ရာဇဝင်ထဲက သမိုင်းဝင်များ၏ ယနေ့ခေတ်အခြေအနေ

(၁)

မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထွန်းကားခဲ့သော အဓိကမင်းဆက်များ အချိန်ကာလ အစဉ်

၁။ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများခေတ် (ဘီစီ ၁ ရာစု – အေဒီ ၉ ရာစု)

- ထင်ရှားသော မြို့ပြများ: သရေခေတ္တရာ၊ ဟန်လင်း၊ ဗိဿနိုး။

- ပျူစာပေ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ကိုယ်ပိုင်ဒင်္ဂါးသွန်းလုပ်ခြင်းများ ထွန်းကားခဲ့သည်။

၂။ ပုဂံမင်းဆက်/ပုဂံခေတ် (အေဒီ ၈၄၉ – ၁၂၉၇)

မြန်မာနိုင်ငံကို ပထမဆုံးအကြိမ် တစုတစည်းတည်းဖြစ်အောင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖြစ်သည်။

- အနော်ရထာမင်းကြီး (၁၀၄၄ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ကို စတင်စုစည်းခဲ့)။

- ထင်ရှားသောမင်းများ: ကျန်စစ်သားမင်း၊ အလောင်းစည်သူမင်း။

- နိဂုံး: မွန်ဂိုကျူးကျော်မှုများနှင့် အတွင်းရေးအားနည်းမှုများကြောင့် ပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။

၃။ မြင်စိုင်း၊ ပင်းယ နှင့် စစ်ကိုင်းခေတ် (၁၂၉၇ – ၁၃၆၄)

ပုဂံခေတ်ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ရှမ်းမင်းညီနောင်သုံးဦး အခြေပြု၍ အလယ်ပိုင်းမြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော ခေတ်ပြိုင်မင်းဆက်များ ဖြစ်သည်။

- မြင်စိုင်းခေတ် (၁၂၉၇ – ၁၃၁၃): ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး စိုးစံခဲ့သည်။

- ပင်းယခေတ် (၁၃၁၃ – ၁၃၆၄): တစီးရှင် သီဟသူမင်း စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။

- စစ်ကိုင်းခေတ် (၁၃၁၅ – ၁၃၆၄): အသင်္ခယာ စောယွန်းက ခွဲထွက်တည်ထောင်ခဲ့သည်။

၄။ အင်းဝခေတ် နှင့် ဟံသာဝတီခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)

- အင်းဝမင်းဆက် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅): သတိုးမင်းဖျားက တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းကို စိုးစံသည်။ စာပေအလွန်ထွန်းကားခဲ့သည်။

- ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) မင်းဆက် (၁၂၈၇ – ၁၅၃၉): ဝါရီရူးမင်း (ခေါ်) မဂဒူးက မုတ္တမတွင် စတင် တည်ထောင်ပြီး နောက်ပိုင်း ပဲခူးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ရာဇာဓိရာဇ်မင်း၊ ရှင်စောပု၊ ဓမ္မစေတီမင်းတို့ ထင်ရှားသည်။

- အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်: ဤခေတ်နှစ်ခေတ်အကြား ရှည်လျားစွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။

၅။ တောင်ငူမင်းဆက်/တောင်ငူခေတ် (၁၅၁၀ – ၁၇၅၂)

ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နယ်မြေအကျယ်ပြန့်ဆုံး စုစည်းနိုင်ခဲ့သည့် ခေတ်ဖြစ်သည်။

- တည်ထောင်သူ: မင်းကြီးညို (ကေတုမတီ တောင်ငူမြို့ကို ၁၅၁၀ တွင် တည်ထောင်)။

- ထင်ရှားသောမင်းများ: တပင်ရွှေထီးမင်း၊ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး (အရှေ့တောင်အာရှတွင် အင်ပါယာအကြီးဆုံး ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့)။

- ညောင်ရမ်းခေတ်ခွဲ (၁၅၉၇ – ၁၇၅၂): တောင်ငူခေတ်ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ဘုရင့်နောင်၏သားတော် ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီးက အင်းဝတွင် ပြန်လည်စုစည်းခဲ့သည့် ကာလဖြစ်သည်။

