မှတ်ရန်
အဘိဓာန်မှာ ဇာပျံ လို မပါ။
လူအမည်၊ ကုန်အမည်၊ ကလောင်အမည်၊ အနုပညာအမည်တွေကိုတော့ ကြိုက်သလို ရေးတတ်ကြတယ်။ တချို့လည်း သတ်ကျမ်းတွေမှာ မပါ။ အဘိဝာန်တွေမှာ မပါ။
ဇာ – န / ဇာ / ပိုက်ကွန်ကွက်၊ ပိုက်ကွန်ပေါက်ပုံဖြစ်စေပန်းခက် ပန်းပွင့်ပုံဖြစ်စေ ပိုးချည်၊ ဝါချည်၊ ရွှေချည်၊ ငွေချည်တို့ကို အပ်ဖြင့် ထိုးဖွဲ့ထားသော သို့မဟုတ် ရက်လုပ်ထားသော အကြားအပေါက်ပါသည့် အထည်။ “ဗောင်းနှင့်ဝတ်လုံ၊ ဘွဲ့ပုံ နာမံ၊ ဘဲရံဇာသတ်၊ ပိုင်းခြားမှတ်၍။” မဃ * ၆၇။ [ပါ]
ဇာကျယ် – ကြိ / ဇာကျယ် / အလုပ်ကိစ္စထွေပြားသည်။ အဆာ ကျယ်သည်။ “မန္တလေးက စက္ကူဘေးတွန့်ယပ်တောင် သယ် လို ဇာကျယ်နေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။” သွေး၊ ၇၉။ ၇၇။
ဇာကွက် – န / ဇာဂွက် / ပျဉ်ပြား၊ ဝါးခြမ်း စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ရာဇမတ်ကွက်၊ လေးထောင့်ကွက်စသည်။ “နံရံအကာများမှာ သစ်ဝါးဇာကွက်များ ကာနိုင်ပါသည်။” သားရေ၊ ၂၁။
ဇာချဲ့ – ကြိ / ဇာချဲ့ / ဆာချဲ့ – ကြိ၊ နှင့် အတူတူ။ “အကျယ် အကျယ် ဇာချဲ့၍ စကားရှည်လျားအောင် မပြော။” သင်းကြီး၊ ၁၉၉။
ဇာချည် – န / ဇာဂျီ / ဇာထိုးရသော ချည်။
ဇာဂဏာ – န / ဇာဂနာ / သေးငယ်သောပစ္စည်းများကို ညှပ် ကိုင်တွယ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ အမွှေးအမျှင်စသည် နုတ်ရာ တွင်လည်းကောင်း အသုံးပြုသည့် အဖျားချွန်: ညှပ်တမျိုး။
*ဇာတာ – န / ဇာတာ / ၁။ တဦးတယောက် မွေးဖွားချိန်၊ တစုံတခု ဖြစ်ပေါ်ချိန်တို့တွင် ဆယ့်နှစ်ရာသီ၌ ဂြိုဟ်နက္ခတ်များ ရောက်တည်နေပုံကို ရေးမှတ်ထားသောအရာ။ “ကိုယ်ထီးကျန်စွာ၊ ငါ့ကြမ္မာကား၊ ဇာတာဂြိုဟ်တန်း၊ မသန့်စန်းလက်၊ ရှေးဝိပါက်ကြောင့်။” ဘူလင် ၂၆၇။ ၂။ [ဥပမာ] ကံ အကြောင်းတရား။ “မြန်မာတို့မှာ ဇာတာညှိုးသည့်အရာ အင်္ဂလိပ်တို့မှာ ဇာတာတက်သည့်အရာ။” ချုပ်ပုံ၊ မ။ ဂ၆။
ဇာတာကြည့် – ကြိ / ဇာတာကြည့် / ဇာတာကို ကောင်း မကောင်း တွက်ချက်စစ်ဆေးကြည့်သည်။
ဇာတာခွင် – န / ဇာတာဂွင် / ဂြိုဟ်များ ထည့်သွင်းထားသော ဆယ့်နှစ်ရာသီပုံ။ “အရှေ့အရပ်ကစပြီး လက်ယာရစ် ရေတွက်ခြင်းဖြင့် ဇာတာခွင်၌ အသာဟောရာတွင် အသုံးပြုရလေသည်။” နက္ခတ်။ ၃၁။
ဇာတာစန်းလက် – န / ဇာတာစန်းလက် / ဇာတာခွင်တွင် စန်းတည်ပုံ လက်တည်ပုံ စသော အချက်အလက်စု။
ဇာတာဆေး – ကြိ / ဇာတာဆေး / ဇာတာကြည့်သည်။
