ဒေသိယစကား အားနာစရာကောင်းတယ်

ကွန်မင့်တခု = ဒေသ အသုံးပါ ဘယ်ဘာသာစကားမဆိုရှိပါသည်

ကွန်မင့်တခု = တချို့စကားတွေက ဒေသိယ-အရပ်ဒေသ အလိုက်သုံးစွဲတဲ့အရာမို့ ကွဲပြားနိုင်ပါတယ်လို့မြင်ပါတယ်ဆရာ။

ကွန်မင့်တခု = ဒေသိယ ထင်တယ် အချို့ဒေသကလူတွေ ဗမာစစ်စစ်ကြီးနဲ့ အဲဒီအတိုင်းပြောတာ

ကွန်မင့်တခု =ဒေသသုံးလိုဖြစ်နေတာပါ၊ရန်ကုန်တိုင်း၊ခရမ်းဖက်မှာလဲအဲလိုသုံးကြပါတယ်

(၁)

စောနက အသုံးဟာ ဒေသီယစကား ဟုတ်ပါသလား။

စောစောကကို မသိလို့သုံးကြတာလား။

AI

စောနက ဆိုသည့် အသုံးသည် ဒေသီယစကား (Regional dialect) မဟုတ်ပါ။ မြန်မာစကားပြော အသုံးအနှုန်းတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးစွဲကြသော စကားပြောစကား (Colloquial/Spoken Burmese) ဖြစ်ပါတယ်။

စောစောက ကို မသိကြ၍ သုံးကြခြင်းလည်း မဟုတ်ပါ။ မြန်မာစကားတွင် အဓိပ္ပာယ်တူ စကားလုံးများကို စာရေးသူ/ပြောသူ၏ ဝေါဟာရကြွယ်ဝမှု၊ အသံထွက် လွယ်ကူမှုနှင့် ပြောဆိုသည့် အခြေအနေပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ခွဲခြားသုံးစွဲကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အချိန်ကာလပြ ဝေါဟာရများ၏ သုံးစွဲပုံ ကွဲပြားချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် -

၁။ စာရေးစကား နှင့် စကားပြောစကား ကွဲပြားမှု

စာရေးစကား (Formal/Written):

အစောက / စောစောက / ခုနက / ခုနတ်က

သမာဓိရှိသော စာရေးသားမှု၊ သတင်း၊ စာအုပ်စာပေများတွင် "စောစောက" သို့မဟုတ် "အစောက" ဟု သုံးစွဲလေ့ရှိကြပါသည်။

စကားပြောစကား (Informal/Spoken):

စောနက / ခုနက

နေ့စဉ် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပြောဆိုဆက်ဆံရာတွင် "စောစောက" ဟု နှုတ်မှ ထွက်ဆိုသည်ထက် အသံရွေ့လျောကာ "စောနက" သို့မဟုတ် "ခုနက" ဟု လွယ်ကူစွာ ပြောဆိုလေ့ရှိကြပါသည်။

၂။ စကားလုံး ဖြစ်ပေါ်လာပုံ (Linguistic origin)

စောနက ဆိုသည်မှာ -

"စောစောက" (စောသော အချိန်က) နှင့် "ခုနက" (မကြာသေးမီက) ဆိုသည့် စကားလုံး နှစ်ခုပေါင်းစပ်ကာ အသံပြောင်းလဲ၍ ထွက်ပေါ်လာသော စကားလုံး ဖြစ်ပါသည်။

"စော" (စောစော) + "န" (ခုန မှ 'န') တို့ ပေါင်းစပ်မိရာမှ "စောနက

(၂)

ဒေသသိယ ခေါ် ဒေသသုံးစကားတွေရှိပါတယ်။ အသံထွက်တမျိုးနဲ့ ထွက်ကြတယ်။

ယောနယ်မှာ အသံထွက်နဲ့ အသုံးစကားတချို့က ထူးခြားတယ်။

သမင်ကို သမာ(င်) ။ ဆင် ကို ဆာ(င်)။ ခြင် ကို ခြာ(င်) စသည်။

ဥပမာ ကိုယ်တုံးလုံး ကို တောက်စလင်း၊ အတိုင်းထက် အလွန်ကို ကစောက်ကစက်၊ အရမ်းတော်တယ် စသည်ကို နင်းကန် တော်တယ်၊ နင်းတော်တယ်၊ ပိတ်တော်တယ်၊ ကစောက်ကစက်တော်တယ် စသည်။