၆။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်/ကုန်းဘောင်ခေတ် (၁၇၅၂ – ၁၈၈၅)

မြန်မာ့သမိုင်း၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်ဖြစ်ပြီး တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

- တည်ထောင်သူ: အလောင်းမင်းတရားကြီး (ဦးအောင်ဇေယျ) က ရွှေဘိုမြို့မှ စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။

- ထင်ရှားသောမင်းများ: ဆင်ဖြူရှင်မင်း၊ ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား)၊ မင်းတုန်းမင်းကြီး (မန္တလေးမြို့ကို တည်ထောင်သူ)။

- နိဂုံး: သီပေါမင်းလက်ထက် ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့၏ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံရပြီး မြန်မာ့မင်းဆက် သမိုင်းနိဂုံးချုပ်ခဲ့သည်။

(၂) ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ

မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ထွန်းကားခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများခေတ် (ဘီစီ ၁ ရာစု – အေဒီ ၉ ရာစု) မှ လက်ကျန် ရှေးဟောင်း အဆောက်အဦများနှင့် အမွေအနှစ်များသည် ယူနက်စကို (UNESCO) ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင် ပျူမြို့ဟောင်း ၃ မြို့ တွင် အဓိက တည်ရှိသည်။

နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ နီးပါး သက်တမ်းရှိပြီဖြစ်သည့် ပျူခေတ်လက်ကျန် အထင်ကရနေရာများ 

၁။ သရေခေတ္တရာ မြို့ဟောင်း (ပဲခူးတိုင်း၊ ပြည်မြို့အနီး)

ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများအနက် အကြီးဆုံးနှင့် ဗိသုကာလက်ရာ အစုံလင်ဆုံး ကျန်ရှိနေသည့် မြို့ဟောင်း ဖြစ်သည်။

- ဘောဘောကြီးစေတီနှင့် ဘုရားကြီးစေတီ: ပုဂံခေတ်မတိုင်မီ ပျူခေတ်ဦး ဗိသုကာစတိုင်ကို ပြသနေသည့် ရိုးရှင်းသော ရုန်းလုံးရှည်ပုံသဏ္ဌာန် အုတ်စေတီကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။

- ဘဲဘဲဂူဘုရားနှင့် လေးမျက်နှာဂူဘုရား: ပုဂံခေတ် လိုဏ်ဂူဘုရား ဗိသုကာလက်ရာများ၏ အခြေခံအစပြုရာ အုတ်လိုဏ်ဂူဘုရားဟောင်းများ ဖြစ်သည်။

- လုလင်ကျော်ကုန်းနှင့် နန်းတော်ရာကုန်း: ပျူမင်းများ စိုးစံခဲ့ရာ နန်းတော်ရာအောက်ခြေ ကုန်းမြင့်များနှင့် မြေအောက်မှ ပျူခေတ်ရွှေဆင်းတု၊ ငွေဒင်္ဂါးများ ဖော်ထုတ်ရရှိခဲ့သည့် နေရာများ ဖြစ်သည်။

- ပျူမြို့ရိုးဟောင်း: စက်ဝိုင်းခြမ်းသဏ္ဌာန် စနစ်တကျ တည်ဆောက်ထားသည့် အဝန်းအဝိုင်း ကြီးမားသော အုတ်မြို့ရိုးအကြွင်းအကျန်များကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။

၂။ ဟန်လင်းမြို့ဟောင်း (စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ဝက်လက်မြို့နယ်)

- ရှေးဟောင်းရေပူစမ်းနှင့် အုတ်ကုန်းများ: ပျူခေတ်လူနေမှုစနစ်၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေသွင်းရေထုတ်စနစ်များကို လေ့လာနိုင်သည့် တူးဖော်ရေးကုန်းများ ရှိသည်။

- သင်္ချိုင်းဟောင်းကုန်း: လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ခန့်က ပျူလူမျိုးတို့၏ အရိုးအိုးမြှုပ်နှံမှု ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရှေးဟောင်းလက်နက်၊ ပုတီးစေ့များကို တူးဖော်တွေ့ရှိရသည့် နေရာဖြစ်သည်။