ဇာတာပေတာ – န / ဇာတာပေတာ / ဇာတာ – န၊ ၂ နှင့် အတူတူ။ “ဇာတာမသန့် အရှေ့ဘက်သို့ကူး၍ နေသည့်သူဖြစ်မည်။ ဇာတာပေတာသန့်က သူ နေဘဲမည်လော။” ကုလား၊ ဒု။ ၂၂။
ဇာတာဖွဲ့ – ကြိ / ဇာတာဖွဲ့ / ထန်းဖူးလွှာ၊ ဆင်စွယ်၊ ရွှေပြား စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဇာတာတွင် ဇာတာရှင်၏ မွေးဖွားချိန် ဂြိုဟ်ခွင်များ၊ တိုင်ဆယ်ပါး စသည်တို့ကို ရေးသွင်းသည်။ (ဇာတာ၏ကျောဘက်တွင် ဂြိုဟ်ခွင်များ၊ အဓိပတိတိုင်၊ တိုင်ဆယ်ပါး၊ နက္ခတ်စဉ် စသည်တို့ကို ရေးသွင်း၍ ဝမ်းဘက်တွင် ဖွားသက္ကရာဇ်၊ လ၊ ရက်၊ နေ့တို့နှင့် အမည် စသည်တို့ကို စာ ၅ ကြောင်း၊ ၇ ကြောင်း၊ ၉ ကြောင်း ရေးသွင်းသည်။)
ဇာတာအိမ် – န / ဇာတာအိမ် / ၁။ ဇာတာခွင်။ ၂။ ဇာတာ ထည့်ရသော အဖုံးပါသည့် ခြင်းကြားငယ်။ ၃။ ဇာတာကွက် သဖွယ် ပြုလုပ်ထားသော ပန်းခက်ပန်းနွယ်။ “ဇာတာအိမ် သဖွယ် ဆင်စွယ်ချင်း ချုပ်စပ်၍ တရုပ်ကပ်စီသော ဇာလီခန်းသာတွင်။” ရကြေး။ ၆ဂ။
ဇာတိ – န / ဇာတိ / ၁။ တခုသောဘဝ၌ ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ စတင်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း။ “ဥပါဒါန်၊ ဘဝ၊ ဇာတိ၊ ဇရာမရဏဟူသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သည်ပင် အစဉ်မပြတ် ဖြစ်တတ်ောကြောင့် သံသရာမည်၏။” နရ။ ၁ခ၃။ ၂။ မွေးဖွားရာ အရပ်ဒေသ။ [ပါ]
ဇာတိချက်ကြွေ – န / ဇာတိချက်ကြွေ / မွေးဖွားရာအရပ်။ “ယူဇနာခြောက်ဆယ်ရှိတဲ့ ခရီးကို...ကြွသွားတော် မူလေရာ ဒွါဒသမ နှစ်လတိုင်တိုင် ကြာရှိသောအခါ ဇာတိချက်ကြွေ ဘွားရာမြေဖြစ်တဲ့ ကပိလဝတ်နေပြည်တော်ကြီးသို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူလေသတည်း။” သာရီ၊ စ။ ၁၃၅။
ဇာတိချက်မြှုပ် – န / ဇာတိချက်မျှုတ် / ဇာတိချက်ကြွေ – န၊ နှင့် အတူတူ။ “ကျွန်တော်၏ဇာတိချက်မြှုပ်ဖြစ်သည့် ကမာရွတ်ရွာသို့....ပြောင်းရွှေ့ လာရောက် နေထိုင်ခဲ့လေသည်။” သံသာ။ ၁၄။
ဇာတိစိတ် – န / ဇာတိစိတ် / မွေးရာပါစိတ်။ “ဇာတိစိတ်၏ လှုံ့ဆော်မှု များ နှင့် အာသာဆန္ဒများ။” ပညာခြ။ ၃၅။ [ပါ]
ဇာတိရပ် – န / ဇာတိယတ် / မွေးဖွားရာအရပ်။ “ချက်သို့ဘုမူး၊ မည်သို့တင်အပ်၊ ဇာတိရပ်ကား။” ကဝိန်။ ၁၁။
ဇာတိရုပ် – န / ဇာတိယုတ် / ၁။ ဖြစ်ပေါ်စရုပ်။ “မဟာဘုတ် ရုပ်စသော နိပ္ဖန္နရုပ်တို့၊ ဥပါဒ်အားဖြင့် ဖြစ်လာသည်ရှိသော် ထိုရုပ်တို့၏ ဖြစ်စသဘောသည် ဇာတိရုပ်.... မည်သည်။” ဂမ္ဘီရ။ ၆ဂ။ ၂။ ပင်ကိုယ်ရုပ်။ ပကတိရုပ်။ [ပါ]
