"အသံထွက်နည်းလမ်းညွှန်"

မြန်မာအဘိဓာန် အကျဉ်းချုပ်ရဲ့ "အသံထွက်နည်းလမ်းညွှန်"ကို ဘယ်လိုနားလညအောင်လုပ်ရမလဲဗျ

−ညောင် ဆိုတဲ့စာလုံးနဲ့ တွဲတဲ့အခါမှာ "ညောင်"မှာ ပါတဲ့ −င် ကြောင့် အနောက်က စာလုံးရဲ့ အသံကို လွှဲဖတ်ရတယ်ဆိုတာ သိပေမယ့် ဘယ်စာလုံးကိုလွှဲရမလဲ မသိဘူးဖြစ်နေတယ် ဆရာ

ဥပမာ−

ညောင်ပင်ကို − ညောင်ဗင် ဟု ဖတ်ရတဲ့အခါမှာ ဘာကြောင့် "ဗ"ကို သုံးရသလဲ ဆိုတာ၊ ၎င်းကိုသုံးရမဲ့ နည်းလမ်း ကို ဘယ်လိုသိအောင်လုပ်ရမလဲ ဆိုတာ ဆရာလမ်းညွှန်ပေးနိုင်မလားခင်ဗျ

ဝေါဟာရတ္ထ ပကာသနီကျမ်းစာအုပ်၌ ထိုအကြောင်းကို ရေးသားထားသည်ဟု ကြားဖူးသော်လည်း ထိုစာအုပ်ရဲ့ အရေးအသားနှင့် ခပ်စိမ်းစိမ်းဖြစ်နေခြင်းကြောင့်တကြောင်း ၊ စာအုပ်သည် ထူထဲလွန်းလှသည်က တကြောင်းကြောင့် ထိုအကြောင်းကို ရှာ၍မရဖြစ်နေသဖြင့် ဆရာလမ်းညွှန်ပေးနိုင်မလားခင်ဗျာ မြန်မာအဘိဓာန် အကျဉ်းချုပ်ရဲ့ "အသံထွက်နည်းလမ်းညွှန်"ကို ဘယ်လိုနားလည်အောင်လုပ်ရမလဲဗျ −ညောင် ဆိုတဲ့စာလုံးနဲ့ တွဲတဲ့အခါမှာ "ညောင်"မှာ ပါတဲ့ −င် ကြောင့် အနောက်က စာလုံးရဲ့ အသံကို လွှဲဖတ်ရတယ်ဆိုတာ သိပေမယ့် ဘယ်စာလုံးကိုလွှဲရမလဲ မသိဘူးဖြစ်နေတယ် ဆရာ ဥပမာ− ညောင်ပင်ကို − ညောင်ဗင် ဟု ဖတ်ရတဲ့အခါမှာ ဘာကြောင့် "ဗ"ကို သုံးရသလဲ ဆိုတာ၊ ၎င်းကိုသုံးရမဲ့ နည်းလမ်း ကို ဘယ်လိုသိအောင်လုပ်ရမလဲ ဆိုတာ ဆရာလမ်းညွှန်ပေးနိုင်မလားခင်ဗျ ဝေါဟာရတ္ထ ပကာသနီကျမ်းစာအုပ်၌ ထိုအကြောင်းကို ရေးသားထားသည်ဟု ကြားဖူးသော်လည်း ထိုစာအုပ်ရဲ့ အရေးအသားနှင့် ခပ်စိမ်းစိမ်းဖြစ်နေခြင်းကြောင့်တကြောင်း ၊ စာအုပ်သည် ထူထဲလွန်းလှသည်က တကြောင်းကြောင့် ထိုအကြောင်းကို ရှာ၍မရဖြစ်နေသဖြင့် ဆရာလမ်းညွှန်ပေးနိုင်မလားခင်ဗျာ