၃။ ဗိသုကာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အစောဆုံး ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်း (မကွေးတိုင်း၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်)

- ကေတုမတီမြို့တံခါး (သို့မဟုတ်) အဝင်မုခ်ဦး: ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်း၏ အဓိက အုတ်မြို့ရိုးအဝင်ဝနေရာ ဖြစ်ပြီး ပျူခေတ်ခံတပ်ဗိသုကာကို လေ့လာနိုင်သည်။

- နန်းတော်ရာကုန်း: မြို့လယ်တွင် တည်ရှိပြီး အုတ်တံတိုင်းများ ဝန်းရံထားသည့် စတုရန်းပုံစံ နန်းတွင်းဗိသုကာ အဆောက်အဦအောက်ခြေ နေရာ ဖြစ်သည်။

- ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် ဓမ္မသာလာ အဆောက်အဦဟောင်းများ: ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနိက အဆောက်အဦအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း နဂါးရုဇုနကုန်း လက်ရာနှင့် ဆင်တူသော အုတ်အဆောက်အဦ အကြွင်းအကျန်များ ရှိသည်။

ပျူမြို့ဟောင်းများသို့ သွားရောက်ရာတွင် အဆောက်အဦများအပြင် မြေအောက်မှ တူးဖော်ရရှိထားသည့် ပျူခေတ် ကျောက်စာ၊ အရိုးအိုးနှင့် ပုတီးစေ့များ ပြသထားသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်များ အကြောင်းကို ပိုမိုသိရှိလိုပါသလား။

(၃) ပုဂံခေတ်

မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထမဆုံး မင်းနေပြည်တော်ဖြစ်ခဲ့သည့် ပုဂံခေတ် (၉ ရာစုမှ ၁၃ ရာစု) လက်ကျန် ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦများနှင့် အထင်ကရနေရာများသည် ညောင်ဦးမြို့နယ်အတွင်းရှိ ပုဂံရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေ တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်အဖြစ် စုစည်းတည်ရှိနေပါသည်။

"လှည်းဝင်ရိုးသံ တညံညံ ပုဂံဘုရားပေါင်း" ဟု တင်စားရလောက်အောင် ယနေ့တိုင် စေတီပုထိုးနှင့် သာသနိကအဆောက်အဦပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော် ကြွင်းကျန်ရစ်သည်။

အာနန္ဒာဘုရား: ပုဂံခေတ်ဗိသုကာပညာ၏ အထွတ်အထိပ်ဟု သတ်မှတ်ကြပြီး ကျန်စစ်သားမင်းကြီး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဂူဘုရားကြီး ဖြစ်သည်။

သဗ္ဗညုဘုရား: အလောင်းစည်သူမင်းကြီး တည်ခဲ့ပြီး ပုဂံခေတ်တွင် အမြင့်ဆုံး ဂူဘုရားကြီး ဖြစ်သည်။

ဓမ္မရံကြီးဘုရား: နရသူမင်း တည်ဆောက်ခဲ့ကာ ပုဂံခေတ်တွင် အထုထည်အကြီးမားဆုံးနှင့် အုတ်စီလက်ရာအကောင်းဆုံး ဘုရားကြီး ဖြစ်သည်။

ရွှေစည်းခုံစေတီတော်: အနော်ရထာမင်းကြီး စတင်တည်ပြီး ကျန်စစ်သားမင်းကြီး အပြီးသတ်ခဲ့သည့် ပုဂံခေတ်ဦး လက်ရာ ရွှေရောင်ဝင်းပသော စေတီတော်ကြီး ဖြစ်သည်။

ထီးလိုမင်းလိုဘုရား: နာတောင်မတ်မင်း (ထီးလိုမင်းလို) တည်ခဲ့ပြီး အင်္ဂတေပန်းတော့လက်ရာများ အလွန်ခမ်းနားလှပသော နှစ်ထပ်ဂူဘုရားကြီး ဖြစ်သည်။