ဇာတိသား – န / ဇာတိသွား / မွေးဖွားရာ အရပ်ချင်းတူသူ။ “ဦးဘနှင့်ဦးမြတို့မှာ ဇာတိသားဖြစ်ကြပါသည်။”
ဇာတိသင်္ချာပစ္စည်းစကား – န / ဇာတိသင်္ချာ ပျစ်စီးဇဂါး / သက်ရှိ၊ သက်မဲ့တို့ကို ရေတွက်ရာတွင် ပုံသဏ္ဌာန် လက္ခဏာ တို့နှင့် အလိုက်အလျောက် သုံးစွဲရသည့် သင်္ချာနောက်ဆက် စကားလုံး။ (ငှက်ပျောတဖီး၊ ထီးနှစ်လက်၊ ကြက်သုံးကောင်၊ စောင်းလေးထည် စသည်။)
ဇာတိသွေး – န / ဇာတိသွေး / မိမိ၏ တိုင်းပြည်နှင့် အမျိုး အတွက် သက်စွန့်ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်တတ်သော သတ္တိ။ “ဇာတိသွေးရှိလျှင် ပကတိသဘောအားဖြင့် အမျိုးနှင့်နိုင်ငံ ကို ချစ်ခင်၏။” စာဏကျ၊ တ။ ၁၅ဂ။
*ဇာတီဖိုလ် – န / ဇာဓိတ်ဖို / ကြီးမား ရှည်လျားသော အာရွက်၊ ထူသောအခေါက်ရှိသည့် ပင်စောက်ကြီးတမျိုး။ (ခိုဥခန့်ရှိ သော အသီးဆန်ကိုနံ့သာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ပရဆေးအဖြစ် လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။) “ရေနဲစရို၊ ဇာတီဖိုလ် ခံစပ်၊ သနပ်ဂံခါး၊ သစ်ကြားသစ်အယ်။” ဂါထာ ၃၃။
ဇာထိုး – ကြိ / ဇာထိုး / အပ်တမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုကာ ဇာချည်ဖြင့် ဇာပြုလုပ်သည်။
*ဇာတီဖိုလ် – န / ဇာဓိတ်ဖို / ကြီးမား ရှည်လျားသော အာရွက်၊ ထူသောအခေါက်ရှိသည့် ပင်စောက်ကြီးတမျိုး။ (ခိုဥခန့်ရှိ သော အသီးဆန်ကိုနံ့သာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ပရဆေးအဖြစ် လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။) “ရေနဲစရို၊ ဇာတီဖိုလ် ခံစပ်၊ သနပ်ဂံခါး၊ သစ်ကြားသစ်အယ်။” ဂါထာ ၃၃။
ဇာထိုး – ကြိ / ဇာထိုး / အပ်တမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုကာ ဇာချည်ဖြင့် ဇာပြုလုပ်သည်။
*ဇာနည် – န / ဇာနီ / အာဇာနည် – န၊ ၁ နှင့် အတူတူ။ “ဤသို့ ထူးလည်၊ မတ်ဇာနည်တို့၊ ပြည်၏အလယ်၊ အင်းလေးသွယ် နှင့်။” သီလဝ ၁၁၇။ [ပါ]
ဇာဘော်လီ – န / ဇာဘော်လီ / ဇာပါသော မိန်းမအတွင်းခံ အင်္ကျီ။ ချွေးခံအင်္ကျီ။
ဇာရီ – န / ဇာယီ / တရားရုံး စီရင်ချက်ကို အတည်ပြုခြင်း။ ဒီကရီကို အတည်ပြုခြင်း။ “ပေါင်နှံတင်သွင်းထားသည့်ပစ္စည်း များကို ဇာရီပြုလုပ် ရောင်းချခြင်း။” အင်းလက်စွဲ။ ၁၆ဂ။ [လိပ်]
