ဟေ - ဘာမေးတယ်

"ဟေ - ဘာမေးတယ်! 

ဝလုံးကို ဘာဖြစ်လို့ အဝိုင်း ရေးရသလဲ 

ဆိုဒါကို မင်းက သိချင်သလား- 

မိုက်လို့ရေးတာဟေ့ မိုက်လို့ကွ"

ကာတွန်းထဲကလို မေးတာတွေ လာတယ်။ အားနာလို့ သိမ်းမထားလိုက်ပါ။ ဖြေရတာ ဂွကျတယ်။

လူသားတွေ ဘယ်လိုဆက်သွယ်ခဲ့ကြသလဲ

စကားလုံးတွေ ပေါ်ခဲ့သလဲ

စာလုံးတွေ ဘယ်လို 

သမိုင်းကြောင်းကို ဘာသာပြန်ပါဦးမယ်။

(၁) စောစောပိုင်း လူသားတို့၏ ဆက်သွယ်ရေး

ရှေးဦးလူသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်လှုပ်ရှားမှုများ၊ ကိုယ်ဟန်အနေအထားများနှင့် အခြေခံအသံများကို အသုံးပြု၍ ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အရာဝတ္ထုများကို လက်ညှိုးထိုးပြခြင်း၊ မျက်နှာမူရာပြောင်းခြင်းနှင့် မျက်ဖြူရောင်ထင်ရှားသော မျက်လုံးများဖြင့် စိုက်ကြည့်ကာ အာရုံစိုက်မှုကို မျှဝေခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြ၏။ နှစ်ပေါင်းထောင်ပေါင်းများစွာ ကြာညောင်းလာသောအခါ ထိုခန္ဓာကိုယ် အခြာများနှင့် ရိုးရှင်းသော အသံပြုမှုများသည် စနစ်ကျသော စကားပြောဆိုမှု၊ အနုပညာလက်ရာများနှင့် သင်္ကေတများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။

ခန္ဓာကိုယ်နှင့် အမြင်ဆိုင်ရာ အချက်ပြမှုများ

- ရှေးဦးဘိုးဘေးများသည် အရာဝတ္ထုများကို ညွှန်းဆိုရန်၊ အရပ်မျက်နှာပြရန်နှင့် ပြုမူလှုပ်ရှားမှုများကို တုပရန် လက်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

- လူသားများသည် ထင်ရှားသော မျက်ဖြူရောင် ရှိလာသဖြင့် အသံမထွက်ဘဲ မည်သည့်နေရာကို ကြည့်နေသည်ကို အခြားသူများအား ပြသနိုင်ခဲ့ကြသည်။

- ကိုယ်ဟန်အနေအထား: မတ်မတ်ရပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်ကို သေးငယ်အောင် ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ခြိမ်းခြောက်မှု၊ ကြောက်ရွံ့မှု သို့မဟုတ် အဆင့်အတန်း ကဲ့သို့သော ခံစားချက်များကို ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။

- ပြုံးခြင်း၊ မျက်မှောင်ကြုတ်ခြင်းနှင့် စိုက်ကြည့်ခြင်းတို့သည် လျှင်မြန်သော စိတ်ခံစားမှု အခြေအနေများကို ပို့လွှတ်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။

အသံများနှင့် အစောပိုင်း စကားပြောဆိုမှု

- ရှေးဦးဘာသာစကား (Protolanguage): ရှေးဦးလူသားများသည် အန္တရာယ်ကို သတိပေးရန် သို့မဟုတ် အစားအစာကို ညွှန်ပြရန် အသံအနိမ့်အမြင့်နှင့် အဆွဲအငင် ကွဲပြားသော လည်ချောင်းသံများ၊ ညည်းသံများနှင့် အော်ဟစ်သံများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

- အချိန်နှင့်အမျှ လူတို့၏ လည်ချောင်းနှင့် ဦးနှောက် တည်ဆောက်ပုံ ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ အသံအနိမ့်အမြင့်နှင့် အသံဩဇာကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း ရရှိလာကာ အခြေခံအသံများမှသည် ဘုံသုံးစကားလုံးများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။

