မြန်မာစာ မွန်စာ ရခိုင်စာ ပါဠိ သက္ကတ

ကွန်မင့်တခု =သတ်ပုံ ဆိုတာ မြန်မာစာရဲ့ အရေးပါတဲ့ အင်္ဂါရပ်တခုပါ ဘာ့ကြောင့်လဲဆိုတော့ မြန်မာစာလုံးအတော်များများက ပါဠိ ကဆင်းသက်လာလို့ပါ သတ်ပုံမှားလို့မရပါဆရာ။

ပြန်စာ

- လေ့လာစုဆောင်းထားတာတချို့ကို တင်ပြပါမယ်။ 

- အစုံအလင် မဟုတ်သေးပါ။

- ကွဲလွဲချက်ရှိရင်လည်း ပြင်ပါမယ်။

(၁)

မြန်မာအက္ခရာ စာရေးနည်းစနစ်၏ မြစ်ဖျားခံစတင်လာပုံ

မြန်မာအက္ခရာသည် မွန်အက္ခရာမှတဆင့် တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းလာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ မွန်အက္ခရာမှာမူ တမီးလ်-ဗြာဟ္မီ (Tamil-Brahmi) နှင့် ဗြာဟ္မီ (Brahmi) အက္ခရာများမှတဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းရှိ ပလ္လဝဂရန္ထ (Pallava Grantha) အက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤအနွယ်အဆက်အရ မြန်မာအက္ခရာသည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဗြာဟ္မီအက္ခရာ မိသားစုနှင့် ဆက်နွှယ်နေပါသည်။

ရှေးဦး ဖြစ်ထွန်းလာပုံ

မြန်မာအက္ခရာ၏ တိုက်ရိုက်ဘိုးဘေး ဖြစ်သော မွန်အက္ခရာကို အေဒီ ၈ ရာစုအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ တီထွင်ပြုပြင် သုံးစွဲခဲ့ကြပါသည်။

မြန်မာအက္ခရာဖြင့် ရေးထွင်းထားသော ရှေးအကျဆုံး ကျောက်စာများကို အေဒီ ၁၁ ရာစုမှ စတင်တွေ့ရှိရပြီး၊ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် ရေးထွင်းခဲ့သည့် မြစေတီကျောက်စာမှာ ထင်ရှားသော ရှေးဦးအထောက်အထား တခု ဖြစ်ပါသည်။

အေဒီ ၁၁ ရာစု ပုဂံခေတ် အနိရုဒ္ဓမင်းဆက် (အနော်ရထာမင်း) လက်ထက်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများ၊ မင်းမိန့်များနှင့် သမိုင်းဝင် မှတ်တမ်းများကို အက္ခရာတင်ရန်အတွက် မြန်မာစာအရေးအသားသည် စနစ်တကျ တည်ငြိမ်သောအသွင် သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပါသည်။

ပြောင်းလဲတိုးတက်လာပုံ

ရှေးဦး မြန်မာအက္ခရာ ပုံစံများသည် အိန္ဒိယမူရင်းအတိုင်း ထောင့်မှန်စတုရန်း ပုံစံ (ထောင့်ချွန်) များ ဖြစ်ကြပါသည်။

အေဒီ ၁၂ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုအကြားတွင် စာရေးသားရာ၌ ထန်းရွက် (ပေရွက်) များကို အသုံးပြုလာကြခြင်းကြောင့် ယနေ့တွေ့ရသော ဝိုင်းစက်၍ အဆက်မပြတ်သော ကောက်ကြောင်း ပုံသဏ္ဌာန် သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့ပါသည်။ သံဃာတော်များသည် ပေထက်၌ စံကတုတ် (ကလောင်စံ) ဖြင့် ရေးထွင်းကြရာ၌ ပေရွက်၏ အမျှင်မျက်နှာပြင် မစုတ်ပြဲစေရန်အတွက် အက္ခရာများကို ဝိုင်းစက် ချောမွေ့စွာ ရေးသားခဲ့ကြပါသည်။