ပခုက္ကူ၊ မြင်းခြံ၊ ရေစကြို၊ မုံရွာ စတဲ့နေရာဒေသမှာနေသူတချို့က ၇ 'ခုနစ်' ကို 'ခွင်' လို့ထွက်ကြတယ်။ 'န သတ်' နဲ့ 'င သတ်' သံ။ လူတိုင်းတော့ မဟုတ်ပါ။

စကားသံဆိုတာ စာလုံးပေါင်း မဟုတ်ပါ။

အရေးမှာ စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံအမှန်အတိုင်းသာ ရေးရတယ်။

စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံမှာလည်း ယခင်ရေးနဲ့ ခေတ်သဘောအရ ပြောင်းတာမျိုးလည်း ရှိတယ်။

ခေတ်သဘောဆိုရာမှာလည်း ပိုပြီးမှန်ကန်စေအောင်ပြောင်းရတာနဲ့ အာဏာတာဝန်ရှိသူတွေအလိုကျ ပြောင်းလာလည်း ရှိပြန်တယ်။

ပိုပြီးမှန်ကန်စေအောင်ပြောင်းတဲ့ဥပမာက '၏့' ကို '၏'၊ '၍့' ကို '၍'၊ 'မိုဃ်း' ကို 'မိုး' လို့ပြောင်းတာမျိုး။

အာဏာတာဝန်ရှိသူတွေအလိုကျ ပြောင်းတဲ့ဥပမာက 'တခု' ကို 'တစ်ခု' လို့ စသတ်ခိုင်းတာမျိုး။ 'ပဌမ' ရော 'ပထမ' ပါ မှန်တာကို 'ပထမ' တခုတည်းသာ ရေးခိုင်းတာမျိုး။ 'သမတ' ရော 'သမ္မတ' ပါ မှန်တာကို 'သမ္မတ' လို့သာရေးမိန့်ပေးထားတာမျိုး။

လက်ရှိ မြန်မာစာအာဏာပိုင်တချို့က 'ကုတင်' ကို 'ခုတင်' လို့ရေးခိုင်းတာ မှားနေတယ်။

အသံထွက်

အလွန်အရေးကြီးတယ်။ ရေးထာတဲ့စာကို ဖတ်တဲ့သူ ဥပမာ အသံစာအုပ်နဲ့ သတင်းဖတ်ခြင်းတွေမှာ အသံထွက်အမှန်အတိုင်းသာ ထွက်ဆိုရပါတယ်။ ဥပမာ 'ဒီပဲယင်း' ကို 'ဒဗယင်း'၊ 'ဘုတလင်' ကို 'ဘုဒလင်'၊ 'တန့်ဆည်' ကို 'ဒဇယ်' စသည်။

(၃)

ဆန်းရင် မှန် မမှန် စစ်နိုင်စွမ်း အားနည်းသူတွေ အတုခိုးလေ့ရှိကြတယ်။ 

ဒေသိယ အသုံးမှန်ကို အားနာစရာကောင်းတယ်။ 

ပြောချင်ရာပြောတာတိုင်းက ဒေသိယ မဟုတ်ပါ။

ဘန်းစကားက တမျိုး။

ဒေသိယ ဆိုသည်မှာ ဘာသာစကားတခုတွင် နေရာဒေသကိုလိုက်၍ အသံထွက်၊ ဝေါဟာရ၊ သို့မဟုတ် သဒ္ဒါအရ စံဘာသာစကားနှင့် ကွဲပြားသွားသော ဒေသအလိုက် အသုံးများသည့် ဒေသသုံးစကား (သို့) ဒေသန္တရစကားကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ 

မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဒေသအလိုက် ပြောဆိုသုံးနှုန်းမှု ကွဲပြားသော ဒေသိယစကားများစွာရှိပြီး အဓိက အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေရာဒေသအလိုက် လေသံ၊ အသံထွက်နှင့် ဝေါဟာရများ သိသိသာသာ ကွဲပြားကြသည်။ 

- ထားဝယ်စကား၊ မြိတ်စကား၊ ကော့သောင်းစကား (တနင်္သာရီတိုင်း)

- ရခိုင်စကား (ရခိုင်ပြည်နယ်)

- အင်းသားစကား (ရှမ်းပြည်နယ်)

- ဓနု၊ တောင်ရိုးစကား (ရှမ်းပြည်နယ်)

- ယောစကား (မကွေးတိုင်း)

- အညာစကား (ဥပမာ- မြင်းခြံ၊ ပခုက္ကူ၊ မုံရွာစသည့် ဒေသများ၏ အသုံးအနှုန်းနှင့် လေသံ) 

