The evolution of knowledge transmission ပညာကို ဘယ်လိုဖြန့်ဝေခဲ့ကြသနည်း (၃) (၄)

အပိုင်း ၆ ပိုင်ခွဲပြီး တင်ပြပါမည်။

၁။ လူသားသမိုင်းတလျှောက်တွင် ပညာဗဟုသုတ လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာခဲ့ပုံ

၂။ (IT) ခေတ် မတိုင်မီ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော်ကာလ

၃။ (IT) ခေတ်နှင့် ခေတ်သစ်ပုံနှိပ်စနစ်များ မပေါ်ပေါက်မီ ကာလက မြန်မာနိုင်ငံ

၄။ ပေစာတစောင် ဖြစ်မြောက်လာပုံ အနုစိတ်လုပ်ငန်းစဉ်

၅။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုလိုနီခေတ်မှသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၀ မှ ၅၀ အထိကာလ

၆။ Education in Burma/Myanmar မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပညာရေး

(၃)

(IT) ခေတ်နှင့် ခေတ်သစ်ပုံနှိပ်စနစ်များ မပေါ်ပေါက်မီ ကာလက မြန်မာနိုင်ငံ

ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသည် ပညာရေး၏ အဓိက ဗဟိုချက်မ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က စာအုပ်များ ရှိခဲ့သော်လည်း အနောက်နိုင်ငံသုံး စာရွက်စာအုပ်များနှင့် လုံးဝ မတူညီဘဲ ပေစာများနှင့် ခေါက်တုံ့ခေါက်ပြန် ပုရပိုက်များကိုသာ အဓိက အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ နှုတ်တိုက်အလွတ်ကျက်မှတ်ခြင်းနှင့် ကျောက်သင်ပုန်းပေါ်တွင် ရေးသားခြင်းတို့ဖြင့် တွဲဖက်သင်ကြားခဲ့ကြသည်။

ဤရိုးရာပညာရေးစနစ်သည် အလွန်အစွမ်းထက်ခဲ့သဖြင့် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမျိုးသားစာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၆၀% မှ ၆၂.၅% ခန့်အထိ ရှိခဲ့ရာ ထိုခေတ်ကာလ ကမ္ဘာ့စံနှုန်းနှင့် ယှဉ်လျှင် အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် မြင့်မားခဲ့ပါသည်။

ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ မြန်မာ့ရိုးရာပညာရေး၏ အဓိကမဏ္ဍိုင်များ

• ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း။ ။ ယနေ့ခေတ်တွင် အသုံးပြုနေသော “ကျောင်း” ဆိုသည့် စကားလုံးသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းကို ခေါ်ဆိုသည့် စကားလုံးနှင့် ထပ်တူထပ်မျှ ဖြစ်သည်။ အသက် ၈ နှစ်မှ ၁၀ နှစ်အတွင်းရှိ ယောကျာ်းလေးတိုင်း မိမိတို့ရွာရှိ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် ကိုရင် (သာမဏေ) အဖြစ် ဝတ်ကြရလေ့ရှိပြီး၊ သံဃာတော်များက လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ဆရာသခင်များအဖြစ် တာဝန်ယူ သင်ကြားပေးခဲ့ကြသည်။

• နှုတ်တိုက်ကျက်မှတ်ခြင်းနှင့် ရွတ်ဖတ်ခြင်း။ ။ ရုပ်ဝတ္ထုအထောက်အထား စာသားများသည် အလွန်တန်ဖိုးကြီးသဖြင့် အဓိက ပညာသင်ကြားရေးနည်းလမ်းမှာ နှုတ်ပြောစနစ် ဖြစ်သည်။ ကျောင်းသားများသည် ဗုဒ္ဓစာပေများ (ဥပမာ—မင်္ဂလသုတ်)၊ အက္ခရာများနှင့် အခြေခံသင်္ချာများကို ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် အသံကျယ်ကျယ်ဖြင့် စုပေါင်းရွတ်ဖတ်ကာ အလွတ်ကျက်မှတ်ခဲ့ကြသည်။

