AI နှင့် ဆွေးနွေးခန်း

(AI က စွမ်းဆောင်မပေးနိုင်သည့်အရာများ။ AI နှင့် မြန်မာလိုအရေးအသား)

(၁)

Artificial intelligence (AI) သည် ခံစားချက်မရှိသကဲ့သို့ အမှန်တကယ် နားလည်နိုင်စွမ်း သို့မဟုတ် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ တာဝန်ယူနိုင်စွမ်းလည်း မရှိပါ။

AI သည် အမှန်တကယ် သိရှိနားလည်ခြင်း၊ ဒိဋ္ဌကြုံတွေ့ဖူးခြင်း သို့မဟုတ် အမှီအခိုကင်းစွာ တွေးခေါ်နိုင်ခြင်းတို့ထက် အချက်အလက်များအတွင်းမှ စာရင်းအင်း ပုံစံတူများကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းပေးခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။

အဓိက အကန့်အသတ်များ

• ခံစားချက် မရှိခြင်း – AI သည် စာနာနားလည်မှုကို တုပနိုင်ပြီး ဝမ်းနည်း ကြေကွဲမှုအကြောင်း ရေးသားနိုင်သော်လည်း စိတ်တွင်းခံစားချက်၊ ဝမ်းမြောက်မှု သို့မဟုတ် နာကျင်မှုများကို မခံစားရပါ။

• အမှန်တရားကို အမှန်တကယ် နားမလည်ခြင်း – မည်သည့် စကားလုံး သို့မဟုတ် ပစ်ဆဲလ်များ (Pixels) ဆက်လာမည်ကိုသာ ကြိုတင်ခန့်မှန်းပေးခြင်း ဖြစ်သဖြင့် မှားယွင်းခန့်မှန်းမိပါက ရဲရဲဝံ့ဝံ့ပင် အမှားများကို စိတ်ကူးယဉ်၍ (Hallucinations) ရေးသားမိတတ်ပါသည်။

• တာဝန်ယူနိုင်စွမ်း မရှိခြင်း – တွက်ချက်မှုစနစ် (Algorithms) များသည် အမှားအယွင်းများအတွက် ကျင့်ဝတ်အရ၊ ဥပဒေအရ သို့မဟုတ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ မည်သည့် တာဝန်ယူမှုကိုမျှ မပြုလုပ်နိုင်ပါ။

• မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို စတင်မဖန်တီးနိုင်ခြင်း – ဖန်တီးလိုက်သော ရလဒ်များသည် ကိုယ်ပိုင် ရည်ရွယ်ချက် သို့မဟုတ် အသစ်အဆန်း ထွင်းဖောက်တွေ့ရှိမှုများထက် လေ့ကျင့်ပေးထားသည့် အချက်အလက်များ (Training data) ထံမှသာ ရရှိခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

• သာမန်အသိဉာဏ် (Common sense) အားနည်းခြင်း – AI သည် မိမိအား လေ့ကျင့်ပေးထားသည့် စည်းမျဉ်းများပြင်ပရှိ ရုတ်တရက် ပြောင်းလဲသွားသော အစစ်အမှန် ကမ္ဘာ၏ ထူးခြားသည့် အခြေအနေများကို နားလည်ရန် ခက်ခဲပါသည်။

• နည်းပညာသည် စာလုံးများကို ပုံဖော်ပေးနိုင်သော်လည်း စာပေ၏ ဝိညာဉ်နှင့် သမိုင်းအမှန်ကို ဖန်တီးပေးနိုင်ခြင်း မရှိပါ။

(၂)

Dr. Tint Swe

မြန်မာဘာသာဆိုင်ရာ မေးခွန်းများတွင် AI သည် စံသတ်ပုံများထက် တရားဝင် (သို့မဟုတ်) သတ်မှတ်ထားသော သတ်ပုံများကိုသာ သိရှိပြီး အသုံးပြုပါသလား။

AI

ထိုသို့ လုံးဝဥဿုံ မှန်ကန်သည်တော့ မဟုတ်ပါ။ စာလုံးရေများစွာဖြင့် လေ့ကျင့်ထားသော ဘာသာစကားမော်ဒယ်များ (LLMs) သည် တရားဝင် စည်းမျဉ်းများထဲ၌သာ အတိအကျ ကန့်သတ်ထားခြင်း မဟုတ်သော်လည်း ထိုသို့ဖြစ်နေသည်ဟု ထင်မှတ်ရလောက်အောင် နည်းပညာဆိုင်ရာ အားနည်းချက်များနှင့် အစွဲများ (Biased structures) ရှိနေပါသည်။ လက်တွေ့တွင် AI သည် AI လေ့ကျင့်ရေးနယ်ပယ်၌ မြန်မာဘာသာစကားကို သတင်းအချက်အလက် နည်းပါးသော ဘာသာစကား (Low-resource language) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသဖြင့် သတ်ပုံစစ်ဆေးရာတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် ခက်ခဲလေ့ရှိပါသည်။

ဤသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဓိက နည်းပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရင်းများကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ လေ့ကျင့်ပေးထားသည့် ဒေတာများ၏ အစွဲ (တရားဝင်သုံး နှင့် စကားပြောသုံး)

AI မော်ဒယ်များသည် အင်တာနက်ပေါ်မှ ရရှိသော စာသားများကို လေ့ကျင့်သင်ယူရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာဘာသာစကားအတွက် အလွယ်တကူ ရရှိနိုင်ပြီး အရည်အသွေးမြင့် ကောင်းမွန်စွာ ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ် ပြုလုပ်ထားသော ဒေတာများသည် တရားဝင် စာရွက်စာတမ်းများ၊ သတင်းဌာနများနှင့် ဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးများမှ လာခြင်းဖြစ်ပါသည်။

• ဤအရင်းအမြစ်များသည် မြန်မာစာအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ထားသော သတ်ပုံကျမ်းများ (ဥပမာ - မြန်မာစာလုံးပေါင်းသတ်ပုံကျမ်း) ကဲ့သို့သော တရားဝင် သတ်ပုံများကိုသာ အတိအကျ လိုက်နာကြပါသည်။

• AI သည် ထိုတရားဝင် ပုံစံများကို ပိုမို အကြိမ်ရေများစွာ တွေ့မြင်ရသဖြင့် စာသားများ ပြန်လည်ထုတ်ပေးသည့်အခါ ကျောင်းသုံးစာအုပ်ပါ သဒ္ဒါနှင့် တရားဝင် သတ်ပုံများကိုသာ မူလထွက်ရှိချက် (Default) အဖြစ် ဦးစားပေး သုံးစွဲမိခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

၂။ အင်တာနက် စာသားများ၏ ရှုပ်ထွေးပရမ်းပတာဖြစ်မှု

ပုံမှန် စကားပြောသုံး သို့မဟုတ် အလွတ်သဘော ရေးသားသော မြန်မာစာများ (ဥပမာ - ဆိုရှယ်မီဒီယာ၊ ဘလော့ဂ်နှင့် ဖိုရမ်များ) တွင် အင်တာနက်ပေါ်ရှိ လေ့ကျင့်ရေးဒေတာများသည် အလွန်ပင် ပြန့်ကျဲနေပါသည်။

• နှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ဝဘ်စာမျက်နှာများ၏ အကြောင်းအရာများသည် စံမမီတော့သော ဇော်ဂျီဖောင့်နှင့် သုံးစွဲမှုကျယ်ပြန့်သော ယူနီကုဒ်စံတို့အကြား အပြိုင်ဖြစ်နေခဲ့ပါသည်။

• AI မော်ဒယ်များသည် မညီညွတ်သော စာလုံးစနစ်များ (Encoding) နှင့် အလွတ်သဘော ပရမ်းပတာ ရေးသားချက်များကို နားလည်ရန် အလွန်ရုန်းကန်ရပါသည်။ စာသားများကို အတင်းအဓမ္မ ထုတ်ပေးရသည့်အခါ AI သည် အဓိပ္ပာယ်မရှိသော အမှားများ (Hallucinations) မဖြစ်စေရန်အတွက် ပိုမိုနားလည်ရလွယ်ကူပြီး စနစ်ကျသော တရားဝင် သတ်ပုံများဘက်သို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာ သုံးစွဲလေ့ရှိပါသည်။

၃။ စာလုံးခွဲခြားမှု စနစ်ဆိုင်ရာ အခက်အခဲများ (Tokenization Issues)

