Overgeneralization အဲဒါလည်း လွဲပြန်ပြီ

ကွန်မင့်တခု = ဒေါက်တာတို့ ခေတ်က လူကြီးတွေသာ အသိညဏ်ရှိပီး ဆုံးမသွန်သင်ခဲ့ရင်။ 

Post တင်လိုက်မယ်။

ကွန်မင့်ရေးသူ = ကျနော်တို့ပတ်ဝန်းကျင်က လူကြီးတွေ ပြောပါတယ်

မှတ်ချက်

အဲဒါလည်း လွဲပြန်ပြီ။

ဒေါက်တာဆိုတာ ကျွန်တော်ဖြစ်ရင် ကျွန်တော်က လူကြီးမင်းရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်က မဟုတ်ပါ။

ကောက်ချက်ချတယ်ဆိုတာ အတော်ကို သတိကြီးရတယ်။

ဝါးလုံးသိမ်းကောက်ချက်ရဲ့ အမှားတွေစာကို ၃-၄ ခါ တင်ပြထားတယ်။

အဆိုးကိုပြောလိုတဲ့ ကောက်ချက်သာမကာ အကောင်းကိုပြောရာမှာလည်း လွယ်လင့်တကူ မလုပ်အပ်ပါ။

"ဝါးလုံးသိမ်းကောက်ချက်" ဆိုတာ "Overgeneralization" သို့မဟုတ် "Hasty Generalization" (ယေဘုယျဆန်လွန်းသော ကောက်ချက်ချမှု / ကောက်ချက်စောမှု)

မြန်မာ့ဆိုရိုးစကား "ဝါးလုံးချီးသုတ်ရမ်း" သို့မဟုတ် "ဝါးလုံးသိမ်းရိုက်" ဆိုတဲ့သဘောနဲ့ အနီးစပ်ဆုံး။ (ကန်တော့)

တစုံတခု သို့မဟုတ် လူအနည်းစု၏ အပြုအမူ၊ ဖြစ်ရပ်အနည်းငယ်ကို ကြည့်ပြီး တဖွဲ့လုံး၊ တပြင်လုံး သို့မဟုတ် လူအားလုံးနဲ့ ဆိုင်တယ်လို့ ခြုံငုံကောက်ချက်ချလိုက်ခြင်းမျိုး ဖြစ်တယ်။

အဲလိုကောက်ချက်ချခြင်းရဲ့ အဓိကအားနည်းချက်နဲ့ အလွဲအမှား (Fallacies) တွေ - 

၁။ အချက်အလက် လုံလောက်မှု မရှိခြင်း (Insufficient Evidence)

နမူနာအနည်းငယ် (Small Sample Size) ပေါ်မှာဘဲ အခြေခံပြီး ကောက်ချက်ချလိုက်တာ ဖြစ်တယ်။ ဥပမာ - “ငါ တွေ့ဖူးတဲ့ နိုင်ငံခြားသား တယောက်ကတော့ ကပ်စေးနှဲတယ်၊ ဒါကြောင့် နိုင်ငံခြားသားတွေ အားလုံးဟာ ကပ်စေးနှဲတာပဲ” လို့ ဆုံးဖြတ်ခြင်းမျိုး ဖြစ်တယ်။ လူတယောက်ချင်းစီ၏ စရိုက်ကို အခြေခံပြီး တမျိုးနွယ်လုံး သို့မဟုတ် လူမျိုးစုတခုလုံးကို သိမ်းကျုံးသတ်မှတ်ခြင်းဟာ အမှန်တရားနဲ့ ဝေးကွာစေပါတယ်။

၂။ အမုန်းပွားမှုနှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို ဖြစ်စေခြင်း (Stereotyping and Prejudice)

