The evolution of knowledge transmission ပညာကို ဘယ်လိုဖြန့်ဝေခဲ့ကြသနည်း (၁) (၂)

အပိုင်း ၇ ပိုင်ခွဲပြီး တင်ပြပါမည်။

၁။ အသိပညာမျှဝေခြင်း၏ အစပြုခြင်း

၂။ လူသားသမိုင်းတလျှောက်တွင် ပညာဗဟုသုတ လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာခဲ့ပုံ

၃။ (IT) ခေတ် မတိုင်မီ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော်ကာလ

၄။ (IT) ခေတ်နှင့် ခေတ်သစ်ပုံနှိပ်စနစ်များ မပေါ်ပေါက်မီ ကာလက မြန်မာနိုင်ငံ

၅။ ပေစာတစောင် ဖြစ်မြောက်လာပုံ အနုစိတ်လုပ်ငန်းစဉ်

၆။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုလိုနီခေတ်မှသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၀ မှ ၅၀ အထိကာလ

၇။ Education in Burma/Myanmar မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပညာရေး

(၁)

The Beginning of Knowledge Sharing အသိပညာမျှဝေခြင်း၏ အစပြုခြင်း

လူသားတို့၏ သမိုင်းတွင် အစောဆုံးဟု သိကြရသော အသိပညာမျှဝေခြင်း ပုံစံတမျိုးမှာ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဘီစီ ၁၅,၀၀၀ ခန့်က ဂူနံရံပန်းချီများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမှတဆင့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ပြုစုခြင်းစနစ်သည် ပိုမိုဆန်းသစ်လာခဲ့ပြီး ရုပ်ပုံများမှသည် အက္ခရာစာပေများအဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ ဂူနံရံများမှသည် ပုရပိုက်ပေလိပ်များအဖြစ်သို့လည်းကောင်း တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သာသနာပြုရဟန်းများနှင့် ပညာရှင်များသည် စာအုပ်များကို ကူးယူမှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် စွယ်စုံကျမ်းများကို စနစ်တကျ စုစည်းခြင်း တာဝန်များကို ယူခဲ့ကြပြီး၊ ထိုအသိပညာများကို သီးသန့်စာကြည့်တိုက်ကြီးများတွင် သိမ်းဆည်းထားခဲ့ကြသည်။ ၁၄၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် ပုံနှိပ်စာလုံးများမှတဆင့် သတင်းအချက်အလက်များကို လွယ်ကူစွာ ဖြန့်ဝေနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော် ကြာမြင့်ပြီးနောက်တွင်မှသာ စာကြည့်တိုက်များကို အများပြည်သူတို့ လွတ်လပ်စွာ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြသည်။

၂၀ ရာစုအတွင်း သတင်းအချက်အလက် မျှဝေခြင်း

၁၉၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ (၂၀ ရာစု) တွင် အသိပညာမျှဝေမှု အပိုင်း၌ မယုံနိုင်လောက်အောင် လျင်မြန်သော အပြောင်းအလဲများကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ ရာစုနှစ်အစပိုင်းတွင် အချိန်နှင့်တပြေးညီ ရေဒီယိုလှိုင်းဖြင့် ထုတ်လွှင့်ခြင်းမှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အင်တာနက်ကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သတင်းအချက်အလက်များကို ပိုမိုလွယ်ကူစွာ ရယူလာနိုင်သည်နှင့်အမျှ ယခုကဲ့သို့ အပြန်အလှန် ချိတ်ဆက်မှု အဆင့်အသစ်ကို ပေးစွမ်းနိုင်သော နည်းပညာများမပါဘဲ လူနေမှုဘဝ လည်ပတ်ရန် ခက်ခဲလာခဲ့သည်။ ထိုအခါ အလွန်တရာ အသုံးဝင်လှသော်လည်း အတိုင်းအဆမရှိ များပြားလှသော ဤသတင်းအချက်အလက်များကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲမည့် နည်းလမ်းတမျိုး လိုအပ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း လျင်မြန်စွာ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။