• ပုရပိုက်နှင့် ကညစ်။ ။ နေ့စဉ် လေ့ကျင့်ခန်းများအတွက် ကျောင်းသားများသည် စာရွက်ကို အသုံးမပြုဘဲ ကျောက်သင်ပုန်း သို့မဟုတ် မန္ကျည်းခေါက် (သို့မဟုတ် သစ်ခေါက်) ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ခေါက်တုံ့ခေါက်ပြန် ပုရပိုက်အမည်းများပေါ်တွင် ကညစ် (ကျောက်ဆံ) ဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ရေးသားထားသည်များကို အလွယ်တကူ ပြန်လည်ဖျက်ပစ်နိုင်သဖြင့် ၎င်းသည် အက္ခရာများကို လေ့ကျင့်ရန်အတွက် ထပ်ခါတလဲလဲ သုံးနိုင်သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ညစ်ညမ်းမှုမရှိသည့် ကိရိယာတခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

မြန်မာ့ရိုးရာ “စာအုပ်” အမျိုးအစား ၂ မျိုး

ခေတ်နှောင်းပိုင်းအထိ ပုံနှိပ်စာအုပ်များ မပေါ်ပေါက်သေးသော်လည်း မြင့်မြတ်သော သာသနာ့စာပေများနှင့် အဆင့်မြင့်ပညာရပ်များကို အောက်ပါ ရုပ်ဝတ္ထု ၂ မျိုးပေါ်တွင် လက်ရေးဖြင့် သေသေချာချာ မှတ်တမ်းတင် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။

အမျိုးအစား အသုံးပြုသည့် ရုပ်ဝတ္ထု အဓိက သင်ကြား/မှတ်တမ်းတင်သည့် အကြောင်းအရာ

ပေစာ အခြောက်လှန်း၍ စာထွင်းထားသော ပေရွက်များကို ကြိုးဖြင့် သီထားခြင်း မြင့်မြတ်သော ပါဠိတော် ဗုဒ္ဓစာပေများ၊ နိုင်ငံတော် ရာဇဝင်များနှင့် ခက်ခဲနက်နဲသော စာပေကျမ်းဂန်များ။

ပုရပိုက် ဒေသထွက် သစ်ခေါက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ထူထဲသည့် စက္ကူကို ခေါက်တုံ့ခေါက်ပြန် ပြုလုပ်ထားခြင်း လက်တွေ့သုံး မှတ်တမ်းများ၊ ဆေးကျမ်း၊ ဗေဒင်ကျမ်း၊ ဓမ္မသတ် (ဥပဒေ) ကျမ်းများနှင့် ပန်းချီပုံဆွဲနည်းနာများ။

ပေစာ သို့မဟုတ် ပုရပိုက်များ ပြုလုပ်ခြင်းသည် အလွန်အနုစိတ်ပြီး လုပ်အားမြောက်မြားစွာ လိုအပ်သဖြင့် အဆိုပါ “စာအုပ်” များကို ကျောင်းသားတဦးချင်းစီက ပိုင်ဆိုင်နိုင်ခြင်း မရှိဘဲ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၏ စာတိုက် (စာကြည့်တိုက်) များတွင်သာ အဓိက ထိန်းသိမ်းထားလေ့ရှိသည်။

အမျိုးသမီးများအတွက် ပညာရေး

ဘုန်းတော်ကြီးသင် ပညာရေးစနစ်သည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စည်းကမ်းချက်များကြောင့် ယောကျာ်းလေးများအတွက်သာ သီးသန့်ကန့်သတ်ထားသော်လည်း အမျိုးသမီးငယ်များမှာမူ လုံးဝ စာမတတ်ဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်းမျိုး မဟုတ်ပေ။ ၎င်းတို့သည် မိသားစုဝင်များထံမှ အိမ်တွင်း၌ပင် ပညာသင်ယူခွင့်ရခဲ့ကြပြီး၊ အိမ်တွင်းစီးပွားရေး စီမံခန့်ခွဲရန် သို့မဟုတ် စည်ကားလှသော ဒေသတွင်း ဈေးဆိုင်ကန္နားများတွင် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားနိုင်ရန်အတွက် လက်တွေ့ကျသော စာရေး၊ စာဖတ်နှင့် အတွက်အချက် ပညာရပ်များကို အဓိကထား သင်ယူခဲ့ကြသည်။

(၄)

ပေစာတစောင် ဖြစ်မြောက်လာပုံ အနုစိတ်လုပ်ငန်းစဉ်

ပေစာတစောင် ဖြစ်မြောက်လာရန်အတွက် ပေရွက်ရှာဖွေခြင်းမှစ၍ ကျမ်းပြီးမြောက်သည်အထိ အဓိက အဆင့်ကြီး ၅ ဆင့်ဖြင့် အနုစိတ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်။