ကူပြောက်ကြီးဘုရား (မြင်းကပါ): အလွန်ရှေးကျပြီး အရောင်အသွေး စုံလင်လှသော ပုဂံခေတ်ဦး နံရံဆေးရေးပန်းချီများနှင့် မွန်ဘာသာ ကမ္ပည်းစာများကို အကောင်းဆုံး လေ့လာနိုင်သည်။

နန်းဘုရား: ကျန်စစ်သားမင်းကြီး ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်လာခဲ့သော မွန်ဘုရင် မနုဟာမင်း နေထိုင်ခဲ့သည့် နန်းတော်နေရာဟု ယူဆကြပြီး ကျောက်ဆစ်လက်ရာ အလွန်ပြောင်မြောက်သည့် ကျောက်အုတ်ဂူဘုရား ဖြစ်သည်။

ပုဂံမြို့ရိုးနှင့် သရပါတံခါး: ပုဂံခေတ်ကာကွယ်ရေး မြို့ရိုးဟောင်းကြီး၏ တခုတည်းသော လက်ကျန် မုခ်ဦးတံခါးဖြစ်ပြီး အစောင့်နတ်မောင်နှမရုပ်တုများ တည်ရှိသည်။

ပုဂံနန်းတော်ရာဟောင်း (ကန်တော့ပလ္လင်ဘုရားအနီး): စနစ်တကျ ပြန်လည်တူးဖော်ထားသည့် ပုဂံခေတ် နန်းတော်ရာအောက်ခြေ အဆောက်အဦပုံစံဟောင်းများကို လေ့လာနိုင်သည်။

(၄) ပင်းယခေတ် စစ်ကိုင်းခေတ်

ပင်းယခေတ်သည် နှစ်ပေါင်း ၅၀ ကျော်သာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး စစ်ဒဏ်၊ သဘာဝဘေးဒဏ်များကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် နန်းတော်ရာနှင့် မြို့ရိုးနေရာအများစုမှာ ခြုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများအကြား အုတ်ပုံပျက်များ အဖြစ်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။

ပင်းယခေတ်တည်ထောင်သူ [တစီးရှင် သီဟသူမင်း တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည့်] အဓိက အထင်ကရ စေတီကြီး ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သရီရဓာတ်တော် ငါးဆူကို ဌာပနာထားသည် ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများရှိသည်။

ပင်းယမြို့ဟောင်းဧရိယာအတွင်း ကျန်ရှိနေသည့် အုတ်ဗိသုကာလက်ရာ စေတီငယ်များ ဖြစ်ကြပြီး ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ပင်းယခေတ်ဦး လက်ရာကူးပြောင်းမှုကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။

ပင်းယ ဂူကြီးသုံးဆူ

တံတားဦး-ကျောက်ဆည်လမ်း၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ဂူဘုရားများအတွင်း၌ [ပင်းယခေတ်ဦး လက်ရာ ဆင်းတုတော်ကြီးများနှင့် ရှေးဟောင်း စဥ့်ကွင်းလက်ကျန်များကို လေ့လာနိုင်သည်။

ပင်းယ နန်းတော်ရာဟောင်းနှင့် မြို့ရိုး: ယခုအခါ လယ်ကွင်းပြင်များနှင့် ရွာငယ်ဇနပုဒ်များကြားတွင် အောက်ခြေ အုတ်ရိုးဟောင်းအချို့နှင့် မြေကုန်းမို့မို့များကိုသာ မြင်တွေ့နိုင်တော့သော်လည်း သမိုင်းသုတေသနပြုသူများ သွားရောက်လေ့လာလေ့ရှိသည့် နေရာဖြစ်သည်။

ပုဂံခေတ်ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ၁၃၁၅ ခုနှစ်တွင် အသင်္ခယာ စောယွန်း တည်ထောင်ခဲ့သည့် စစ်ကိုင်းခေတ် (စစ်ကိုင်းမင်းဆက်) လက်ကျန် ရှေးဟောင်းအထင်ကရနေရာများသည် ဧရာဝတီမြစ်အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ စစ်ကိုင်းမြို့နှင့် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး တဝိုက်တွင် အဓိကတည်ရှိသည်။