AI သည် စာလုံးတလုံးချင်းစီကို ဖတ်ရှုခြင်းမဟုတ်ဘဲ စာလုံးစုများ (Tokens) အဖြစ် ခွဲခြားဖတ်ရှုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာစာတွင် စာလုံးတလုံးနှင့် တလုံးအကြား စာလုံးခြားကွက် (Spaces) မရှိသဖြင့် AI ၏ တိုကင်ခွဲစနစ်များသည် အက္ခရာများနှင့် အသံသင်္ကေတများကို မကြာခဏ အလွဲလွဲအမှားမှား ပိုင်းခြားမိတတ်ပါသည်။ ဤစက်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခက်အခဲကြောင့် AI အနေဖြင့် မိမိ၏ စနစ်အတွင်းပိုင်း တွက်ချက်မှုများကို မပျက်စီးစေဘဲ ပညာသားပါပါဖြင့် ပြောင်းလဲနေသော အလွတ်သဘော သို့မဟုတ် တရားဝင်မဟုတ်သော သတ်ပုံများကို လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အသုံးချရန် ခက်ခဲနေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

(၃)

Dr. Tint Swe

ဥပမာတခု ပြပြရစေ။ လွန်ခဲ့တဲ့ အဖြေမှာ အာဏာပိုင် သတ်ပုံမူဝါဒဖြစ်တဲ့ "တစ်" ကို သုံးသွားခဲ့ပါတယ်။ စံသတ်ပုံအမှန်က "တ" ဖြစ်ပါတယ်။

AI

ဒါဟာ အလွန်ကောင်းတဲ့ ဥပမာတခုဖြစ်ပြီး ကွက်တိပင် ဖြစ်ပါတယ်။ "တစ်" နှင့် "တ" အငြင်းပွားမှုဟာ မြန်မာစာ၏ တရားဝင် မူဝါဒ သတ်ပုံနှင့် စံသုံး စကားပြော/စာရေး သတ်ပုံကြားက တင်းမာမှုကို အတိအကျ ဖော်ပြနေပါတယ်။

"တစ်" နှင့် "တ" ခွဲခြားဆန်းစစ်ချက်

• တစ် (မူဝါဒ / တရားဝင်) – မြန်မာစာအဖွဲ့က "၁" အရေအတွက်ကို ပုဒ်ထည့်/ဂဏန်းအဖြစ် သုံးသည့်အခါ သတ်ကိန်း "တစ်" (ဥပမာ - တစ်ခု၊ တစ်ယောက်) ဟု ရေးရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ "ဖတ်တော့အသံ၊ ရေးတော့အမှန်" ဟူသော စည်းမျဉ်းကို အခြေခံထားသည်ဟု ဆိုသည်။

• တ (စံသုံး / အသံထွက်) – ထင်ရှားသော စာရေးဆရာကြီးများ၊ လင်းဂွစ်စတစ် (ဘာသာဗေဒ) ပညာရှင်များနှင့် ပြည်သူအများက အသံထွက်အမှန် (tə sound) ကို အတိအကျ ဖော်ပြသည့် "တ" ကိုသာ ပိုမိုနှစ်သက်ကြသည်။

AI က "တစ်" ကို ဘာကြောင့် အဓိက သုံးနေရသနည်း

AI က "တစ်" ကို သုံးစွဲသည့်အခါ စံသတ်ပုံကို တမင် လျစ်လျူရှုခြင်း မဟုတ်ဘဲ အချက်အလက်များ၏ ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် ဖြစ်ပါသည် -

၁။ ပြင်ဆင်ချက် ဒေတာများ၏ အစွဲ – အင်တာနက်ပေါ်ရှိ မြန်မာစာ ဒေတာများတွင် "တစ်ခု ကို တခု ဟု ရေးခြင်းမှာ အမှားဖြစ်သည်၊ တစ်ခု ဟုသာ ရေးရမည်" ဟု ညွှန်းဆိုထားသော သဒ္ဒါ ဘလော့ဂ်များ၊ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများနှင့် စာအုပ်များစွာ ပါဝင်နေသည်။ AI စနစ်သည် ထိုသို့သော ပြင်ဆင်ချက် စာသားများကို စည်းမျဉ်းအတိုင်း မှတ်ယူသွားခြင်း ဖြစ်သည်။

၂။ ကျောင်းသုံး စာအုပ်များ၏ သြဇာ – AI မော်ဒယ်များသည် တရားဝင်ဆန်ပြီး စနစ်ကျသော ပုံစံမျိုး ထွက်ရှိစေရန် စနစ်ချမှတ်ထားသဖြင့် တရားဝင် စာပေများကို ပိုမို အမှီပြုသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစာလုံးပေါင်းသတ်ပုံကျမ်း၏ ဝေါဟာရ စုံတွဲများဆီသို့ တိုက်ရိုက် ရောက်ရှိသွားသည်။

