင်း ကဏ္ဍအလိုက် စနစ်တကျ လေ့လာနိုင်ပါသည်။
၁။ အဘိဓာန်နှင့် သတ်ပုံကျမ်းများ၏ စံပြအဆင့်အတန်း
၁၉၈၆ ခုနှစ် နိုင်ငံရေးပေါ်လစီအရ သတ်ပုံများကို ရိုက်ချိုးပြောင်းလဲခြင်း မပြုမီက မြန်မာစာအဖွဲ့နှင့် စာပေပညာရှင်ကြီးများသည် မူလအခြေအမြစ် သတ်ပုံ၊ အသံထွက်နှင့် အသုံးနမူနာများ ပြည့်စုံမှန်ကန်သော စာအုပ်များကို အားသွန်ခွန်စိုက် ပြုစုခဲ့ကြသည်။
• ပြည့်စုံခိုင်မာမှု: ၁၉၇၈၊ ၁၉၇၉၊ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် အပိုင်းလိုက် စနစ်တကျ ထုတ်ဝေခဲ့သည့် "မြန်မာအဘိဓာန် အကျဉ်းချုပ်" (၅) ပိုင်း ကဲ့သို့သော စာအုပ်များသည် မူလစံကိုက် သတ်ပုံများကို စနစ်တကျ ခွဲခြားမှတ်တမ်းတင်ပေးထားသည့် အကောင်းဆုံးနှင့် အပြည့်စုံဆုံး သက်သေခံချက်များ ဖြစ်ကြသည်။
• စနစ်ကျမှု: ခေတ်သစ်ပေါ်လစီသတ်ပုံများကဲ့သို့ မျိုချရခက်သော အသုံးများမဟုတ်ဘဲ၊ သီရိပျံချီ ဦးသာမြတ်၏ "မြန်မာစာရေးထုံးကျမ်း" ကဲ့သို့သော ပြဋ္ဌာန်းချက်များသည် ရှေးရိုးရာအခြေခံ သဒ္ဒါနှင့် ရေးထုံးများကို တိကျမှန်ကန်စွာ ထိန်းသိမ်းပေးခဲ့သည်။
၂။ ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များနှင့် ပညာရေးအဆင့်အတန်း
ထိုခေတ်ကာလ အစိုးရပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များ (ဥပမာ - ၁၉၇၀-၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက ထွက်ရှိခဲ့သည့် ဘတ်စာအုပ်များ) သည် ကလေးသူငယ်များအတွက် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ အခြေခံကို အလွန်ခိုင်မာစေခဲ့သည်။
• မြန်မာစာပေ အနုအရင့်: ပြဋ္ဌာန်းဘတ်စာအုပ်များတွင် ဆရာကြီးမင်းသုဝဏ် ကဲ့သို့သော စာဆိုပညာရှင်ကြီးများ၏ ဂန္ထဝင်ကဗျာတိုလေးများကို စံပြသတ်ပုံများအတိုင်း စနစ်တကျ ထည့်သွင်းသင်ကြားခဲ့သဖြင့် ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာစကားအဆင့်အတန်းကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
• ခေတ်နှောင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်: ခေတ်နောက်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနောက်ပိုင်း) ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များတွင် တွေ့ရတတ်သည့် ထောက်တွန့်နေသော စာကြောင်းများ၊ မသဘာဝကျသော အသုံးအနှုန်းများနှင့် သမိုင်း/ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်အမှားများ သည် ၁၉၈၈ မတိုင်မီခေတ်ဦး အခြေခံပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များတွင် အလွန်နည်းပါးပြီး၊ ဘာသာစကား တိကျမှုကို အဓိကဦးစားပေးခဲ့သည်။
۳။ ဘာသာပြန်နှင့် အထွေထွေစာပေကဏ္ဍ
၁၉၈၈ ခုနှစ်မတိုင်မီက မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရေးသားသော ဘာသာပြန်စာပေများနှင့် သုတ၊ ရသစာအုပ်များသည် အပေါ်ယံမျှသာ ပြုစုခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ အလွန်အနှစ်သာရ ရှိခဲ့သည်။
• စကားလုံးကြွယ်ဝမှု: ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို မြန်မာမှုပြုရုံမျှမက၊ မြန်မာစာပေ၏ ဝေါဟာရကြွယ်ဝမှုကို အသုံးချ၍ ဖတ်ရှုရ လွယ်ကူပြေပြစ်အောင် ပြန်ဆိုနိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ကြသည်။
• ကျေးလက်နှင့် ရိုးရာဝေါဟာရများ ရှင်သန်မှု: ထိုခေတ်က ထွက်ရှိသည့် စာအုပ်များတွင် "လယ်တော၊ လယ်ထဲ၊ ယာတော၊ တောင်ယာ" စသည့် မြန်မာ့ကျေးလက်ဒေသလုပ်ငန်းခွင်သုံး စစ်စစ်များနှင့်၊ ရိုးရာဓလေ့နောက်ခံ ဝေါဟာရများကို သဘာဝကျကျ ထည့်သွင်းသီကုံးနိုင်ခဲ့သဖြင့် စာပေအဆင့်အတန်းမှာ လူထုဘဝနှင့် အလွန်နီးစပ်ပြီး ခိုင်မာမှု ရှိခဲ့သည်။
၄။ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေမှု အရည်အသွေး
ခေတ်ကာလ နည်းပညာအရ ယနေ့ခေတ်ကဲ့သို့ ကွန်ပျူတာစာစီစနစ်များ မရှိသေးဘဲ ခဲစာလုံးများဖြင့် စီရသော စာပုံနှိပ်စနစ် ဖြစ်သော်လည်း၊ စာပြင်ဆရာများနှင့် ထုတ်ဝေသူများ၏ စိစစ်မှုစနစ်မှာ အလွန်အားကောင်းခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ မူရင်းစာဆိုရှင် သုံးနှုန်းခဲ့သော စကားလုံးတလုံးချင်းစီ၏ အနုအရင့်နှင့် တန်ဖိုးကို မပျက်စီးစေဘဲ ပြန်ထုတ်မူလွဲများနှင့် ပြန်တင်မူမှားများကို အတတ်နိုင်ဆုံး ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည့် အဆင့်အတန်းမြင့်မားသော ခေတ်တခေတ် ဖြစ်ခဲ့ပါသည်။
ဒေါက်တာတင့်ဆွေ
Comments
Post a Comment