နှစ်ပေါင်း ၅၀ နီးပါးသာ ကြာမြင့်ခဲ့သော စစ်ကိုင်းမင်းဆက်ခေတ်ဦးနှင့် နောက်ပိုင်း ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထပ်မံမွမ်းမံခဲ့သည့် စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ အထင်ကရ ရှေးဟောင်းနေရာများ

စစ်ကိုင်းမင်းဆက်ခေတ်ဦး လက်ရာများနှင့် စေတီပုထိုးများ

ဆွမ်းဦးပုညရှင်စေတီ: စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၏ အမြင့်ဆုံးနေရာတွင် ရှိပြီး စစ်ကိုင်းမင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ အသင်္ခယာ စောယွန်း လက်ထက် အမတ်ကြီးဦးပုညက တည်ဆောက်ခဲ့သော သမိုင်းဝင် အထင်ကရ စေတီကြီး ဖြစ်သည်။

ဥမင်သုံးဆယ်ဂူဘုရား: စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး စစ်ကိုင်းခေတ်မင်းဆက်တပါးဖြစ်သော တရဖျားမင်းကြီး လက်ထက်ကတည်းက ကျောက်လိုဏ်ဂူများအဖြစ် စတင်တူးဆစ် ပူဇော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ငါးထပ်ကြီးဘုရား: စစ်ကိုင်းမင်းဆက်၏ စတုတ္ထမြောက်ဘုရင် ကျစွာမင်း လက်ထက်တွင် စတင်တည်ထားခဲ့ပြီး ကြီးမားထိုင်တော်မူ ကျောက်ဆင်းတုတော်ကြီး ရှိသည့် ရှေးဟောင်းနေရာ ဖြစ်သည်။

အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် ပြန်လည်မွမ်းမံမှုများ

ကောင်းမှုတော်စေတီ (ရာဇမဏိစူဠာ): သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ရုဝမ်ဝေလိစေတီတော်ပုံစံကို နမူနာယူကာ အင်းဝခေတ် သာလွန်မင်းတရားကြီးက ၁၆၃၆ ခုနှစ် တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း စစ်ကိုင်းမြို့၏ အဓိက သမိုင်းဝင် ပြကွက်တခု ဖြစ်သည်။

ထူပါရုံစေတီတော်: အင်းဝဘုရင် နရပတိမင်းကြီး တည်ခဲ့သော စေတီဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းမြို့အတွင်း ရှေးဟောင်းခေတ် ဗိသုကာလက်ရာများအဖြစ် ထင်ရှားသည်။

စစ်ကိုင်းမြို့ရိုးဟောင်းနှင့် ကျုံးနေရာများ: ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းဘေး အနီးတဝိုက်တွင် စစ်ကိုင်းခေတ်နှင့် နောက်ပိုင်း နောင်တော်ကြီးမင်းလက်ထက် နန်းစိုက်စဉ်က အသုံးပြုခဲ့သော အုတ်မြို့ရိုး အကြွင်းအကျန်အချို့ကို ယနေ့တိုင် လေ့လာနိုင်သည်။

၁၃၁၃ ခုနှစ်တွင် တစီးရှင် သီဟသူမင်း တည်ထောင်ခဲ့သည့် ပင်းယခေတ် (ဝိဇယပူရ) လက်ကျန် ရှေးဟောင်းအထင်ကရနေရာများသည် ယနေ့ခေတ် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ အင်းဝမြို့ဟောင်း၏ တောင်ဘက် ငါးမိုင်ခန့်အကွာ တံတားဦး-ကျောက်ဆည် လမ်းဘေးတွင် တည်ရှိသည်။

(၅) အင်းဝခေတ်

မန္တလေးမြို့အနီး တံတားဦးမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသော အင်းဝရတနာပူရ မြို့ဟောင်း (အင်းဝကျွန်း) သည် နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ကြာ မြန်မာ့မင်းနေပြည်တော် ဖြစ်ခဲ့သည့်အတွက် အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး လက်ကျန် ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦများနှင့် အမွေအနှစ်များ စုဝေးရာ အထင်ကရ နေရာတခု ဖြစ်သည်။

