Bombay Burma ဘုံဘေဘာမား

(၁)

ဘုံဘေဘာမား ဆိုတာ ကိုလိုနီခေတ်မြန်မာနိုင်ငံမှာ သစ်တောလုပ်ငန်းတွေ လုပ်ကိုင်ခဲ့တဲ့ ဗြိတိသျှကုမ္ပဏီကြီး တခုဖြစ်ပါတယ်။
၁၈၇၃ ခုနှစ်မှာ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ သစ်တောထွက်ကုန်များကို အဓိကထုတ်ယူခဲ့တယ်။
သစ်တွေ သယ်ယူရန်အတွက် ပဲခူး-စစ်တောင်း တူးမြောင်းကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာမှာ ပါဝင်တယ်။
ရန်ကုန်မြို့ (ကုန်သည်လမ်းနှင့် ၄၅ လမ်းထိပ်ကဲ့သို့) နေရာတွေမှာ နှစ်ပေါင်းတရာကျော် သက်တမ်းရှိ ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အဦများ ယခုတိုင် ရှိနေသေးပါတယ်။
ကုမ္ပဏီနောက်ခံ သမိုင်း
ဘုံဘေဘားမား ထရေးဒင်း ကော်ပိုရေးရှင်း လိမိတက် (The Bombay Burmah Trading Corporation Limited) သည် ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော ဗြိတိသျှအိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အများပိုင်ကုမ္ပဏီတခုဖြစ်ပြီး စိုက်ပျိုးရေး၊ ကုမ္ပဏီရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု လုပ်ငန်းများနှင့် ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကြောင့် လူသိများပါသည်။ ထိရောက် ထင်ရှားသော အဓိကကဏ္ဍများတွင် သမိုင်းဝင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတခု ဖြစ်ခြင်း၊ ဝါဒီယာအုပ်စု (Wadia Group) အတွင်း အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေခြင်းနှင့် အမျိုးအစားစုံလင်သော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နေခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အသက်တမ်းအရင့်ဆုံး စတော့အိတ်ချိန်းစာရင်းဝင် အများပိုင်ကုမ္ပဏီများအနက် တခုဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် ကျွန်းသစ်ကုန်သွယ်မှုကို ဗဟိုပြု၍ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့ပါသည်။
အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ
အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတခွင်တွင် လက်ဖက်၊ ကော်ဖီ၊ ရာဘာနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် စိုက်ခင်းကြီးများကို စီမံခန့်ခွဲ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။
သွားကျန်းမာရေး၊ အရိုးအဆစ်ဆိုင်ရာနှင့် မျက်စိဆေးပညာရပ်ဆိုင်ရာ သီးသန့် ဆေးဝါးပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ် ဖြန့်ဖြူးပေးလျက်ရှိပါသည်။
မော်တော်ယာဉ် လျှပ်စစ်အစိတ်အပိုင်းများ (ဥပမာ - ဆိုလီနိုက်များ၊ စွတ်ချ်များနှင့် ဗားလ်များ) နှင့်အတူ တိကျသော အလေးချိန်ချိန်တွယ်စက်များကို ထုတ်လုပ်ပါသည်။
စီးပွားဖြစ် ဥယျာဉ်ခြံမြေ စိုက်ပျိုးရေး၊ မြေယာအလှဆင်ခြင်းနှင့် အိမ်ခြံမြေဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ပေးပါသည်။
(၂)
"Bombay Burmah" ဆိုသည်မှာ ကုမ္ပဏီကို တရားဝင် မှတ်ပုံတင် တည်ထောင်ခဲ့စဉ်က အသုံးပြုခဲ့သော မူရင်းနှင့် တရားဝင် စာလုံးပေါင်း ဖြစ်ပါသည်။ "Bombay Burma" ဟု စာလုံးပေါင်းသည့် ပုံစံမှာ နောက်ပိုင်းတွင် မှားယွင်းရေးသားကြခြင်း သို့မဟုတ် အလွယ်တကူ သုံးနှုန်းကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ဝေါလေ့စ် ညီအစ်ကိုများ (Wallace Brothers) က ဤကုမ္ပဏီကို စတင်ဖွဲ့စည်းချိန်တွင် အင်္ဂလိပ် ကိုလိုနီခေတ် သတ်ပုံအရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမည်ကို နောက်ဆုံး၌ "h" ပါသော (Burmah) ဟု မကြာခဏ ရေးသားလေ့ ရှိကြပါသည်။
ကုမ္ပဏီကို The Bombay Burmah Trading Corporation Limited အမည်ဖြင့် တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထို ရှေးဟောင်း စာလုံးပေါင်း မူရင်းအတိုင်း နှစ်ပေါင်း ၁၆၀ ကျော်တိုင်အောင် တရားဝင် ဆက်လက် ထိန်းသိမ်း အသုံးပြုခဲ့ပါသည်။
၁၈၆၃ ခုနှစ် စတင်တည်ထောင်ချိန် အစောပိုင်း ကာလတိုလေးတခုတွင် Burmah Trading Company ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ဖူးပြီး နောက်ပိုင်းမှ "Bombay" ဆိုသည့် အမည်ကို ထာဝရထည့်သွင်း ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထိုစဉ်ကတည်းကပင် "h" ပါသော စာလုံးပေါင်းကိုသာ အသုံးပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
(၃)
ဘုံဘေဘားမားကုမ္ပဏီ (Bombay Burmah Trading Corporation) သည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ၊ အထူးသဖြင့် တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ (၁၈၈၅ ခုနှစ်) ဖြစ်ပွားပြီး ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်းကာ မြန်မာတနိုင်ငံလုံး လွတ်လပ်ရေးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်တွင် အဓိက "အကြောင်းပြချက်" တခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁။ ကုမ္ပဏီ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း