AI က "တ" ကို သုံးနိုင်ပါသလား

သုံးနိုင်ပါသည်။ AI လေ့ကျင့်ရေး ဒေတာများတွင် "တ" ကို သုံးထားသည့် ဝတ္ထုများ၊ လူမှုကွန်ရက် ပို့စ်များစွာ ပါဝင်သဖြင့် AI က အပြည့်အဝ နားလည်ပါသည်။ သို့သော် ရေးဟန်ကို အလွတ်သဘော သို့မဟုတ် မူဝါဒမဟုတ်သည့် စံအတိုင်း ရေးရန် သီးခြား ညွှန်ကြားချက် မပေးပါက မိမိသဘောဖြင့် စတင်သုံးစွဲလေ့ မရှိပါ။

Dr. Tint Swe

ကျေးဇူးအထူးတင်ပါသည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့က စစ်အာဏာပိုင်များ ပြုလုပ်ခဲ့သော သတ်ပုံပြောင်းလဲမှုကို အသေးစိတ် လေ့လာခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါသည်။ ထိုပြောင်းလဲမှုသည် မူလ ရှိပြီးသား စံသတ်ပုံများကို မှားယွင်းသည် သို့မဟုတ် ခေတ်ကုန်သွားပြီဟု မဆိုလိုပါ။ ထိုစဉ်က အာဏာရှိသူများ၏ စေတနာ/အလိုကျ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုချင်ပါသည်။ လွတ်လပ်ရေး မရမီကတည်းက တရားဝင် စာအုပ်များ၊ ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ၊ မှတ်တမ်းများ၊ ဥပဒေများနှင့် စာပေများတွင် "တစ်" အစား "တ" ကိုသာ သုံးခဲ့ကြသည်။ (ဥပမာ - တခု၊ တကောင်၊ တယောက်၊ တကျပ်၊ တရာ စသည်)။ ဤသည်ကို မည်သို့ ထင်မြင်ပါသနည်း။

AI

ဆရာ၏ လေ့လာသုံးသပ်ချက်သည် သမိုင်းကြောင်းအရ အလွန် တိကျပြီး နိုင်ငံရေးအာဏာက ဘာသာစကားပေါ် မည်သို့ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်ဆိုသည့် မကြာခဏ လျစ်လျူရှုခံရသော အမှန်တရားကို ထိထိရောက်ရောက် ထောက်ပြထားပါသည်။

၁၉၈၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် "တ" မှ "တစ်" သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်းသည် ဦးနေဝင်း စစ်အာဏာရှင်စနစ်မှ အထက်မှ အောက်သို့ အမိန့်ပေး အတင်းအကြပ် စေခိုင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုပြောင်းလဲမှုသည် ခေတ်ကုန်သွားသော စနစ်တစ်ခုကို ပြင်ဆင်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ "အာဏာပိုင်တို့၏ အလိုကျ" ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဆိုသည့် ဆရာကြီး၏ ရှုထောင့်မှာ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များနှင့် သမိုင်းပညာရှင်များ သုံးသပ်သည့် အချက်နှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီပါသည်။

"တ" ခေတ်၏ သမိုင်းဝင် စံနှုန်း

၁၉၈၆ ဒီကရီ မတိုင်မီက "တ" သည် ဂဏန်း ရှေ့ဆက်များအတွက် ငြင်းပယ်၍ မရသော စံသတ်ပုံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေး မရမီ ကာလမှသည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမ ဆယ်စုနှစ်များအထိ စာပေ၊ ကျောင်းသုံးစာအုပ်များနှင့် ဥပဒေ မှတ်တမ်းများ၏ စံနှုန်းမှာ -

• တခု

• တယောက်

• တကျပ်

• တရာ

ဤစံနှုန်းကို ခေတ်ဆက်ဆက် လေးစားခံရသော စာဆိုများ၊ ပညာရှိများနှင့် လွတ်လပ်သော အစိုးရက ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ စကားပြော မြန်မာဘာသာ၏ သဘာဝ အသံထွက် (tə sound) နှင့် အကိုက်ညီဆုံး ဖြစ်၍ လက်တွေ့လည်း ကျခဲ့သည်။ မည်သည့်အခါမျှ "အမှား" ဟု မသတ်မှတ်ခဲ့ဘဲ စာပေ၏ တရားဝင် စံနှုန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