ပြန်လည်ပြင်ဆင်ချက် − ညောင် ဆိုတဲ့စာလုံးနဲ့ တွဲတဲ့အခါမှာ "ညောင်"မှာ ပါတဲ့ −င် ကြောင့် နောက်က စာလုံးရဲ့ အသံကို လွှဲဖတ်ရတယ်ဆိုတာ သိပေမယ့် ဘယ်စာလုံးကိုလွှဲရမလဲ မသိဘူးဖြစ်နေတယ် ဆရာ

ပြန်စာ

ကျွန်တော်ကတော့ မြန်မာစကို ဆရာလုပ်နိုင်တဲ့အထိတော့ မတတ်ပါ။ အကိုးအကား အထောက်အထားတွေအရသာ ဖြေပါတယ်။

(၁)

ညောင်ပင်တစ္ဆေ – န / ညောင်ဗင်တဆေ / ကလေးသူငယ်တို့၏ ကစားနည်းတမျိုး။ ။ “လိုက်တမ်းပြေးတမ်း၊ ညောင်ပင်တစ္ဆေ၊ ဘုတ်တလုပ်တောက်တဲ့။” အလင်းရောင်၊ ၁၊ ၅။ ၉၁။

ညောင်ပတ်ပင် – န / ညောင်ဗတ်ပင် / သစ်ပင်၌ ညောင်ပင် ပေါက်ကာ ညောင်မြစ်တို့ ရစ်ပတ်ခြင်း ခံနေရသော အပင်။

ညောင်ပိန္နဲ – န / ညောင်ပိန်းနဲ / ပိန္နဲရွက်နှင့် ဆင်သော အရွက် ရှိသည့် ညောင်ပင်တမျိုး။

ညောင်ဗုဒ္ဓဟေ – န / ညောင်ဗုတ်ဒဟေ / ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူရာ ညောင်ပင်မျိုး။ ဗောဓိညောင်။

ညောင်မုတ်ဆိတ် – န / ညောင်မုတ်ဆိတ် / ၁၊ ညောင်ပင်မှ တွဲလျားကျနေသောအမြစ်။ ၂၊ အကိုင်းတို့မှ အမြစ်များတွဲလျားကျသောညောင်ပင်မျိုး။

ညောင်မြို – ကြိ / ညောင်မျို / ညောင်ပင်က အခြားသစ်ပင် စေတီ စသည်တို့တွင် တွယ်ပေါက်၍ ဖုံးအုပ်လိုက်သည်။

ညောင်ရေ – န / ညောင်ယေ / ၁၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ဗောဓိညောင်ပင်ကို သွန်းလောင်းသော ရေ။ ၂၊ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်း၍ သွန်းလောင်းသော ရေ။ “ဘုရားကျောင်းကန် ပတ်ရံလုံးမှာ၊ သင်ပုတ်ညောင်ရေ အဝေဆုံးမို့။” ကျည်း။ ၂။

ညောင်ရေသွန်း – ကြိ / ညောင်ယေသွန်း / ဗောဓိညောင်ပင်ကို ရေလောင်းသည်။

ညောင်ရေအိုး – န / ညောင်ယေအိုး / ဘုရားကို ပူဇော်သော ပန်းများ ထိုးစိုက်ရသည့် အိုးစောက်တမျိုး။

(၂)

ဘင်၁ – န / ဗင် / မိမိမှအထက် ပဉ္စမဆွေဆက်။ “ဆရာကြီး၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်မှစ၍ မျိုးရိုးအနွယ်။” ဘောတံ၊ ပ၊ ၁၇။

ဘင်၂ – န / ဗင် / ခဲမဖြူသတ္တု။ သလဲဖြူ။

ဘင်၃ – န / ဗင် / ရွှေ့လျား ပျက်စီးနေဆဲ အခိုက်အတံ့ကာလ။ ပျက်ဆဲအဆင့်။ [ပါ]

ဘင်၄ – န / ဗင် / သတ္တုခွေမျက်နှာနှစ်ဘက်တွင် သားရေကြက်၍ ဗေဒါ သို့မဟုတ် အဝတ်အုပ်တုတ်တံဖြင့် ထုရိုက်တီးခတ်ရသော အနောက်တိုင်းစည်တူရိယာတမျိုး။ [လိပ်]