ထင်ရှားသော ရှေးဟောင်း ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများ

ဗားကရာကျောင်း (ဘားဂရာဘုန်းကြီးကျောင်း)

ကျွန်းသစ်တိုင်ပေါင်း ၂၆၇ တိုင် ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် အင်းဝခေတ်လက်ရာ အလွန်ခမ်းနားသော သစ်သားကျောင်းကြီး ဖြစ်သည်။ အတွင်းရှိ သစ်သားပန်းပု နံရံကပ်လက်ရာများမှာ ထူးခြားလှသည်။

မဟာအောင်မြေဘုံစံကျောင်း (မယ်နုအုတ်ကျောင်း)

ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး ဘကြီးတော်မင်းလက်ထက်တွင် မိဖုရားခေါင်ကြီး မယ်နုက တည်ဆောက် လှူဒါန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး အင်းဝခေတ်ဗိသုကာစတိုင်ကို အုတ်နှင့် အင်္ဂတေဖြင့် ဖန်တီးထားသည့် ထူးခြားသော အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။

နန်းမြင့်မျှော်စင်: အင်းဝနန်းတော်ဟောင်းကြီး၏ တခုတည်းသော လက်ကျန်အမွေအနှစ် မျှော်စင်ဟောင်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၃၉ ခုနှစ် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် အနည်းငယ်စောင်းနေသဖြင့် "အင်းဝက လီနင်မျှော်စင်" ဟုလည်း တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

အင်းဝမြို့ရိုးဟောင်းနှင့် တံခါးများ: ရှေးဟောင်းအုတ်မြို့ရိုး အကြွင်းအကျန်များနှင့် နန်းတော်အဝင် မုခ်ဦးတံခါးဟောင်းများ (ဥပမာ- ဂါတ်တံခါး) ကို ကျေးလက်လယ်ကွင်းပြင်များနှင့် Palm တောများ ကြားတွင် ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။

လောကသရဖူစေတီ: အင်းဝခေတ်၏ အစောပိုင်းဗိသုကာ လက်ရာများကို လေ့လာနိုင်သည့် ကြီးမားသော စေတီတော်ကြီး ဖြစ်သည်။

နံရံဆေးရေးပန်းချီရှိသော ဂူဘုရားများ: အင်းဝမြို့ဟောင်းအတွင်း နံရံဆေးရေးပန်းချီများရှိသည့် ဘုရား ၅ ဆူ ထက်မနည်းရှိပြီး အင်းဝခေတ် ပန်းချီပညာရှင်တို့၏ လက်ရာများကို သမိုင်းတန်ဖိုးကြီးမားစွာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။

၆။ တောင်ငူခေတ်

ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် တောင်ငူခေတ် (ကေတုမတီခေတ်) လက်ကျန် ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်များနှင့် အထင်ကရနေရာများ

ကေတုမတီ မြို့ဟောင်းမြို့ရိုးနှင့် ကျုံး: သက္ကရာဇ် ၁၅၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် မင်းကြီးညိုမင်း တည်ထောင်ခဲ့သော လေးထောင့်သဏ္ဌာန် အုတ်မြို့ရိုးဟောင်း ဖြစ်ပြီး၊ အတွင်းဘက်တွင် မြေသားထောက်ပိုးထားကာ အပြင်ဘက်တွင် ရေကျုံးနှင့် နွံကျုံး များဖြင့် ဝန်းရံထားသည်ကို ယနေ့တိုင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။

တောင်ငူ နန်းတော်ရာဟောင်း: ယခုအခါ မြေနေရာနှင့် ကုန်းမြင့်အကြွင်းအကျန်အချို့သာ ကျန်ရှိတော့သော်လည်း ခေတ်အဆက်ဆက် သုတေသနပြုမှုများအရ တောင်ငူခေတ်လက်ရာ ကြေးဆင်းတုတော်များ နှင့် ရှေးဟောင်းအထောက်အထားများ မကြာခဏ ဖော်ထုတ်ရရှိသည့် သမိုင်းဝင်နယ်မြေ ဖြစ်သည်။