၁။ ပေရွက်ခုတ်ခြင်းနှင့် အကြမ်းထည်ပြုပြင်ခြင်း (Raw Material Preparation)

• ပေပင်ရွေးချယ်ခြင်း။ ။ ပေစာပြုလုပ်ရန်အတွက် သင့်တော်သော အပင်သက်တမ်းရှိသည့် ပေပင်မှ နုလွန်း၊ ရင့်လွန်းခြင်းမရှိသော ပေဖူး (ထိပ်ဖျားမှ ထွက်ခါစ အဖူး) များကိုသာ ရွေးချယ်ခုတ်ယူရသည်။

• ပြုတ်ခြင်းနှင့် အခြောက်လှန်းခြင်း။ ။ ခုတ်ယူရရှိသော ပေရွက်များကို အလိပ်လိုက်ဖြည်ပြီး ပိုးမွှားဒဏ်ခံနိုင်ရန်၊ မှိုမတက်စေရန်နှင့် စေးပျစ်မှု ကင်းစင်စေရန်အတွက် သံပရာရည်၊ မန်ကျည်းမှည့်နှစ် သို့မဟုတ် ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ ထည့်ထားသော ရေနွေးဖြင့် ပြုတ်ကြရသည်။ ထို့နောက် နေရောင်အောက်တွင် ဖြန့်၍ ခြောက်သွေ့အောင် လှန်းရသည်။

• မီးပူတိုက်ခြင်း (ဖြောင့်ခြင်း)။ ။ ခြောက်သွေ့သွားသော ပေရွက်များသည် ကောက်ကွေးနေတတ်သဖြင့် ကရမက်တုံး သို့မဟုတ် ဆလင်ဒါပုံသဏ္ဌာန် သစ်သားတုံးများဖြင့် ဖိညှပ်ဆွဲပြီး ပေရွက်များ ပြားချောဖြောင့်စင်းသွားအောင် ပြုလုပ်ရသည်။

၂။ ပေချပ်ပုံသွင်းခြင်းနှင့် မျဉ်းချခြင်း (Sizing & Ruling)

• အရွယ်အစားဖြတ်ခြင်း။ ။ ဖြောင့်စင်းသွားသော ပေရွက်ရှည်ကြီးများကို သတ်မှတ်ထားသည့် အလျား၊ အနံ စံနှုန်းအတိုင်း (ဥပမာ—အလျား ၁၈ လက်မမှ ၂၁ လက်မဝန်းကျင်၊ အနံ ၂ လက်မခွဲခန့်) ဘေးနှစ်ဖက်ကို ညီညာစွာ ဖြတ်တောက်ကြရသည်။ စာမျက်နှာအလိုက် စီနိုင်ရန် ပေရွက်၏ ဘယ်ဖက်အခြမ်းတွင် စာမျက်နှာအမှတ် (က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ...) ထိုးမည့်နေရာ ချန်ထားရသည်။

• မျဉ်းပေါက်ဖောက်ခြင်း။ ။ ပေရွက်များကို တချပ်ချင်းစီ စာရေးရလွယ်ကူစေရန်နှင့် စာကြောင်းများ ညီညာစေရန်အတွက် မျဉ်းချပြား (ခေါ်) မျဉ်းအိမ် (Thread frame) ပေါ်တွင်တင်ကာ ကညစ်ဖြင့် အစင်းကြောင်းများ သာသာလေး မျဉ်းမှတ်ချရသည်။ တပြိုင်နက်တည်းမှာပင် ပေစာတွဲကို ကြိုးသီရန်အတွက် ကြိုးပေါက် (ဝတ်ဆံပေါက်) ၂ ပေါက် ကို ဘယ်ညာ အချိုးကျ တပါတည်း ဖောက်ထားရသည်။

၃။ စာထွင်းခြင်း သို့မဟုတ် ကညစ်စာရေးခြင်း (Etching / Writing)

• ကညစ်ကိုင်စနစ်။ ။ ပေစာရေးသားသူကို “ပေစာရေး” (Scribe) ဟု ခေါ်သည်။ ပေစာရေးသည် သံဖြင့်ပြုလုပ်ပြီး ထိပ်ဖျားချွန်ထက်သော ကညစ် (Stylus) ကို အသုံးပြု၍ ပေရွက်ပေါ်တွင် စာလုံးများကို ဖိနှိပ်ထွင်းထုရသည်။