သုတေသနပြုချက်များအရ အတိုင်ပင်ခံပညာရှင်များသည် အသိပညာမျှဝေရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းကို အလေးအနက်ထား စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ကြသည့် ဦးဆောင်ပညာရှင်များထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အချို့သော အတိုင်ပင်ခံကုမ္ပဏီများသည် လူတဦးနှင့်တဦး အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်မှုများမှတဆင့် အသိပညာများကို စီမံခန့်ခွဲရန်နှင့် မျှဝေရန် အဓိကပုဂ္ဂိုလ်များကို အားကိုးခဲ့ကြပြီး၊ အခြားသော အဖွဲ့အစည်းများကမူ အချက်အလက်များကို ကွန်ပျူတာစနစ်အတွင်း ကုဒ်များအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ ဒေတာဘေ့စ် (Databases) များတွင် သိမ်းဆည်းရန် ကွန်ပျူတာများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ကွန်ပျူတာများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အသိပညာများကို ရိုးရိုးရိုးရဲရဲ သိုလှောင်ရုံတင်မကဘဲ အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်မျှဝေနိုင်ရန်ပါ အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီများ ကြီးထွားလာပြီး နည်းပညာများ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ သင်ခန်းစာတခုမှာ ရှင်းလင်းထင်ရှားလာခဲ့သည်၊ ထိုအချက်မှာ "အသိပညာကို သီးခြားခွဲထုတ်၍ အပိတ်အပင်ခံထားခြင်းသည် ထိုအသိပညာကို သေဆုံးစေခြင်းပင် ဖြစ်သည်" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

အသိပညာမျှဝေခြင်း၏ လက်ရှိအခြေအနေ

ယနေ့ခေတ်တွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အများအပြားသည် အသိပညာ၏ အလားအလာကို အပြည့်အဝ အသုံးချနိုင်ရန်အတွက် ၎င်းတို့ကို စီမံခန့်ခွဲမည့် အကောင်းဆုံးသော ဖြေရှင်းချက်များကို ရှာဖွေနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ အသိပညာများကို သိုလှောင်ရန်နှင့် မျှဝေရန်အတွက် အခမဲ့ သို့မဟုတ် အခပေးစနစ်သုံး လုပ်ဆောင်ချက် (Applications) များနှင့် ပလတ်ဖောင်း (Platforms) များစွာ တည်ရှိနေပြီး၊ အချို့မှာ သီးခြားအသိပညာ အမျိုးအစားများကိုသာ အဓိကထားလုပ်ဆောင်ကြပြီး (ဥပမာ - စကားဝှက် သိမ်းဆည်းသည့်စနစ်နှင့် ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းတိုက်များကဲ့သို့)၊ အခြားအရာများမှာမူ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အသုံးချမှုများကို ပေးစွမ်းကြသည် (ဥပမာ - Dropbox နှင့် Evernote ကဲ့သို့)။

အသိပညာများကို သိုလှောင်ရန်နှင့် မျှဝေရန် ပလတ်ဖောင်းများစွာ ရှိနေသော်လည်း၊ လွယ်ကူစွာ ရှာဖွေနိုင်စွမ်း မြင့်မားသော ပလတ်ဖောင်းကို တွေ့ရခဲလှသည်။ လွယ်ကူစွာ ရှာဖွေနိုင်စွမ်း မရှိပါက အသိပညာများသည် မလွှဲမရှောင်သာ ပျောက်ဆုံးသွားတတ်သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် တူညီသောအကြောင်းအရာများ ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ သိုလှောင်ထားသော ဒေတာများအကြား ကိုက်ညီမှုမရှိခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သည်။ ရှုပ်ထွေးမှုများအတွက် ဖြေရှင်းချက်ဟု ဆိုကာ တင်ပြလာတတ်သည့်အရာများမှာ လက်တွေ့တွင် အပေါ်ယံမျှသာ ဖြစ်နေတတ်သည်ကို တွေ့ရတတ်ပါသည်။

(၂)

လူသားသမိုင်းတလျှောက်တွင် ပညာဗဟုသုတ လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာခဲ့ပုံ

အစောပိုင်း မျိုးနွယ်စုလူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ အလွတ်သဘော၊ အတွေ့အကြုံအခြေပြု သင်ယူမှုဘဝမှသည် စနစ်တကျ ကျောင်းသင်ပညာရေးနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဒီဂျစ်တယ်ကွန်ရက်များအထိ တရွေ့ရွေ့ ပြောင်းလဲ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဤသို့ ရှေ့သို့ ဆက်လက်တိုးတက်လာခြင်းသည် မှတ်ဉာဏ်၊ နှုတ်ပြောဘာသာစကား၊ နည်းပညာနှင့် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော အဆောက်အအုံများအပေါ် အခြေခံသည့် အဓိက အဆင့်ကြီး ၅ ဆင့်အပေါ်တွင် မှီတည်နေပါသည်။