၁၈၅၂ ခုနှစ်၊ ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ အပြီးတွင် ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း (ပဲခူးတိုင်း၊ ရန်ကုန် အပါအဝင်) ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ဘုံဘေဘားမားကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျွန်းသစ်လုပ်ငန်းများကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ကုမ္ပဏီသည် ဗြိတိသျှပိုင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့ အုပ်ချုပ်ရာ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ (နန်းတွင်း) ထံမှပါ သစ်ထုတ်လုပ်ခွင့်လိုင်စင်များ ရယူကာ လုပ်ငန်းချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။
၂။ တတိယစစ်ပွဲကို ဖန်တီးခဲ့သည့် "ဘုံဘေဘားမား သစ်အရေးအခင်း"
၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအစိုးရနှင့် ဘုံဘေဘားမား ကုမ္ပဏီတို့အကြား သစ်ထုတ်လုပ်မှု စာရင်းဇယားနှင့် ပတ်သက်၍ ကြီးမားသော ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ကုမ္ပဏီသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း တောင်ငူနှင့် ရမည်းသင်းဒေသ သစ်တောများမှ ကျွန်းသစ်လုံးရေ ၈၀,၀၀၀ ကျော် ခုတ်ယူခဲ့သော်လည်း နန်းတွင်းသို့ သစ်လုံးရေ ၃၀,၀၀၀ ကျော်သာ ထုတ်ယူကြောင်း စာရင်းလိမ်ပြခဲ့သည်။
မြန်မာသစ်ခေါင်းများနှင့် တာဝန်ရှိသူများက စစ်ဆေးဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် သီပေါမင်း၏ လွှတ်တော်က ဘုံဘေဘားမား ကုမ္ပဏီအား မြန်မာငွေ ဒဏ်ကြေး ၂၃ သိန်းကျော် (ထိုခေတ်ကာလ စတာလင်ပေါင် ၁၇၀,၀၀၀ ခန့်) ပေးဆောင်ရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။
ကုမ္ပဏီသည် ဒဏ်ငွေမဆောင်လိုသဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံချုပ်ထံ တိုင်ကြားခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ဤအရေးအခင်းကို အကွက်ကောင်းယူကာ မြန်မာနိုင်ငံအား အကျပ်ကိုင်ရန် ရာဇသံ (Ultimatum) ပေးပို့ခဲ့သည်။
၃။ စစ်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ကျဆုံးခြင်း
ဗြိတိသျှတို့ ပေးပို့သော ရာဇသံတွင် ဒဏ်ငွေကိစ္စကို လျှော့ပေါ့ရန်သာမက မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးအာဏာကို ဗြိတိသျှတို့ထံ အပ်နှံရန်ပါ တောင်းဆိုခဲ့သဖြင့် သီပေါမင်းက လက်မခံဘဲ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ဘုံဘေဘားမား သစ်ကိစ္စကို အကြောင်းပြုကာ တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲကို စတင်ဆင်နွှဲခဲ့သည်။
ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် မန္တလေးရတနာပုံ နေပြည်တော်သို့ ဗြိတိသျှတပ်များ ရောက်ရှိလာပြီး သီပေါမင်းနှင့် မိသားစုအား ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ကာ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပြတ်သုဉ်းခဲ့ရသည်။
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် ဗြိတိသျှတို့သည် ပြင်သစ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခြေကုပ်မရစေရန်နှင့် စီးပွားရေးအရ နယ်ချဲ့လို၍ စစ်ပွဲဖန်တီးရန် ကြောင်းရှာနေချိန်တွင် ဘုံဘေဘားမား ကုမ္ပဏီ၏ သစ်ခိုးမှု ပဋိပက္ခသည် ဗြိတိသျှတို့အတွက် မြန်မာ့အချုပ်အခြာအာဏာကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်ရန် အကောင်းဆုံးသော သမိုင်းဝင် အကြောင်းပြချက် ဖြစ်သွားခဲ့ရပါသည်။
(၄)
တချို့ကတော့ မသိကြပါ။ မသိလောက်ကြတော့ပါ။
ဘုံဘေဘားမားအမည်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံ ကိုလိုနီဖြစ်ခဲ့ရတဲ့သမိုင်းမှန်ထဲက တရားခံတခု ဖြစ်ပါတယ်။
သမိုင်းကို သိသူတွေကတော့ နာကျည်းကြတယ်။ ပြန်ပြောင်း ပြောဆို၊ ရေးသားကြတယ်။ စာဖွဲ့ကြတယ်။
ကိုလိုနီပြုသူတွေရဲ့ ကျယ်ပြန့်၊ ကြီးမားပြီး အဆင့်ဆင့် စနစ်တကျလုပ်ဆောင်မှုတွေကို လေးလေးနက်နက်၊ အချက်ကျကျ စူးစမ်းလေ့လာမှု မပြုဘဲ၊ သီပေါ၊ စုဖုရားလတ်၊ တိုင်တား၊ ကင်းဝန်တို့လောက်ကို လက်ညှိုးထိုးနေကြတယ်။
ကျွန်တော်တို့ညံ့ခဲ့တာက ကြာပြီ။
အခုတော့ခါးသီးမှုတွေ ပြေပျောက်ကုန်ကြပြီလား မသိပါ။ အိန္ဒိယကလည်း ဘုံဘေ ကို မွန်ဘိုင်း လို့ အမည်ပြောင်းထားပြီ။
ကိုလိုနီလက်အောက်ခံဖြစ်ခဲ့သူတွေ သခင်ကြီး ပြန်ဖြစ်ပြီလော။
ဒေါက်တာတင့်ဆွေ