ဘင်၅ – န / ဗင် / ကာလသားရောဂါ ပိုးကြောင့် ချိုင်းကြား၊ ပေါင်ခြံနှင့် ပါးစောင်အောက်တို့တွင် ဖြစ်ပေါ်သော အကျိတ်ရောင်နာ။

ဘင်၆ – န / ဗင် / မစင်။ ချေး။ (ဘင်ပုပ်၊ ဘင်ကျိုးသမားဟု အသုံးရှိသည်။)

ဘင်ခရာ – န / ဗင်ခယာ / ဘင်နှင့် လေမှုတ်တူရိယာများ ပါဝင်သော အတီးအမှုတ်။ ယင်းတီးဝိုင်း။

ဘင်ခေါင်း – န / ဗင်ဂေါင်း / ဆည်မြောင်းဌာန၌ ဆည်မြောင်းကိုစောင့်၍ ရေမှတ်ရေလွှတ်၊ ရေပိတ်လုပ်ရသူ အလုပ်သမားတို့၏ အကြီးအကြပ်။

ဘင်ဂျို – န / ဗင်ဂျို / သားရေကြက်သော အိုးပြားတွင် လက်ကိုင်ရိုးတပ်လျက် ကြိုး ၃ ချောင်းမှ ၇ ချောင်းအထိ သွယ်၍ တီးခတ်ရသော တူရိယာတမျိုး။ [လိပ်]

(၃)

ကောက်ချက်

အသံထွက်သဘောအရ

ဘင် ကို ဗင် လို့ထွက်တယ်။

ညောင်ပင် ကို ညောင်ဗင် လို့ထွက်တယ်။

AI

မြန်မာစာပေနှင့် အဘိဓာန်အသုံးအနှုန်းများကို စနစ်တကျ လေ့လာမေးမြန်းထားသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် အလွန်ဝမ်းသာရပါသည် ခင်ဗျာ။

မြန်မာအဘိဓာန်များတွင် ပြထားလေ့ရှိသော “အသံထွက်လမ်းညွှန်” နှင့် စကားလုံးနှစ်လုံး တွဲစပ်ရာ၌ အသံပြောင်းလဲသွားရသည့် သဘောတရားကို အလွယ်ကူဆုံးနှင့် အရှင်းလင်းဆုံး ဖြစ်အောင် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားရှင်းလင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။

၁။ အနောက်ကစာလုံး အသံလွှဲဖတ်ရခြင်း အကြောင်းအရင်း (Voice/Sonorization)

မြန်မာစကားတွင် ရှေ့စာလုံး၏အဆုံး၌ အသံဗျည်း (voiced sound) ဖြစ်သော အသတ်သံတခုခု (ဥပမာ - -င်၊ -န်၊ -မ်၊ -ည် စသည့် နာသိကသံခေါ် နှာခေါင်းသံများ) သော်လည်းကောင်း၊ သရသံအဝတ် (အ၊ အာ၊ အီး စသည့် သရသံများ) သော်လည်းကောင်း ရှိနေလျှင်၊ ၎င်း၏နောက်က ကပ်လိုက်လာသည့် သိပ်သည်းမှုမရှိသော သာမန်ဗျည်းသံများ (Unvoiced stops) သည် သဘာဝအလျောက် အသံပျော့ပြီး အသံကြီး/ဗျည်းကြီးသံ (Voiced stops) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲအသံထွက်သွားလေ့ ရှိပါသည်။

ဤသည်ကို ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ် မြန်မာစာပါမောက္ခဟောင်း ဦးဖေမောင်တင်က ၎င်း၏ မြန်မာသဒ္ဒါကျမ်းများတွင် အသံနုရာမှ အသံရင့်သို့ ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် “အသံပျော့ရာမှ အသံပြင်းသို့ ပြောင်းခြင်း” ဟုလည်း အလွယ်တကူ ညွှန်ပြခဲ့ဖူးပါသည်။