မင်းကြီးညိုနှင့် တပင်ရွှေထီးမင်းတို့ လက်ထက်ကတည်းကပင် ကိုးကွယ်ပူဇော်ခဲ့ပြီး တောင်ငူခေတ်ဗိသုကာနှင့် သမိုင်းကြောင်းတွင် အဓိကကျသော အထင်ကရ စေတီတော်ကြီး ဖြစ်သည်။

ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး မင်းအဖြစ်သို့ မရောက်မီ "ကျော်ထင်နော်ရထာ" ဘွဲ့ဖြင့် တောင်ငူကို စိုးစံစဉ်ကာလ (၁၆ ရာစုအလယ်) က တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင်ဘုရား ဖြစ်သည်။

မြတ်စောညီနောင်စေတီတော်

တောင်ငူမြို့အနီးတွင် တည်ရှိပြီး ရှေးမင်းအဆက်ဆက်နှင့် တောင်ငူမင်းများ အစဉ်အဆက် လာရောက်ဖူးမြော် ပူဇော်ခဲ့ကြသည့် တန်ခိုးကြီး ရှေးဟောင်းဘုရားတဆူ ဖြစ်သည်။

ကေတုမတီ မြို့ဟောင်းကာကွယ်ရေးအတွက် အုတ်မြို့ရိုး၏ ထောင့်လေးထောင့်တွင် နှစ်ထပ်တည်ဆောက်ထားခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် စေတီငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။

တောင်ငူ ကန်တော်ကြီး

(၇) ရွှေဘိုမြို့ (ရတနာသိင်္ဃ)

ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် အလောင်းမင်းတရားကြီး (ဦးအောင်ဇေယျ) ၏ မွေးရပ်မြေဖြစ်သော ရွှေဘိုမြို့ (ရတနာသိင်္ဃ) တွင် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး လက်ကျန် ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ်များနှင့် အထင်ကရနေရာများစွာ ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင် ရှေးဟောင်းနေရာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

ရွှေဘုံရတနာ မင်္ဂလာနန်းတော်: ၁၇၅၃ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်းတရားကြီး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး လက်ရာ နန်းတော်ကြီး ဖြစ်သည်။ နန်းတော်အဆောက်အဦ အစိတ်အပိုင်း ၅၄ ခုကို မူလမှတ်တမ်း များအတိုင်း ရွှေဘိုမြို့လယ်တွင် ပြန်လည်တူးဖော် မွမ်းမံတည်ဆောက်ထားသည်။

အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ဂူဗိမာန်: [၁၇၆၀ ပြည့်နှစ် ယိုးဒယားခရီးစဉ်မှ] အပြန်တွင် နတ်ရွာစံခဲ့သော ကုန်းဘောင်မင်းဆက် တည်ထောင်သူ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ရုပ်ကလာပ်တော်ကို မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်ထားသည့် သမိုင်းဝင် ဂူဗိမာန်ဖြစ်သည်။

ရွှေဘိုမြို့ရိုးဟောင်းနှင့် ကျုံး: အလောင်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်က စနစ်တကျ တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လေးထောင့်သဏ္ဌာန် ရှေးဟောင်းအုတ်မြို့ရိုး အကြွင်းအကျန်များနှင့် ကျုံးနေရာများ ကို မြို့ပတ်ပတ်လည်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။

အထင်ကရ သမိုင်းဝင် စေတီပုထိုးများ

မော်ဓောမြင်သာစေတီ (မြို့ထောင့်စေတီ)

အလောင်းမင်းတရားကြီး ကိုယ်တိုင် မြို့၏အရှေ့တောင်ထောင့်တွင် [ရန်သူများကို အောင်နိုင်ခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တည်ထားခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး လက်ရာ စေတီတော်ကြီး ဖြစ်သည်။

ချမ်းသာကြီးနှင့် ချမ်းသာရ တတွဲညီစေတီတော်

ရွှေဘိုမြို့လယ်တွင် တည်ရှိပြီး အလောင်းမင်းတရားကြီးနှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီးတို့ ကောင်းမှုတော်အဖြစ် [ဒွန်တွဲ၍ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည့်]  တန်ခိုးကြီး ရှေးဟောင်းဘုရားများ ဖြစ်သည်။