အနှစ်ချုပ်

မြစ်ဖျားခံရာ - ပလ္လဝဂရန္ထ အက္ခရာ (အိန္ဒိယ) → မွန်အက္ခရာ (အရှေ့တောင်အာရှ) → မြန်မာအက္ခရာ။

ပထမဆုံး ကျောက်စာ အထောက်အထားများ - အေဒီ ၁၁ ရာစု (ဥပမာ - အေဒီ ၁၁၁၃ မြစေတီကျောက်စာ)။

စနစ်တကျ ဖြစ်လာသည့် ကာလ - ပုဂံခေတ် (အေဒီ ၈၄၉-၁၂၉၇)၊ အထူးသဖြင့် အနော်ရထာမင်း လက်ထက်။

ထို့ကြောင့် မြန်မာအက္ခရာ၏ အခြေခံအမြစ်မှာ အေဒီ ၈ ရာစုအထိ နောက်ပြန်ရေတွက်နိုင်သော်လည်း၊ ယနေ့ ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိထားသော မြန်မာစာအရေးအသား ပုံစံမှာ အေဒီ ၁၁ ရာစုတွင် အတည်အတန့် စတင်ပုံပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

(၂)

မြန်မာစာအပေါ် ပါဠိ နဲ့ သက္ကတ လွှမ်းမိုးမှု

၁။ သမိုင်းနောက်ခံနှင့် ဝင်ရောက်လာပုံ

မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောက်ရှိလာခြင်းနှင့်အတူ ပါဠိဘာသာသည် သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဘာသာစကားအဖြစ် အစောဆုံး ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ရာဇကୁမာရ် ကျောက်စာ) ကတည်းက မြန်မာဘာသာနှင့် ပါဠိဘာသာ ရောနှောသုံးစွဲမှုကို တွေ့ရှိရသည်။ သက္ကတဘာသာမှာမူ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာအချို့အပြင် ဟိန္ဒူဘာသာရေး၊ နက္ခတ်ဗေဒင်၊ ဆေးပညာ၊ ဥပဒေနှင့် မင်းခမ်းမင်းနား အသုံးအနှုန်းများမှတဆင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ရှေးယခင်ကတည်းက တိုက်ရိုက်ရောနှော ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။

၂။ ဝေါဟာရကြွယ်ဝလာခြင်း (Loanwords)

မြန်မာဘာသာတွင် မူလကရှိသော တိရစ္ဆာန်၊ အပင်၊ သဘာဝအလျောက် အမည်များနှင့် ရိုးရှင်းသော ကြိယာ/နာမ်များကို ကျော်လွန်၍ အတွေးအခေါ်၊ ဒဿန၊ သိပ္ပံ၊ တရားဓမ္မနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ နက်နဲသည့် သဘောတရားများကို ဖော်ပြရန် ပါဠိနှင့် သက္ကတ ဝေါဟာရများကို အမြောက်အမြား ကိုးကားသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။

ပါဠိမှ ဆင်းသက်လာသော ဝေါဟာရများ: မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ သစ္စာ၊ ပညာ၊ သံသရာ၊ နိဗ္ဗာန်၊ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ ဒုက္ခ၊ သုခ စသည့် ဘာသာရေးနှင့် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရအများစုသည် ပါဠိမူရင်းအတိုင်း သို့မဟုတ် မြန်မာသံစဥ်နှင့် အနည်းငယ်ပြောင်းလဲ၍ ဝင်လာသည်။

သက္ကတမှ ဆင်းသက်လာသော ဝေါဟာရများ: ရာဇာ (မင်း)၊ ဘာသာ၊ သိပ္ပံ၊ စက္ကဝါ၊ ပုဏ္ဏား၊ ဗေဒင်၊ ရတနာ၊ ကဗျာ၊ လောက စသည့် အုပ်ချုပ်ရေး၊ နက္ခတ်၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ ပါဝင်သည်။

အချို့သော ဝေါဟာရများမှာ ပါဠိနှင့် သက္ကတ နှစ်မျိုးစလုံးမှ ဆင်းသက်လာပြီး အနီးစပ်ဆုံး ပုံစံဖြင့် မြန်မာမှုပြု ထားကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် သက္ကတ "ဒေဝီ" (ဒေဝ) နှင့် ပါဠိ "ဒေဝီ" (ဒေဝ) တို့ကဲ့သို့ ရောနှောတည်ရှိနေသည်။