အဖွဲ့အစည်းတခု၊ အသိုက်အဝန်းတခု သို့မဟုတ် လူမျိုး/ဘာသာတခုအတွင်းရှိ လူအနည်းငယ်၏ အမှားကို အကြောင်းပြုပြီး “ဒီလူတွေ အကုန်လုံး ဒီလိုချည်းပဲ” လို့ တံဆိပ်ကပ် (Stereotype) လုပ်လိုက်တာ ဖြစ်တယ်။ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်မှာ အမုန်းစကားများပြန့်ပွားခြင်း၊ အပြန်အလှန် သံသယပွားခြင်းနဲ့ အဂတိလိုက်ခြင်း (Prejudice) တို့ကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။

၃။ ခြွင်းချက်များနှင့် တဦးချင်းကွဲပြားမှုကို လျစ်လျူရှုခြင်း (Ignoring Individual Differences)

လူသားတိုင်း၊ ဖြစ်ရပ်တိုင်းတွင် ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားချက်နှင့် နောက်ခံအကြောင်းတရား (Context) ကိုယ်စီ ရှိကြပါတယ်။ ဝါးလုံးသိမ်းကောက်ချက်ချလိုက်သည့်အခါ ထိုအုပ်စုထဲတွင်ရှိသော အကောင်းမြင်အပ်သူများ၊ အမှန်တကယ် စည်းကမ်းရှိသူများနဲ့ ဆင်ခြင်တုံတရားရှိသူများရဲ့ ဖြစ်တည်မှုကို မြင်ကွင်းကနေ ဖျောက်ဖျက်ပစ်လိုက်သလို ဖြစ်သွားတတ်တယ်။

၄။ ဆင်ခြင်တုံတရား ယုတ္တိဗေဒ ပျက်ပြားခြင်း (Logical Fallacy)

ယုတ္တိဗေဒ (Logic) အမြင်အရ အလွန်ကြီးမားသော အလွဲအမှား ဖြစ်တယ်။ "အပိုင်းအစ" တခု၏ ဂုဏ်သတ္တိသည် "တခုလုံး" ၏ ဂုဏ်သတ္တိနှင့် တူညီရမည်ဟု ပုံသေတွက်၍ မရနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်တယ်။ ဝါးလုံးသိမ်းကောက်ချက်ချသူများဟာ  စိတ်ခံစားမှုကို ရှေ့တန်းတင်လေ့ရှိပြီး အချက်အလက်အမှန် (Facts) နှင့် စာရင်းအင်း (Statistics) တွေကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရန် ပျက်ကွက်ကြတယ်။

၅။ ပြဿနာ၏ အရင်းအမြစ်အမှန်ကို မဖြေရှင်းနိုင်ခြင်း

ဖြစ်ရပ်တခုချင်းစီ၏ နောက်ကွယ်က အကြောင်းအရင်း (ဥပမာ - စိတ်ပညာ၊ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး နောက်ခံ) ကို သေသေချာချာ မလေ့လာဘဲ သိမ်းကျုံးအပြစ်တင်လိုက်ခြင်းကြောင့် ပြဿနာကို စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် လမ်းစပျောက်သွားတတ်တယ်။

အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် -

ဝါးလုံးသိမ်းကောက်ချက်ချခြင်းဟာ တွေးခေါ်မြော်မြင်မှု တိုတောင်းခြင်းကို ပြသရာရောက်ပြီး၊ စာပေ၊ ဆေးပညာ၊ လူမှုရေးနဲ့ နိုင်ငံရေး နယ်ပယ်အားလုံးမှာ သုတေသနနှင့် အချက်အလက်အမှန်ကို အခြေမခံဘဲ ကောက်ချက်စောပါက သွေဖည်မှုနှင့် အဓိကရုဏ်းများကိုသာ ဦးတည်စေတတ်တယ်။ အရာရာကို ခေါင်းစဉ်တခုတည်းအောက် သွတ်သွင်းခြင်းထက် "တဦးချင်းစီ၏ စရိုက်" နှင့် "ဖြစ်ရပ်တခုချင်းစီ၏ ရေမြေ" ကို ခွဲခြားရှုမြင်ခြင်းကသာ အမှန်ကန်ဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