၁။ နှုတ်ပြောအစဉ်အလာများနှင့် အတွေ့အကြုံအခြေပြု သင်ယူမှု (သမိုင်းမတင်မီခေတ်)

• စံနမူနာပြခြင်းနှင့် အတုခိုးခြင်း။ ။ အစောပိုင်း လူသားတို့၏ ပညာရေးသည် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ရသော လက်တွေ့လူနေမှုဘဝ အတွေ့အကြုံများအပေါ်၌ မှီတည်နေခဲ့သည်။ ကလေးငယ်များသည် လူကြီးများနှင့်အတူ လယ်ယာခွင်များ သို့မဟုတ် အမဲလိုက်ကွင်းပြင်များတွင် အတူတကွ လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့် (အမဲလိုက်ခြင်း၊ ရှာဖွေစုဆောင်းခြင်း၊ ကိရိယာတန်ဆာပလာများ ပြုလုပ်ခြင်း စသည့်) အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေး ကျွမ်းကျင်မှုများကို သင်ယူခဲ့ကြသည်။

• ပုံပြင်ပြောခြင်းနှင့် မှတ်ဉာဏ်။ ။ အသိပညာ ဗဟုသုတများ၊ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနှင့် သတိပေးချက်များကို သီချင်းများ၊ စကားပုံများနှင့် မော်ကွန်းကဗျာရှည်ကြီးများထဲတွင် ထည့်သွင်း သီကုံးခဲ့ကြသည်။

• ရုပ်ပုံဖြင့် ဖော်ပြခြင်း။ ။ အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတများနှင့် ကျောက်နံရံပန်းချီများသည် မျိုးဆက်တခုမှ တခုသို့ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အသိပညာများကို လက်ဆင့်ကမ်းပေးရန်အတွက် အစောပိုင်း “စာကြည့်တိုက်” များသဖွယ် အသုံးတော်ခံခဲ့ကြသည်။

၂။ ရေးသားထားသော စာလုံးများနှင့် လက်သင်အတတ်သင်စနစ် (ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုခေတ်)

• ဆိုကရေးတီးနည်းနာ။ ။ ရှေးဟောင်းဂရိနိုင်ငံတွင် အတွေးအခေါ်ပညာရှင်များသည် အလွတ်ကျက်မှတ်ခြင်းထက် မေးခွန်းထုတ် ဆန်းစစ်ခြင်းနှင့် ဝေဖန်ပိုင်းခြားတွေးခေါ်ခြင်းကို ပိုမိုဦးစားပေးခဲ့ကြသည်။

• မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနှင့် အီဂျစ်ပြည်မှ စာရေးတော်များ။ ။ ဘီစီ ၂၉၀၀ ဝန်းကျင်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော စာရေးသားမှုစနစ်များ (သပ်ပုံစာနှင့် ရုပ်ပုံစာများ) တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ရှုပ်ထွေးသော အချက်အလက်များကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အဆိုပါစာအရေးအသားများကို ကျွမ်းကျင်ရန် ခက်ခဲလွန်းလှသဖြင့် စနစ်တကျ သင်ကြားခွင့်ကို အထက်တန်းလွှာများအတွက်သာ အများအားဖြင့် သီးသန့်ကန့်သတ်ထားလေ့ရှိသည်။

• ဆရာနှင့် တပည့် လက်သင်အတတ်သင်စနစ်။ ။ သာမန်လူအများစုမှာမူ ကျွမ်းကျင်ပြီးသား ပညာရှင်များ လုပ်ကိုင်သည်ကို ကြည့်ရှုအတုယူခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအတတ်ပညာများကို လက်တွေ့ကွင်းဆင်း သင်ယူခဲ့ကြသည်။

၃။ အဖွဲ့အစည်းနှင့် ဘာသာရေးဗဟိုဌာနများ (အလယ်ခေတ်)

• ခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် ကသီဒရယ်ကျောင်းများ။ ။ အလယ်ခေတ် ဥရောပတွင် ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် သာသနာ့ဝန်ထမ်းများသည် လက်ရေးစာမူများကို ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ကူးယူခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး၊ ဘာသာရေးဗဟိုဌာနများ၌ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ သင်ယူမှုများကို ဆက်လက်ရှင်သန်နေစေရန် ကာကွယ်ပေးခဲ့ကြသည်။

• အစ္စလာမ်မစ် မဒရက်ဆာကျောင်းများနှင့် တက္ကသိုလ်များ။ ။ ၇ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုအတွင်း အစ္စလာမ်မစ် ယဉ်ကျေးမှုလူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် ဗလီကျောင်းများ၌ အခြေခံပညာသင်ကြားရေးနှင့် (နီဇာမီယာကျောင်းကဲ့သို့) သီးခြားအဆောက်အအုံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြပြီး၊ မော်ရိုကိုနိုင်ငံရှိ အယ်လ်ကာရာဝီယင်ကဲ့သို့သော အစောပိုင်း တက္ကသိုလ်များကိုလည်း မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။

• ဂုရုကုလနှင့် အာရှရမ်ကျောင်းများ။ ။ ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ကျောင်းသားများသည် ဆရာ (ဂုရု) နှင့်အတူ အတူတကွ နေထိုင်ကာ အတွေးအခေါ်ပညာ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားပညာရပ်များကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့ကြသည်။

၄။ လူထုပညာရေးနှင့် ပုံနှိပ်စက် (ဉာဏ်ပွင့်လင်းခေတ်မှ စက်မှုခေတ်အထိ)

• အသိပညာကို လူတိုင်းလက်လှမ်းမီလာစေခြင်း။ ။ ၁၅ ရာစုတွင် ဂူတင်ဘတ်၏ ပုံနှိပ်စက် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့် စာအုပ်များကို အမြောက်အမြား ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ သိပ္ပံနည်းကျ ဖလှယ်မှုများနှင့် လူသားဝါဒ အတွေးအခေါ်များကို အထက်တန်းလွှာများအလွန် လူထုကြားသို့ ပျံ့နှံ့သွားစေခဲ့သည်။

• သိပ္ပံနည်းကျနည်းနာ။ ။ ဉာဏ်ပွင့်လင်းခေတ် (Enlightenment) သည် ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့် လက်တွေ့အထောက်အထားကို ရှေ့တန်းတင်ခဲ့သဖြင့် ပညာရေးကို သက်သက်အလွတ်ကျက်မှတ်ခြင်းမှသည် စီစစ်လေ့လာခြင်းနှင့် စမ်းသပ်ခြင်းလမ်းရိုးသို့ ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။

• မသင်မနေရ ပညာရေး။ ။ စက်မှုတော်လှန်ရေးခေတ်တွင် တသမတ်တည်း ကျွမ်းကျင်မှုရှိသော လုပ်သားအင်အားကို ပိုမိုလိုအပ်လာခဲ့ရာမှ ပုံစံတကျ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ကျောင်းစနစ်များနှင့် မသင်မနေရ ကျောင်းတက်ရမည့် ဥပဒေများ (ဥပမာ—အနောက်နိုင်ငံ အတော်များများတွင် ၁၉၁၈ ခုနှစ်ဝန်းကျင်၌) ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

၅။ ဒီဂျစ်တယ်ကွန်ရက်များနှင့် တဦးချင်းအလိုက် သင်ယူမှု (ခေတ်သစ်ကာလ)

• အင်တာနက် တော်လှန်ရေး။ ။ ကွန်ပျူတာများနှင့် ဒီဂျစ်တယ်ပလက်ဖောင်းများသည် ယခင်က ရှိခဲ့သော ရုပ်ဝတ္ထုစာကြည့်တိုက်များ၏ နေရာတွင် အချိန်မဆိုင်းဘဲ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ချက်ချင်းလက်လှမ်းမီနိုင်သည့် စနစ်ဖြင့် အစားထိုးပစ်ခဲ့သည်။

• ဗဟိုချက်မမဲ့ သင်ကြားရေး။ ။ ပညာသင်ယူမှုသည် အွန်လိုင်းသင်တန်းများ၊ လမ်းညွှန်ဗီဒီယိုများမှသည် အဝေးရောက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကိရိယာများအထိ လိုက်လျောညီထွေရှိပြီး တသက်တာသင်ယူနိုင်သည့် ပုံစံများဆီသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