River bars မြစ်များအကြောင်း အဆက်

(၁)

မြစ်များအတွင်း ပေါ်ထွန်းလာသော ကျွန်းငယ်ပုံစံ မြေနုသောင်ပြင်များ (River bars သို့မဟုတ် Eyots) သည် သြဇာထက်က်သန်သော မြေဆီလွှာနှင့် စိုထိုင်းဆကို စုစည်းပေးသဖြင့် အပင်များ စိုက်ပျိုးရန် ကောင်းမွန်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် ရေကြီးရေလျှံမှုများကြောင့် အပင်များ မျောပါသွားနိုင်သည့်အပြင် ရေထုထည် အနိမ့်အမြင့် ပြောင်းလဲမှုများကလည်း အမြစ်များ တည်တံ့ရှင်သန်ရန် ခက်ခဲစေပါသည်။

မြစ်တွင်း မြေနုသောင်ပြင်များက အပင်များကို အကျိုးပြုသည့် အကြောင်းရင်းများ

- သြဇာထက်သန်သော မြေဆီလွှာ: ရေကြီးရေလျှံမှုများသည် နုန်းမြေနုများနှင့် အာဟာရဓာတ်များကို သောင်ပြင်များထံ ယူဆောင်လာပေးပါသည်။

- ရေဓာတ် ရရှိမှု: အပင်အမြစ်များသည် မြစ်အတွင်းမှ ရေဓာတ်ကို အစဉ်အမြဲ ရရှိကြပါသည်။

- နေရောင်ခြည်: မြစ်လယ်ရှိ ဟင်းလင်းပွင့် သောင်ပြင်များသည် ပြည့်ဝသော နေရောင်ခြည်ကို ရရှိကြပါသည်။

စိုက်ပျိုးပင်များအတွက် စိန်ခေါ်မှုနှင့် အန္တရာယ်များ

- ရေမြင့်တက်ခြင်း: မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းမှုကြောင့် ရေကြီးရေလျှံဖြစ်ကာ အပင်များကို မျောပါပျက်စီးစေပါသည်။

- မြေတိုက်စားခြင်း: ရေစီးသန်မှုကြောင့် အမြစ်များအောက်ရှိ မြေဆီလွှာများ တိုက်စားခံရနိုင်ပါသည်။

- မြေပြင် ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲခြင်း: သောင်ပြင်၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ခဏခဏ ပြောင်းလဲတတ်ပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် မြစ်တွင်းသောင်ပြင်များ၊ သဲသောင်များနှင့် ယာယီပေါ်ထွန်းသော ကျွန်းများသည် ရာသီအလိုက် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် များစွာ အသုံးဝင်သည့် ထင်ရှားသော ပထဝီဝင် ရူပသွင်ပြင်များ ဖြစ်ကြပါသည်။ ယင်းတို့သည် နိုင်ငံ၏ အဓိက သွေးကြောမကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ကြောင်းတလျှောက်တွင် သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲနေလေ့ ရှိပါသည်။

ရိုးရာ မြေယာ အမျိုးအစား ခွဲခြားမှု မြန်မာ့ စိုက်ပျိုးရေး ဥပဒေနှင့် ရိုးရာဓလေ့များတွင် မုတ်သုံရေကြီးမှု ကျဆင်းသွားပြီးနောက် ပေါ်ထွန်းလာသော ထိုမြေနုများကို ဖြစ်ပေါ်သည့် နေရာပေါ်မူတည်၍ အမည်သီးသန့် မှတ်ခေါ်ကြပါသည်။

- ကျွန်း: မြစ်ကြောင်းအတွင်းရှိ သဲသောင်များနှင့် ယာယီကျွန်းများပေါ်တွင် တိုက်ရိုက် ပေါ်ထွန်းလာသော စိုက်ပျိုးမြေ။

- ကိုင်း: မြစ်ကမ်းပါးတလျှောက် သြဇာထက်သန်သော ရေလျှံလွင်ပြင်များနှင့် နုန်းတင်ကမ်းပါးများပေါ်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသော စိုက်ပျိုးမြေ။

စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အသုံးဝင်မှု ဧရာဝတီနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း ဒေသများသည် မြောက်ပိုင်းတောင်တန်းများမှ အာဟာရဓာတ် ကြွယ်ဝသော နုန်းမြေများကို သယ်ဆောင်လာပေးသဖြင့် ကျွန်းမြေနှင့် ကိုင်းမြေများသည် သဘာဝအလျောက် သြဇာထက်သန်မှုကြောင့် အလွန် အဖိုးတန်ပါသည်။ ထိုကျွန်းများသည် မိုးရာသီတွင် ရေအောက်ရောက်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သဖြင့် တောင်သူများသည် နုန်းတင်မြေနု ရာသီအလိုက် စိုက်ပျိုးရေးစနစ်ကို ကျင့်သုံးကြပါသည်။

အောက်တိုဘာ သို့မဟုတ် နိုဝင်ဘာလခန့်တွင် ရေကျသွားပါက ဒေသခံများသည် စိုထိုင်းဆရှိသော မြေနုလတ်ဆတ်များ၌ ဖြစ်ထွန်းလွယ်သည့် ဖြစ်ထွန်းဧက ပိုမိုထွက်ရှိသော ရာသီသီးနှံများကို လျင်မြန်စွာ စိုက်ပျိုးကြပါသည်။

- မြေပဲ နှင့် ပဲမျိုးစုံ

- ကြက်သွန်နီ နှင့် ကြက်သွန်ဖြူ

- ဆေးရွက်ကြီး နှင့် ငရုတ်

- ပြောင်းဖူး

ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ

- ယာယီ ဖြစ်တည်မှု အခြေအနေ: ယခုနှစ်တွင် အကျိုးအမြတ်များစွာ ရရှိခဲ့သည့် ကျွန်းမြေတကွက်သည် နောက်မုတ်သုံရာသီရောက်ပါက လုံးဝမျောပါသွားခြင်း၊ မြစ်အောက်ပိုင်းသို့ ရွှေ့လျားသွားခြင်း သို့မဟုတ် ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲသွားခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

- မြေယာ အငြင်းပွားမှုများ: နုန်းများ ပို့ချသည့်အခါ နယ်နိမိတ်များမှာ နှစ်စဉ် ပြောင်းလဲနေသဖြင့် ဒေသဆိုင်ရာ မြေစာရင်း မှတ်တမ်းများကို စနစ်တကျ ပြန်လည်စိစစ်ရလေ့ရှိပြီး အသစ်ပေါ်ထွန်းလာသော မြေနုထက်သန်စိုက်ကွက်များတွင် မည်သူ စိုက်ပျိုးခွင့်ရှိသည်ဆိုသည်နှင့် ပတ်သက်၍ ဒေသတွင်း မြေယာအငြင်းပွားမှုများ ရံဖန်ရံခါ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါသည်။

(၂)

ကျွန်း နဲ့ ကိုင်းမြေတွေမှာ စိုက်ပျိုးကြတဲ့ သီးနှံတွေဟာ ပိုပြီးကောင်းမွန်တယ်။

ဥပမာ ချင်းတွင်းမြစ်ဘေးက မုံရွာနဲ့ ချောင်းဦးဒေသထွက် သီးနှံတွေ။

ကိုင်းသီး၊ ကျွန်းသီးလို့ ခြုံပြီး ခေါ်ကြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ကိုင်းသီးအသုံးကို တလွဲသုံးနေကြတာတွေ တွေ့ရတယ်။ 

ဥပမာ ခရမ်းချဉ်သီး ပုံပန်းဆန်းတာကို ကိုင်းသီးတဲ့။ မမှန်ပါ။

ကိုင်းသီးနှံများ (Kaing Crops) ဆိုသည်မှာ မြစ်ရေကျသွားချိန်တွင် မြစ်ကမ်းပါး ယံနှင့် နုန်းတင်မြေနု လွင်ပြင်များ (ကိုင်းမြေ) ပေါ်၌ စိုက်ပျိုးကြသည့် ရာသီပေါ် အသီးအနှံများကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ 