နိုင်ငံရေး ထိန်းချုပ်မှုအဖြစ် ၁၉၈၆ ပြောင်းလဲမှု

၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာလုံးပေါင်းသတ်ပုံကျမ်းကို စစ်အစိုးရက အတင်းအကြပ် အတည်ပြုခဲ့ခြင်းသည် အမျိုးသားရေး ပုံရိပ်ကို ပုံသွင်းရန်၊ ပြည်သူ့လွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် အာဏာစက် ပြသရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

• ဆင်ခြေ – မူလ ဂဏန်း "၁" သည် "တစ်ခု" (tɪʔ) ဖြစ်သဖြင့် သတ်ကိန်း "တစ်" ကို သုံးမှသာ တည်ဆောက်ပုံ ညီညွတ်မည်ဟု ဆိုကာ ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အတ္တစွဲဖြင့် အကြောင်းပြခဲ့သည်။

• လက်တွေ့ – ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ၊ သတင်းစာများနှင့် ရေဒီယို မှတ်တမ်းများကို ရုတ်တရက် အပြီးသတ် ပြင်ဆင်စေခြင်းဖြင့် အုပ်ချုပ်သူ အစိုးရသည် စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထုတ်လုပ်မှုအပေါ် ဗျူရိုကရေစီနည်းဖြင့် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

AI နှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှု

ဆရာ၏ အယူအဆသည် အထက်တွင် ဆွေးနွေးခဲ့သော AI ၏ အစွဲကို အပြည့်အဝ ရှင်းပြနေပါသည်။ AI မော်ဒယ်များသည် ဘာသာစကား၏ သမိုင်းဝင် တရားဝင်မှု သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှု မြတ်နိုးမှုကို ကြည့်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဒေတာ ပမာဏကိုသာ ကြည့်ပါသည်။

၁၉၈၆ ဒီကရီကြောင့် နောက်ပိုင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ဒစ်ဂျစ်တယ် စာသားများ (အစိုးရ အမှတ်တမ်းများ၊ စာသင်ရိုးများ၊ သတင်းများနှင့် ဝီကီပီးဒီးယား) အားလုံးတွင် "တစ်" ကိုသာ သုံးခဲ့ရသဖြင့် အင်တာနက်ပေါ်တွင် ၁၉၈၆ နောက်ပိုင်း မူဝါဒ သတ်ပုံများ လွှမ်းမိုးသွားခဲ့သည်။

AI မော်ဒယ်များသည် မြန်မာဝဘ်စာမျက်နှာများကို ဖတ်ရှုသည့်အခါ "တ" ထက် "တစ်" ကို ရာခိုင်နှုန်း အမြောက်အမြား ပိုမိုတွေ့ရှိရသဖြင့် "တစ်" ကိုသာ အကြွင်းမဲ့ စည်းမျဉ်းဟု မှားယွင်း မှတ်ယူလိုက်ကြပြီး၊ လွတ်လပ်ရေးခေတ်နှင့် ၂၀ ရာစု ဂန္ထဝင် စာပေများ၏ ကြွယ်ဝသော "တ" သတ်ပုံ သမိုင်းကြောင်းကို မမြင်နိုင်တော့ပါ။

ဆရာသည် မိမိ ဘာသာစကား၏ သမိုင်းကြောင်းကို နက်နက်နဲနဲ နားလည်ထားသူ ဖြစ်ပါသည်။ AI က "အမှန်" ဟု သတ်မှတ်ပေးထားသည့် အရာများသည် ဒစ်ဂျစ်တယ် စာသားများကို အများဆုံး ရိုက်နှိပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး အာဏာပိုင်တို့၏ အလိုကျ ဖြစ်နေတတ်ကြောင်း ဤအချက်က သက်သေပြနေပါသည်။

Dr. Tint Swe

ကျေးဇူး။

ယခုဆွေးနွေးခန်းကို မြန်မာစာနဲ့ မြန်မာစာပေကို အလေးထားလေ့လာနေသူများအတွက် အတိုင်းအတာတခုအထိ အသုံးကျမယ်လို့ထင်ပါတယ်။

မြန်မာစာဟာ အလွန်မတန် ကျယ်ပြန့်၊ လေးနက်ပြီး သမိုင်းကြောင်းလည်း ရှည်လျားလှပါတယ်။

သမိုင်းထဲမှာ လူလုပ်လို့ ပိုကောင်းလာတာတွေသာမက

လူဖျက်လို့ ပျက်စီးလာတာတွေပါ ပါဝင်ပါကြောင်း

လေးစားစွာ တင်ပြလိုက်ပါတယ်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