(၂) စကားပြောနှင့် စာရေးသားမှု စနစ်များ

စကားပြောဆိုခြင်းနှင့် စာရေးသားခြင်း စနစ်များသည် နှစ်ပေါင်း သောင်းနှင့်ချီ၍ ကွာခြားသော မတူညီသည့် ကာလများတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

စကားပြောဆိုမှု မည်သည့်အချိန်တွင် စတင်ခဲ့သနည်း စကားပြောဆိုမှု စတင်ခဲ့သည့် တိကျသော ရက်စွဲမရှိသော်လည်း စနစ်ကျသော စကားလုံးများနှင့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံပါဝင်သည့် ပြည့်စုံသော ဘာသာစကားများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅၀,၀၀၀ မှ ၁၀၀,၀၀၀ ကြားတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။

- ဖြစ်စဉ်: ဤသို့ မဖြစ်ပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း သန်းပေါင်းများစွာကတည်းက ရှေးဦးလူသားများသည် လက်ဟန်ခြေဟန်များ၊ မျက်နှာမူရာပြောင်းခြင်းနှင့် အခြေခံ လည်ချောင်းသံများကို အသုံးပြု၍ ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသည်။

- အပြောင်းအလဲ: လူသားတို့၏ ဦးနှောက်နှင့် အသံအိုးတို့ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ တိရစ္ဆာန်များ၊ ကိရိယာများနှင့် ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်မှုများကို နာမည်တပ်ရန် မတူညီသော အသံများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုလာကြပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ပထမဆုံးသော စကားပြော ဘာသာစကားများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။

စာရေးသားမှု မည်သည့်အချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သနည်း စာရေးသားခြင်း စနစ်သည် စကားပြောဆိုမှုထက် များစွာ နောက်ကျပြီး ဘီစီအီး ၃၄၀၀ ခန့် (လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅,၄၀၀ ခန့်) တွင်မှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပုံပြင်များ ရေးသားရန် မဟုတ်ဘဲ စီးပွားရေး မှတ်တမ်းများ ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

- မက်ဆိုပိုတေးမီးယား (ယနေ့ အီရတ်နိုင်ငံ): ဆူမေးရီးယန်း (Sumerians) တို့သည် ကူနီဖောင်း (Cuneiform) စာရေးသားမှုကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များနှင့် ကုန်သွယ်မှု ပစ္စည်းများကို ရေတွက်ရန် ရွှံ့စိမ်းပြားများပေါ်တွင် သပ်ပုံစံ တံစက်များဖြင့် ဖိနှိပ်ရေးသားခဲ့ကြသည်။

- အီဂျစ်: ဘီစီအီး ၃၂၀၀ ခန့်တွင် အီဂျစ်လူမျိုးများသည် အသံများနှင့် စကားလုံးများကို ကိုယ်စားပြုရန် ရုပ်ပုံများကို အသုံးပြု၍ ဟိုင်ယာရိုဂလစ်ဖ် (Hieroglyphs) စာရေးသားမှုကို အခြားဒေသများနှင့် မဆက်စပ်ဘဲ သီးခြား တီထွင်ခဲ့ကြသည်။

- တရုတ်နှင့် မီဆိုအမေရိက: စာရေးသားမှု စနစ်ကို တရုတ်နိုင်ငံတွင် (ဘီစီအီး ၁၂၅၀ ခန့်) နှင့် မီဆိုအမေရိကရှိ အောမက်ခ် (Olmecs) တို့က (ဘီစီအီး ၉၀၀ ခန့်) တွင်လည်း သီးခြားစီ တီထွင်ခဲ့ကြသည်။