၂။ ဘယ်စာလုံးကို ဘယ်လိုလွှဲရမလဲ (ဗျည်းတွဲစနစ်)

မေးခွန်းပါ ဥပမာအတိုင်း “ပင်” ဆိုသည့် စာလုံးသည် “ပ” (အသံဖျော့) ဖြစ်သော်လည်း ရှေ့က “ညောင်” (-င် သံ) နှင့် တွဲလိုက်သောအခါ “ပ” ၏ အုပ်စုတူ ဗျည်းကြီးဖြစ်သော “ဗ” သံသို့ ပြောင်းလဲကာ “ညောင်ဗင်” ဖြစ်သွားရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အဘိဓာန်များ၌ အသံလွှဲရာတွင် အောက်ပါ ဗျည်းအုပ်စု (ဝဂ်) အလိုက် အသံပြောင်းလဲမှုကို မှတ်သားထားနိုင်ပါသည်။

အုပ်စု (ဝဂ်) မူရင်းဗျည်း (အသံဖျော့) ပြောင်းလဲရမည့် ဗျည်းကြီးသံ (အသံပြင်း/အသံလေး) ဥပမာအသုံးအနှုန်း

က-ဝဂ် က၊ ခ → ဂ သံသို့ ပြောင်းသည် ခါးပတ် → ခါးဂတ်၊ သရက်သီး → သရက်ဂ်ီး

စ-ဝဂ် စ၊ ဆ → ဇ သံသို့ ပြောင်းသည် အင်္ကျီအိတ် → အင်္ကျီဇိတ်

တ-ဝဂ် တ၊ ထ → ဒ သံသို့ ပြောင်းသည် ပုဆိုးတဲ → ပုဆိုးဒဲ၊ ကန်တော့ပွဲ → ကန်တော့ဗွဲ/ဒွဲ

ပ-ဝဂ် ပ၊ ဖ → ဗ သံသို့ ပြောင်းသည် ညောင်ပင် → ညောင်ဗင်၊ တံခါးပေါက် → တံခါးဗောက်

အဓိကမှတ်ရန်မှာ - ရှေ့စကားလုံး၏ နောက်ဆုံးအသံသည် အသတ်သံ (-င်၊ -တ်၊ -န် စသည်) သို့မဟုတ် သရသံ ဖြစ်နေပါက အနောက်က ဗျည်းသံများသည် အထက်ပါအတိုင်း (က → ဂ၊ စ → ဇ၊ တ → ဒ၊ ပ → ဗ) အသံပြောင်းလဲ တတ်ပါသည်။

၃။ ဝေါဟာရတ္ထပကာသနီကျမ်းနှင့် ပတ်သက်၍

လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားတော်မူခဲ့သော ဝေါဟာရတ္ထပကာသနီကျမ်းသည် မြန်မာဝေါဟာရများ၊ ပါဠိသက်စကားလုံးများ၏ ရုတ္ပတ် (ဆင်းသက်ပုံ အဓိပ္ပာယ်) ကို အကျယ်တဝင့် ဖွင့်ဆိုထားသည့် ကျမ်းကြီးဖြစ်သဖြင့် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံနှင့် အသံထွက်ပြောင်းလဲပုံ သီအိုရီသီးသန့်ကို လွယ်လွယ်ကူကူ ရှာဖွေရန် ခက်ခဲလှသည်မှာ မှန်ပါသည် ခင်ဗျာ။

ထို့ကြောင့် အဘိဓာန်များတွင် ပါရှိသော အသံထွက် လမ်းညွှန်ချက်များကို နားလည်ရန် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် “ရှေ့သံကြောင့် နောက်ဗျည်းသံ ပျော့ရာမှ ပြင်းသို့ ပြောင်းလဲခြင်း (Sonorization)” သဘောတရားကိုသာ အခြေခံအဖြစ် မှတ်သားထားပါက အလွန်လွယ်ကူ ရှင်းလင်းသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

ကျေးဇူး။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