• ပုဂံခေတ်လက်ရေးအလှ။ ။ ပုဂံခေတ်က ပေရွက်ပေါ်တွင် စာထွင်းရာ၌ စာလုံးများကို ယခုခေတ်ကဲ့သို့ လုံးဝိုင်းအောင် မရေးဘဲ ကညစ်ရာ ထင်လွယ်စေရန် “စာလုံးစတုရန်းပုံ (ဝါ) စာလုံးလေးထောင့်စောင်းစောင်း” ပုံသဏ္ဌာန် ထွင်းထုလေ့ရှိသည်။ ကညစ်ဖြင့် ရေးသားပြီးစတွင် စာသားများသည် အစင်းရာသက်သက်သာ ဖြစ်သဖြင့် ဖတ်ရန် အလွန်ခက်ခဲသေးသည်။

၄။ စာလုံးမင်သွင်းခြင်း (Inking the Etched Text)

• မှင်ထိုးခြင်း (ဝါ) ဆီမီးကတ်တိုက်ခြင်း။ ။ ကညစ်ရာများကို ထင်ထင်ရှားရှား မြင်ရစေရန်အတွက် နှမ်းဆီ (သို့မဟုတ် ရေနံချေး) နှင့် ဖွဲမီးကတ် (သို့မဟုတ် ဆီမီးလျှံမှရသော မှိုင်းမင်အမည်း) တို့ကို သမအောင် ရောစပ်ပြီး ပေချပ်တပြင်လုံးကို သုတ်လိမ်းရသည်။

• မှင်သန့်စင်ခြင်း။ ။ ထို့နောက် ပေရွက်မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အပိုမှင်များကို ဖွဲပြာ သို့မဟုတ် အဝတ်ခြောက်ဖြင့် ပွတ်တိုက်သန့်စင်ပစ်ရသည်။ ဤအခါတွင် ကညစ်ဖြင့် ထွင်းထားသော အစင်းကြောင်းများထဲ၌သာ မှင်အမည်းများ စွဲကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး စာသားများသည် ဝင်းပသော ပေရွက်ဝါဝါပေါ်တွင် အလွန်ထင်ရှားလှပစွာ ပေါ်ထွက်လာသည်။

၅။ ကျမ်းတွဲချုပ်ခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်း (Binding & Finishing)

• ပေကျံ (ကျမ်းပြား) ညှပ်ခြင်း။ ။ ပေစာမျက်နှာများ အားလုံး ရေးသားမှင်သွင်းပြီးပါက ပေချပ်များကို အစဉ်လိုက် စီရသည်။ ထို့နောက် ဘေးဘယ်ညာတွင် ပေရွက်များ ပျက်စီးခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် ဖိညှပ်ထားနိုင်ရန်အတွက် သစ်သား သို့မဟုတ် ဆင်စွယ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ပေကျံ (ကျမ်းပြား / ဘေးဖုံးပြား) နှစ်ချပ်ဖြင့် အပေါ်အောက် ညှပ်ရသည်။

• ကြိုးသီခြင်းနှင့် ကတ်ဆက်ခြင်း။ ။ ဖောက်ထားသော ကြိုးပေါက်များထဲသို့ ကျမ်းကြိုး သီသွင်း၍ စည်းနှောင်ရသည်။ ပုဂံခေတ်က အဖိုးတန်ကျမ်းကြီးများကိုမူ ပေရွက်ဘေးအနားသတ်များကို ဟင်္သပဒါး (အနီရောင်) သုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရွှေချခြင်း (ရွှေပိန်းချခြင်း) များ ပြုလုပ်၍ မင်းမြတ်တို့၏ ဘုန်းကံကို ဖော်ဆောင်လေ့ရှိသည်။

• ပေလိပ်စောင်ဖြင့် ထုပ်ပိုးခြင်း။ ။ အဆုံးသတ်တွင် ပေစာထုပ်ကို ဖုန်မှုန့်နှင့် ပိုးမွှားဒဏ်မှ ကာကွယ်ရန် စာထုပ်အဝတ် (ကတ္တီပါ သို့မဟုတ် ပိုးထည်) များဖြင့် ထုပ်ပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းရှိ “စာတိုက်” (သစ်စေးသုတ် ရွှေချထားသော စာပေအလှူတိုက်) ထဲတွင် စနစ်တကျ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာအောင် သိမ်းဆည်းထားခဲ့ကြပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