မိုးရာသီ ကုန်ဆုံး၍ မြစ်ရေ ပြန်လည် ကျဆင်းသွားသော အောက်တိုဘာနှင့် နိုဝင်ဘာလ များတွင် စတင် စိုက်ပျိုးကြပြီး၊ မြေဆီလွှာ အလွန် ကောင်းမွန်သောကြောင့် သဘာဝ မြေဩဇာ သီးနှံများအဖြစ် လူသိများပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဓိက စိုက်ပျိုးကြသော ကိုင်းသီးနှံ အမျိုးအစားများကို အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်ပါသည် -

၁။ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် အမွှေးအကြိုင် သီးနှံများ

- ကြက်သွန်နီ နှင့် ကြက်သွန်ဖြူ: ကိုင်းမြေတွင် အဖြစ်ထွန်းဆုံးနှင့် စီးပွားရေးအရ အရေးအပါဆုံး သီးနှံများ ဖြစ်သည်။

- ငရုတ်သီး: ငရုတ်ပွနှင့် ငရုတ်ပု အမျိုးအစားစုံကို စိုက်ပျိုးကြသည်။

- ခရမ်းချဉ်သီး: နုန်းမြေကြောင့် အပင်သန်စွမ်းပြီး အသီးထွက် ကောင်းမွန်သည်။

- မုန်လာဥဖြူ နှင့် ဂေါ်ဖီထုပ်: ဆောင်းတွင်း အေးမြသော ရာသီဥတုနှင့် ကိုက်ညီသည်။

၂။ ဆီထွက်သီးနှံနှင့် ပဲအမျိုးမျိုး

- မြေပဲ: သဲနုန်းမြေတွင် ဥဥရန် လွယ်ကူသောကြောင့် ကိုင်းကျွန်းမြေများ၌ အများဆုံး စိုက်ပျိုးသည်။

- ကုလားပဲ နှင့် ပဲထောပတ်: ရေငတ်ခံနိုင်ပြီး ဆောင်းရာသီ ကိုင်းမြေ အစိုဓာတ်ဖြင့် ဖြစ်ထွန်းသည်။

- ပဲလွန်း နှင့် ပဲစိမ်းငုံ: အပင်အာဟာရ ဖြည့်တင်းပေးသည့် ပဲအမျိုးအစားများ ဖြစ်သည်။

၃။ အခြား စီးပွားဖြစ် ကုန်စည်သီးနှံများ

- ပြောင်းဖူး (မိုးနှောင်းပြောင်း): အစိမ်းစားပြောင်းနှင့် တိရစ္ဆာန်အစာပြောင်းများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စိုက်ပျိုးကြသည်။

- ဆေးရွက်ကြီး: ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ကမ်းဘေး ကိုင်းမြေများတွင် အဓိက ထွက်ရှိသည်။

- ဖရဲသီး နှင့် သခွားမွှေး: သဲဆန်သော ကိုင်းမြေတွင် အချိုဓာတ် ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ဖြစ်ထွန်းသည်။

ကိုင်းသီးနှံ စိုက်ပျိုးခြင်း၏ အားသာချက်များ

- မြေဩဇာ ဖိုး သက်သာခြင်း: မိုးရာသီတွင် ရေလွှမ်းမိုးခဲ့သဖြင့် သဘာဝ နုန်းမြေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ အလိုအလျောက် ပြည့်ဝနေသည်။

- ရေသွင်းရန် သက်သာခြင်း: မြေအောက် အစိုဓာတ် ကျန်ရှိနေသေးသဖြင့် ရေအမြောက်အမြား သွင်းရန် မလိုဘဲ အပင်ဖြစ်ထွန်းလွယ်သည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