ဒေသိယစကားများ၏ ထူးခြားချက်များ

- ဝေါဟာရ ကွဲပြားခြင်း - စံမြန်မာစကားတွင် မသုံးတော့ဘဲ ထိုဒေသတွင်သာ သီးသန့်သုံးသော စကားလုံးများ ပါဝင်ခြင်း။ 

- အသံထွက်နှင့် လေသံ ကွဲပြားခြင်း - နေရာဒေသအလိုက် အသံဆွဲ၍ပြောခြင်း၊ စကားလုံးများကို ပြောင်းပြန် သို့မဟုတ် အသံထွက်တမျိုးဖြင့် ပြောခြင်း (ဥပမာ - အညာဒေသအချို့တွင် "ရေတွင်း" ကို "ရေတွန်း" ဟု အသံထွက်ခြင်း)။ 

- ရှေးရိုးစွဲ အသုံးများခြင်း - မြို့ကြီးများတွင် အသုံးပြုနေသော စံဘာသာစကားထက် ရှေးကျသော အသုံးအနှုန်းများနှင့် ရင်းမြစ်များကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားလေ့ရှိခြင်း

၁။ အညာဒေသသုံး စကား (အထက်မြန်မာပြည်)

အညာဒေသ (အထူးသဖြင့် စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ မကွေးတိုင်းတို့ရှိ အညာကျေးလက်များ) တွင် သုံးလေ့ရှိသော စကားများ ဖြစ်ပါသည်။

- တောစိမ်းတိုက်သည် = တည့်တည့်ပြောသည် / ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောသည်။

- တစောင်းစလွယ် = စောင်းစောင်းစောင်း (ဥပမာ - "ပုဆိုးကို တစောင်းစလွယ် ဝတ်မထားနဲ့")။

- ဖျာလိပ်သည် = အိပ်ရာဝင်သည်။

- မီးခိုးတိတ် = အိမ်ထောင်စု (ဥပမာ - "ဒီရွာမှာ မီးခိုးတိတ် ဘယ်နှစ်အိမ်ရှိသလဲ" ဟု လူဦးရေတွက်ရာတွင် သုံးသည်)။

- ဖနောင့်ဖျား = သနပ်ခါးတုံး (အညာတွင် သနပ်ခါးတုံးကို ဖနောင့်ဖျားဟုလည်း ခေါ်တတ်ကြသည်)။

- ဟော် = အော် (ဥပမာ - "ဟော်... အဲလိုလား" ဟု အာမေဍိတ်သဘော သုံးနှုန်းခြင်း)။

၂။ အောက်ပြည်အောက်ရွာသုံး စကား (မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် ရန်ကုန်တဝိုက်)

ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများတွင် ပိုမိုသုံးစွဲလေ့ရှိသော အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်ပါသည်။

- တောထွက်သည် = လယ်ကွင်းထဲ၊ ယာခင်းထဲသို့ အလုပ်လုပ်ရန် သွားသည်။

- သောက်ရေခပ်သည် = သောက်ရေအိုးထဲသို့ ရေဖြည့်သည်။ (အညာတွင် "ရေခပ်သည်" ဆိုလျှင် ရေတွင်း၊ ရေကန်မှ ရေခပ်ယူခြင်းကို ဆိုလိုသော်လည်း၊ အောက်ပြည်တွင် သောက်ရေအိုးထဲ ရေထည့်သည်ကိုပင် ခပ်သည်ဟု သုံးတတ်သည်)။

- ချောင်းပေါက်သည် = မကြာခဏ လာရောက်သည်။ (ဥပမာ - "မင်းကတော့ ဒီအိမ်ကို ချောင်းပေါက်မတတ် လာတာပဲ")။

၃။ ထားဝယ်ဒေသသုံး စကား

ထားဝယ်စကားသည် မြန်မာစကား၏ ဒေသိယစကားအဖြစ် ထင်ရှားပြီး အသံထွက်သာမက ဝေါဟာရပါ သီးခြားကွဲပြားတတ်ပါသည်။

- ကောက်ညှင်း = ကောက်ညှင်း (သို့သော် အသံထွက်ရာတွင် "ကောညှင်း" ဟု ထွက်လေ့ရှိသည်)။

- ဒေါင်း = လိပ်ပြာ။

- အထီး = ဖား (ဖားကို ထားဝယ်စကားတွင် "အထီး" ဟု ခေါ်တတ်သည်)။

- အော်ပဲ = ဇွန်း။

၄။ ရခိုင်ဒေသသုံး စကား

ရခိုင်ဒေသတွင် သုံးစွဲသော မြန်မာစကားအနွယ်ဝင် ဝေါဟာရအချို့ ဖြစ်ပါသည်။

- ပိုင် = တတ်နိုင်သည် / နိုင်သည် (ဥပမာ - "ငါ မလုပ်ပိုင်" ဆိုလျှင် "ငါ မလုပ်နိုင်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်)။