၃။ သဒ္ဒါနှင့် ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှု

မြန်မာစာသည် မိခင်ဘာသာစကား (Tibeto-Burman မျိုးနွယ်) အရ SOV (နာမ် + ကံ + ကြိယာ) ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ စနစ်ရှိပြီးဖြစ်သော်လည်း၊ ပါဠိနှင့် သက္ကတကျမ်းစာများကို ဘာသာပြန်ဆိုရာမှ စာပေသုံး မြန်မာဝါကျများတွင် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ပုံစံအချို့ လွှမ်းမိုးလာခဲ့သည်။

ပါဠိသက္ကတတို့၏ ဝိဘတ်စနစ် (ဥပမာ- ဧ၊ ၌၊ မှ၊ ကို) နှင့် ဆက်စပ်ဆင်တူသော အသုံးအနှုန်းများကို မြန်မာဘာသာ၏ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ကိုက်ညီအောင် ပေါင်းစပ်အသုံးချခဲ့ကြသည်။

သာသနာရေးနှင့် ကာព្យာလင်္ကာ ရေးသားရာတွင် ပါဠိစကားလုံးများ၏ ရှေ့နောက်ဆက်စပ်မှု (Syllable structure) နှင့် လင်္ကာစပ်ဆိုမှု စည်းမျဥ်းများကို မြန်မာကဗျာများတွင် မှီငြမ်းရေးစပ်ခဲ့ကြသည်။

၄။ ကဗျာလင်္ကာနှင့် စာပေအလှတရား

မြန်မာ့ကဗျာလင်္ကာ သဘောတရားများဖြစ်သော ရတု၊ ရာဇဝင်၊ ပျို့နှင့် လင်္ကာတို့တွင် ပါဠိသက္ကတ ဝေါဟာရများကို အလှဆင်အဖြစ်သာမက အနက်အဓိပ္ပာယ် နက်နဲကျယ်ဝန်းစေရန်အတွက် မရှိမဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၊ ရှင်မဟာသီလဝံသ စသည့် ပုဂံနှင့် အင်းဝခေတ် ကျမ်းပြုဆရာတော်ကြီးများ၏ လက်ရာများတွင် ပါဠိနှင့် သက္ကတ ဝေါဟာရများ ကျွမ်းကျင်စွာ ရောစပ်သုံးစွဲထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

ယေဘုယျအားဖြင့်ဆိုရသော် ပါဠိနှင့် သက္ကတဘာသာတို့သည် မြန်မာစာပေကို ရိုးရှင်းသော ပြောစကားအဆင့်မှသည် ခမ်းနားထည်ဝါပြီး အတွေးအခေါ်ကြွယ်ဝသော စာပေဘာသာစကားအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းပေးခဲ့သည့် အဓိက မဏ္ဍိုင်ကြီးများ ဖြစ်ပေသည်။

(၃)

မြန်မာစာနှင့် ရခိုင်စာ

သမိုင်းကြောင်း၊ ဘာသာစကား အရင်းအမြစ်နှင့် အက္ခရာစနစ်တို့အရ အလွန်တရာ နီးစပ်ပြီး မျိုးရင်းတူညီကြသည့် ညီအစ်ကို ဘာသာစကားများ ဖြစ်ပါသည်။ နှစ်ခုကြားရှိ အဓိက ဆက်စပ်မှုများနှင့် ထူးခြားချက်များကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိနိုင်ပါသည် -

၁။ သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရင်းတူညီမှု

ရခိုင်နှင့် မြန်မာတို့သည် Tibeto-Burman (တရုတ်-တိဘက်) မိသားစုဝင် ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲထဲမှ မြန်မာ-ဗမာ အစုအဝေး (Burmish group) တွင် တိုက်ရိုက်ပါဝင်ကြသည်။ ရခိုင်ဒေသသို့ ရှေးခေတ်က မြန်မာအနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်ခဲ့ကြရာမှ ဘာသာစကားနှင့် စာပေယဉ်ကျေးမှုများ အစဉ်အဆက် ဆက်စပ်ပြန့်ပွားလာခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်၊ မြောက်ဦးခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းတလျှောက်တွင် စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဖလှယ်မှုများ အလွန်ခိုင်မာခဲ့သည်။