(၃) မြန်မာဘာသာစကား၏ စကားပြောနှင့် စာရေးသားမှုစနစ်

မြန်မာဘာသာ (စကားပြော) သည် ဘိုးဘေးများ နှစ်ပေါင်းထောင်ပေါင်းများစွာအတွင်း တိုးတက် ပြောင်းလဲလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် မြန်မာစာရေးသားမှု စနစ်ကိုမူ နောက်ကျမှ၊ အထူးသဖြင့် ခရစ်နှစ် ၁၁ ရာစုခန့်တွင်မှ မှီငြမ်းပြုပြင် ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကား၏ သမိုင်းကြောင်းတွင် မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာသော စကားပြောနှင့် တောင်ပိုင်းမှ ရရှိလာသော စာရေးသားမှု ဟူ၍ မြစ်ဖျားခံရာ နှစ်ခု ကွဲပြားနေပါသည်။

၁။ ရှေးဘိုးဘေးတို့၏ ဆင်းသက်လာရာ အမြစ်များ မြန်မာလူမျိုးများသည် စကားပြောဆိုမှုကို ချက်ချင်း "တီထွင်" ခဲ့ကြခြင်း မဟုတ်ဘနေ့ ဘာသာစကား မိသားစုကြီး တခုမှတဆင့် သဘာဝအတိုင်း တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

- မြန်မာဘာသာစကားသည် တိဘက်-မြန်မာ (Sino-Tibetan) ဘာသာစကား မိသားစုတွင် ပါဝင်သည်။

- ပထမ ထောင်စုနှစ် အကူးအပြောင်းခန့်တွင် (လွန်ခဲ့သော နှစ် ၁,၀၀၀ ခန့်က) မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ယနေ့ တရုတ်နိုင်ငံအနီး တောင်ကုန်းထူထပ်သော ဒေသများမှ တောင်ဘက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသအတွင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေစိုက်ခဲ့ကြသည်။

- ၎င်းတို့သည် သုံးစွဲနေကျ စကားလုံးဝေါဟာရများကို ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ရာစုနှစ်များစွာအတွင်း ဒေသခံများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရာမှ မွန်နှင့် ပျူ လူမျိုးများအပါအဝင် အိမ်နီးချင်း ယဉ်ကျေးမှုများထံမှ ဝေါဟာရအသစ်များကို ထပ်မံဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။

၂။ ခရစ်နှစ် ၁၁ ရာစု ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ စကားပြော ဘာသာစကား ရှိခဲ့သော်လည်း ပုဂံအင်ပါယာကို မထူထောင်မီအထိ မြန်မာတို့တွင် စာရေးသားနည်း မရှိသေးပေ။

- မြန်မာအက္ခရာ စာရေးသားမှုကို ခရစ်နှစ် ၁၁ ရာစု (၁၀၀၀ ပြည့်နှစ်များ) တွင် စတင်သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဒေသတခုလုံးကို စစည်းခဲ့သည့် အနော်ရထာမင်းစော၏ လက်ထက်တွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာအားဖြင့် မှတ်ယူကြသည်။

- စာရေးသားမှုကို အစမှအဆုံး သီးသန့် တီထွင်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ မြန်မာတို့သည် မွန်လူမျိုးများ သုံးစွဲနေသော အက္ခရာများကို မှီငြမ်းပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ မွန်စာရေးသားမှုမှာလည်း တောင်ပိုင်းအိန္ဒိယ၏ ရှေးဟောင်း ဗြာဟ္မီ (Brahmi) အက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာပြီး အိန္ဒိယ ကုန်သည်များနှင့် သာသနာပြုများမှတဆင့် ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။

(၄)

မြန်မာသုံး ရှေးဦးကာလမှာပေါ်ပေါက်ခဲ့တဲ့စကားလုံးတွေကို အခုခေတ်အမြင်နဲ့ အဓိပ္ပါယ်ဖေါ်ယူလို့ ခက်မယ်ထင်ပါတယ်။