- ဒေါသ = စိတ်ဆိုးခြင်း (မြန်မာစာတွင် ဒေါသမှာ ပါဠိပျက်ဖြစ်သော်လည်း ရခိုင်စကားတွင် စိတ်ဆိုးသည်ကို "ဒေါသထွက်တယ်" ဟု အသုံးများသည်။)

- ဖေါ့ = အပေါ့အပါးသွားသည်။

မှတ်ချက်။ ဒေသသုံးစကားများသည် ခေတ်အလိုက်၊ ဒေသအလိုက် အနည်းငယ် ကွဲပြားနိုင်သလို၊ စာပေစကားလုံးကြီးများမှ ဆင်းသက်လာပြီး ကာလရွေ့လျောကာ ကျေးလက်သုံး ဝေါဟာရများအဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်းလည်း ရှိပါသည်။

(၄)

ယနေ့ခေတ်ပေါ် စာပျက်များ၊ သတ်ပုံပျက်များဟာ ဒေသိယစကားများ မဟုတ်ပါ။

တွေ ကို တေ

ဖြစ် ကို ဖစ်

မှာ ကို မာ

ရ ကို က

ပါပြီ ကို ပါပီ 

ချစ်သောတို့

ကာကာ

မင်မင်

ကျယ်မ

ညမ

(၅)
Daw Kyi Htay
ကျမတို့လည်း ငယ်ငယ်တုန်းက _ ပြောခဲ့ဖူးတယ် \\ တော် ဒွန်းက // တော် တုန်းက // အသက်ကြီးဝန်ထမ်းဖြစ်လာတော့\\ ခုနတုန်းက // (ခုန ဒွန်းက ) လို့ ပြောတယ်
Daw Kyi Htay
ရန်ကုန်မှာ-ဆွန်းနံတုန်းက ဆွမ်းနံ က လို့ ပြောတဲ့ ရပ်ကွက်(တောင်ဒဂုံ)) မှာရှိတယ်
Chyaw Chyaw G
စောစောက+ခုဏက=စောနက(အရပ်သုံး) ရန်ကုန်၊ဧရာဝတီ အချို့ပြောနေကြပေမဲ့ ကချင်၊မန်း၊ရွှေဘို၊မကွေးဘက်ကအများစုနားလည်မှာမဟုတ်ပါ။ပုဂံဘက်ကရွာအချို့မှာ နုတ်ဆက်ရင် အနေဆိုးလား တဲ့။
Zaw Win
အစောက၊စောစောက နဲ့ ခုဏက ခုတွင်ကတို့ကို အစောခုတွင်က၊အစောခုဏက ဟုလာသလားလို့။
Nyi Htet
စောနကဆိုတာ စကားသုံးပါ စာသုံးမဟုတ်ပါ
Kaungmyat
ကျွန်တော်တို့ နတ်မောက်နယ်က (စောစောက)လို့ပဲပြောကြပါတယ် အခုလေးတင် လို့လည်း ပြောကြပါတယ် စောနက ပြောခံရရင် နားမလည်ဘူး
U Saw Shwe Mg
စောစောကနဲ့အခုလေးတင် ဆိုတဲ့အသုံးကတော့ဒေသတော်တော်များများသုံးပုံရတယ်ဗျ
Daw Kyi Kyi Swe
စောနကဆိုတာရယ် မလုပ်ကသေးဘူဆိုတာရယ် ဒီဒေသမှာ ခဏခဏကြားနေရတယ်ဆရာ ဒေသအသုံးအနှုန်းလားဆရာ
တာတာ သိန္နီ
စောတုန်းက တော့ရှိမယ်ထင်ပါတယ်ဗျ... ခုန နဲ့ ခုလေးတင် ကတော့အငြင်းပွားစရာမရှိပါဘူး
San Yay Aye
စောန က လို့သုံးရင် ပေါ်ပင် လိုက်ပြောတဲ့ စကားပျက် လို့ထင်နေမိပါသည်။ စံသတ်မှတ်ရေးသား၊ပြောဆိုနေတာကိုသွေဖီတဲ့ စံလွဲ စကား လို့သာထင်မိပါတယ်။
ဒေါက်တာတင့်ဆွေ