၂။ အက္ခရာစနစ် တူညီမှုနှင့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ

ရခိုင်စာသည် မြန်မာအက္ခရာစနစ်ကို အခြေခံထားပြီး ဗျည်း (၃၃) လုံး၊ သရများနှင့် အက္ခရာရေးထိုးပုံ အခြေခံသဘောတရားများ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ (SOV - နာမ် + ကံ + ကြိယာ) စနစ်လည်း အတူတူဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာစာတတ်သူတဦးအနေဖြင့် ရခိုင်စာကို အလွယ်တကူ ဖတ်ရှုနားလည်နိုင်စွမ်း ရှိပါသည်။

၃။ အဓိက ကွာခြားချက်နှင့် ထူးခြားသော အသံထွက်စနစ် (Phonology)

စာပေရေးထွက်ပုံနှင့် သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများ တူညီကြသော်လည်း ပြောဆိုသုံးစွဲရာတွင် အောက်ပါကွဲပြားချက်များ ရှိသည် -

"ရ" နှင့် "ဝ" အသံထွက် (R and W sounds): ရခိုင်စကားတွင် ရှေးဟောင်းမြန်မာစာနှင့် ပါဠိစကားတို့တွင်ပါရှိသော "ရ" အသံကို ပိုမိုပေါ်လွင်စွာ ရွတ်ဆိုကြသည်။ (ဥပမာ- မြန်မာတို့က "ယ" အသံထွက်သလို ပြောလေ့ရှိသည့် စကားလုံးအချို့ကို ရခိုင်တို့က "ရ" အသံအတိုင်း မူလအတိုင်း ထွက်ကြသည်)။ ထို့အတူ "ရ" နှင့် "ဝ" အသံ ဖလှယ်သုံးစွဲမှုတွင်လည်း ရှေးကျသော အသုံးအနှုန်းများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

သံနဲ့ အသံထွက် အချိုးအဆ (Tones): ရခိုင်စကား၏ အသံထွက်နှင့် လေသံ (Tones) များသည် မြန်မာစကားနှင့် အနည်းငယ် ကွဲပြားချက်ရှိပြီး ပိုမိုလေးလေးနက်နက်နှင့် ရှေးကျသော လေသံပုံစံများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။

ဝေါဟာရ အဟောင်းများ: ရခိုင်စာပေနှင့် ဒေသန္တရစကားများတွင် ရှေးခေတ် မြန်မာစာပေ (ဥပမာ- ပုဂံခေတ်နှင့် အင်းဝခေတ် ကျောက်စာ၊ ရတုများ) တွင် သုံးခဲ့ကြပြီး ယခုခေတ် မြန်မာစကားတွင် သုံးစွဲမှုနည်းပါးသွားပြီဖြစ်သော ရှေးဟောင်းဝေါဟာရများကို ယခုတိုင် အ زندہအတိုင်း ဆက်လက်သုံးစွဲနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကျမ်းစာအသုံးအနှုန်းများနှင့် ပတ်သက်သော စကားလုံးအချို့သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာစာ အဆောက်အအုံအတိုင်း တည်ရှိနေသည်။

မြန်မာစာနှင့် ရခိုင်စာ ဆက်စပ်မှုကို သုံးသပ်ရလျှင် ရခိုင်စာသည် မြန်မာစာ၏ ဒေသန္တရ ကွဲပြားချက်မျှသာ မဟုတ်ဘဲ၊ ရှေးခေတ် မြန်မာ-ရခိုင် ဘုံယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေအမွေအနှစ်များကို အပြန်အလှန် ထိန်းသိမ်းပေးထားသည့် တူညီသော အမြစ်မှ ပေါက်ပွားလာသည့် အစ်ကိုချင်း၊ ညီမချင်းကဲ့သို့ နီးစပ်သည့် စာပေဘာသာစကား တရပ်ပင် ဖြစ်ပေသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