ဇာတီ – န / ဇာတီ / မူလီချောင်းတွင် လှည့်တပ်ရသည့် စက်အူ ရစ်ပါသော သတ္တုတုံး။ (လေးမြှောင့်ဖြစ်စေ ခြောက်မြှောင့် ဖြစ်စေ လုပ်ကြသည်။) “ညာတိုင်နံဘေးတဖက်မှ ဇာတီသွင်း ရန် အပေါက်ဖောက်ထားပြီး မူလီနှင့်စုပ်ပေးခြင်း။” ဂျင်နီ။ ၄၀၂။
ဇော် – န / ဇော် / ၁။ ဇော်ဂျီ။ “ဂျပ်စုံသခင်မူဇော်မှာ ဇာတ်သခင်မူ ဇော်ထက် ပိုမို၍ ကရပေးသည်။” ပြည်က။ ၄၇။ ၂။ [ဥပမာ] ထိပ်တန်းဖြစ်ခြင်း။ ထိပ်တန်းရောက်သူ။ “ကုန်ရောင်းပုံ လမ်းမှန်တတ်ပါမှ၊ ဝမ်းနံပါတ် တစ်ဇော်။” ထပ်။ ၁၃၉။
ဇော်က – န / ဇော်ဂဲ့ / ဇာတ်၊ ရုပ်သေးများတွင် ဇော်ဂျီ၏ ကကြိုးကကွက်။
ဇော်ကလီစွက် – ကြိ / ဇော်ဂလီစွက် / ဝင်ရောက် စွက်ဖက်သည်။ “စကားတရာ၊ လက်စမသတ် ဇော်ကလီစွက် စကားများစေတတ်သော ဝိစိကိစ္ဆာစေတသိက် အမိုက်ကိုလည်း။” မလဲ။ ၇၅။
ဇော်ဂနီ – န / ဇော်ဂနီ / မိစ္ဆာနတ် မိန်းမတမျိုး။ (ဒေဝဇော်ဂနီ၊ ဗျတ္တဇော်ဂနီ၊ ယက္ခဇော်ဂနီ၊ ဂန္ဓဗ္ဗဇော်ဂနီဟု လေးမျိုးရှိသည်။)
ဇော်ဂျီ – န / ဇော်ဂျီ / ၁။ မြေလျှိုး မိုးပျံ အတတ်၊ သက်ပြောင်း သက်ခွာ အတတ်၊ ဆေး ဝါး မန္တရား အတတ် စသည်တို့တွင် ကျွမ်းကျင်သူ။ ၂။ လူမျိုး တမျိုး၏ အမည်။ “ကပ္ပလီ၊ ခလာသီ၊ ဇော်ဂျီ”
ဇော်ဂျီ၊ ကလယ်ကုလားနွယ်တိုင်းမသိ။” ကျည်း။ ၄၆။ ၃။ ဇော်ဂျီရောင်။
ဇော်ဂျီမံ – ကြိ / ဇော်ဂျီမန် / တစုံတရာကို ဖိုထိုးသောအခါ မီးဖုတ်သောအခါ အပူခံနိုင်ရန်နှင့် အတွင်းရှိဓာတ်များ ထွက်မသွားနိုင်ရန် လုံစသည်တို့ကို ရွှံ့၊ အဝတ်စသည်တို့ဖြင့် အထပ်ထပ်အုပ်သည်။ ဇော်မံသည်။ “သွပ် ိ ကိုတင်၍ ၂ ဆေးမှုန့်ကိုဖုံးပြီးလျှင် လုံပိတ်။ ဇော်ဂျီ ၉ ထပ်မံ... ၄ နာရီခန့်ထိုး။” ဝိဇ္ဇာ။ ၂၀၄။
ဇော်ဂျီရောင် – န / ဇော်ဂျီယောင် / နီဝါမှိုင်းရောင်။
ဇော်ဆွဲ – ကြိ / ဇော်ဆွဲ / [ဥပမာ] အတော်ဆုံးဖြစ်သည်။ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ အမြတ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ထိပ်ဆုံးဖြစ်သည်။
ဇော်တခိုင်လုံး – န / ဇော်တခိုင်လုန်း / အက္ခရာ တဆယ့်ကိုးလုံးရှိသော ရတုချနည်းတမျိုး။
ဇော်မံ – ကြိ / ဇော်မန် / ဇော်ဂျီမံ – ကြိ၊ နှင့် အတူတူ။ “ကျီးကန်းတကောင်လုံး....အိုးသစ်တွင် ထည့်၍ ဇော်မံပြီး မီးဖုတ်ပါ။” ဆေးတို၊ စ။ ၃၄။
ဇော်မွှား – န / ဇော်မွှား / အလေ့စိုက်ပျိုးသော ဆောင်းတွင်းပန်းတမျိုး။ (အရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။)
ဇော်ရန်း – န / ဇော်ယန်း / မရန်းစေ့ရောင်။
ဒေါက်တာတင့်ဆွေ
Comments
Post a Comment