ဖောင်တော်ဦးစေတီနှင့် ဇမ္ဗူဆီမီးစေတီ

ကုန်းဘောင်မင်းများ ခေတ်အဆက်ဆက် အလေးအမြတ်ထား ပူဇော်ခဲ့ကြသည့် ရွှေဘိုမြို့တွင်းရှိ ရှေးဟောင်း စေတီပုထိုးများ ဖြစ်ကြသည်။

အလောင်းမင်းတရားကြီး စစ်ထွက်ခါနီးတိုင်း အောင်ချက်ပိုင်စေရန် ဗေဒင်ကိန်းခန်းအလိုက် စစ်သူရဲများနှင့်အတူ အောင်မြေနင်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင်နေရာ ဖြစ်သည်။ ယနေ့တိုင် လာရောက် အောင်မြေနင်း ဆုတောင်းလေ့ရှိကြသည်။

၈။ မန္တလေး

မန္တလေးနန်းတော်နှင့် မြို့ရိုး၊ ကျုံး: ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမြို့တော်ဖြစ်ပြီး အုတ်မြို့ရိုးဟောင်းကြီးနှင့် ကျုံးလေးတန် ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။

ရွှေနန်းတော်ကျောင်း: သစ်သားပန်းပုလက်ရာများဖြင့် အလွန်လက်ရာမြောက်သည့် ရှေးဟောင်းဘုန်းကြီးကျောင်း ဖြစ်သည်။

ကုသိုလ်တော်ဘုရား: ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ဟု တင်စားကြသော ကျောက်စာတိုက် ၇၂၉ ခု ရှိသည့် နေရာဖြစ်သည်။

အတုမရှိကျောင်း: မင်းတုန်းမင်းကြီး တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသော သစ်သားနှင့် အင်္ဂတေလက်ရာကျောင်းဖြစ်သည်။

ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ပညာရေးအဆောက်အဦများမန္တလေးတက္ကသိုလ် အဓိပတိခန်းမ: ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ကတည်းက တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး သက်တမ်းရင့် အထင်ကရ ပညာရေးအဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။

မြို့မစာကြည့်တိုက်နှင့် ရှေးဟောင်းရုံးအဆောက်အဦများ: မြို့တွင်းဧရိယာတွင် နှစ် ၁၀၀ ကျော် သက်တမ်းရှိ ကိုလိုနီခေတ် လက်ရာ အဆောက်အဦအချို့ ရှိသည်။

မန္တလေးမြို့အနီး တံတားဦးမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသော အင်းဝရတနာပူရ မြို့ဟောင်း (အင်းဝကျွန်း) သည် နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ကြာ မြန်မာ့မင်းနေပြည်တော် ဖြစ်ခဲ့သည့်အတွက် အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး လက်ကျန် ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦများနှင့် အမွေအနှစ်များ စုဝေးရာ အထင်ကရ နေရာတခု ဖြစ်သည်။

မြင်းလှည်းစီး၍ လည်ပတ်လေ့လာနိုင်သော အင်းဝခေတ်လက်ကျန်နှင့် သမိုင်းဝင် ထင်ရှားသည့် နေရာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

ထင်ရှားသော ရှေးဟောင်း ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဗိသုကာလက်ရာများ

ဗားကရာကျောင်း (ဘားဂရာဘုန်းကြီးကျောင်း)

ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား အလွန်ကျော်ကြားပြီး ကျွန်းသစ်တိုင်ပေါင်း ၂၆၇ တိုင် ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် အင်းဝခေတ်လက်ရာ အလွန်ခမ်းနားသော သစ်သားကျောင်းကြီး ဖြစ်သည်။ အတွင်းရှိ သစ်သားပန်းပု နံရံကပ်လက်ရာများမှာ ထူးခြားလှသည်။

ရခိုင်မင်းဆက်များခေတ်နဲ့ မွန်မင်းများခေတ် သီးခြားရှိပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