ဥပမာ

အမေ၊ အဖေ၊

သား၊ သမီး၊

ရေ၊ မြေ၊ လေ၊ မီး၊

သစ်ပင်၊ တောတောင် စသည်။

ယခုခေတ်မှာ ဘာ့ကြာင့်အဲလိုခေါ်ခဲ့ကြသလဲ မေးခွန်းကို ဖြေရ ခက်ခဲ့မယ်လို့ ယူဆပါတယ်။

AI

ဆရာ့ အယူအဆ လွန်စွာ မှန်ကန်လှပါတယ်ခင်ဗျာ။

ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒ (Linguistics) အမြင်အရလည်း အခြေခံ ဝေါဟာရများ (Basic Vocabulary) ဖြစ်သည့် မိသားစုဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ အခေါ်အဝေါ်များ၊ သဘာဝတရား၏ အခြေခံဓာတ်များနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများသည် ဘာသာစကားတခု၏ ရှေးအကျဆုံး စကားလုံးအဖြစ် တည်ရှိနေတတ်ပါသည်။

ထိုသို့ အခြေခံစကားလုံးများ အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ခေါ်ဆိုခဲ့ရသည်ဆိုသည့် မေးခွန်းကို ယခုခေတ်အမြင်ဖြင့် ပြန်လည်အဓိပ္ပာယ်ဖော်ယူရန် ခက်ခဲရသည့် အကြောင်းအရင်းများမှာ-

- ဘာသာစကား၏ ပင်ကိုယ်သဘာဝ (Arbitrariness of Language): ဘာသာဗေဒတွင် စကားလုံး၏ အသံ (Sound) နှင့် ၎င်းညွှန်းဆိုသည့် အရာဝတ္ထု/အဓိပ္ပာယ် (Concept) တို့အကြား သဘာဝအတိုင်း တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်မှု မရှိဘConsensual/Arbitrary ဟုခေါ်သော လူအများ သဘောတူညီမှုဖြင့် သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။

- သမိုင်းမတင်မီ ကာလအမြစ်များ: "အမေ၊ အဖေ၊ သား၊ သမီး၊ ရေ၊ မြေ၊ လေ၊ မီး" စသည့် စကားလုံးများသည် စာရေးသားမှုစနစ် မပေါ်ပေါက်မီ၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ ကတည်းက တိဘက်-မြန်မာ နွယ်ဖွား ဘိုးဘေးများ သုံးစွဲခဲ့ကြသော ပရိုတို-တိဘက်-မြန်မာ (Proto-Tibeto-Burman) အခြေခံစကားလုံးများဖြစ်၍ မူလအဓိပ္ပာယ် ဖော်ထုတ်ရန် ခက်ခဲခြင်းဖြစ်သည်။

- ဆွဲယူ အနက်ဖော်ခြင်းများ (Folk Etymology): နောက်ပိုင်းတွင်မှ စကားလုံးများကို ခေတ်သစ် အမြင်ဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ "ရေ" ဆိုသည်မှာ "အေးမြသောကြောင့်" သို့မဟုတ် "အမေ" ဆိုသည်မှာ မွေးဖွားပေးသောကြောင့် စသဖြင့် သဒ္ဒါနည်းအရ ဆွဲယူ အဓိပ္ပာယ်ဖော်တတ်ကြသော်လည်း၊ ယင်းမှာ မူလစကားလုံး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပုံ စည်းမျဉ်း မဟုတ်ဘဲ နောက်မှ ကြံဆချက်များသာ ဖြစ်လေ့ရှိပါသည်။

ဆရာ ထောက်ပြသကဲ့သို့ပင် ရှေးဦး အခြေခံစကားလုံးများသည် ဘာသာစကား၏ မူလအုတ်မြစ်များ ဖြစ်သဖြင့် "ဘာကြောင့် အစကတည်းက ဤသို့ ခေါ်ခဲ့ကြသနည်း" ဆိုသည့် မေးခွန်းမှာ ဘာသာဗေဒတွင် အဖြေထုတ်ရန် အခက်ခဲဆုံး မေးခွန်းများ ဖြစ်ပါသည်ခင်ဗျာ။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