International Day of Peace နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေးနေ့

(၁)

ငြိမ်းချမ်းရေးစံနှုန်းများကို ခိုင်မာစေရန်နှင့် အကြမ်းမဖက်ရေးအတွက် ကတိကဝတ်ပြုရန် နှစ်စဉ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘာတဝန်း ကျင်းပကြသည်။

နိုင်ငံများအကြား ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံက ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ဤနေ့ကို စတင်ဖန်တီးခဲ့သည်။

၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂက ယင်းရက်စွဲကို တကမ္ဘာလုံး အကြမ်းမဖက်ဘဲ ၂၄ နာရီတိတိ အပစ်အခတ်ရပ်စဲသည့် ကာလအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်၏ အထိမ်းအမှတ်ဆောင်ပုဒ်မှာ “ငြိမ်းချမ်းရေးတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံပါ - လူတိုင်း၊ နေရာတိုင်း၊ ရက်စွဲတိုင်းအတွက်” ဖြစ်ပြီး တည်မြဲသော တည်ငြိမ်မှုနှင့် လုံခြုံမှုကို တည်ဆောက်ပေးသည့် နေ့စဉ်လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပေါ်လွင်စေသည်။

ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေးခေါင်းလောင်း တီးခတ်ခြင်းဖြင့် အခမ်းအနားများ စတင်သည်။ ကျောင်းများ၊ အသိုက်အဝန်းများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများသည် ငြိမ်းချမ်းရေးပညာပေး အစီအစဉ်များ၊ အနုပညာ ပရောဂျက်များနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲများကို လက်ခံကျင်းပကြသည်။

(၂)

၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ စစ်ပွဲပေါင်း ဘယ်လောက်ဖြစ်ပွားနေသလဲ

နိုင်ငံတကာပဋိပက္ခစောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အဆိုအရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ ကမ္ဘာတဝန်း လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခပေါင်း ၅၆ ခုခန့် ပြင်းထန်စွာဖြစ်ပွားနေပါတယ်။ ဒါဟာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း စံချိန်တင်အများဆုံးဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ စစ်ပွဲတွေနဲ့ သူပုန်ထမှုတွေထဲက တခုဖြစ်ပါတယ်။

အဆိုပါပဋိပက္ခအများစုဟာ ဒေသတွင်းသူပုန်ထမှုငယ်လေးတွေ၊ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခတွေ သို့မဟုတ် မူးယစ်ဆေးဝါးနဲ့ဆက်နွှယ်တဲ့ စစ်ပွဲတွေဖြစ်ကြပြီး၊ ပြင်းထန်မှုအဆင့်မြင့်မားတဲ့ စစ်ပွဲကြီးအချို့ကတော့ အဓိကခေါင်းကြီးပိုင်းမှာ ပါဝင်နေပါတယ်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်၏ ပြင်းထန်မှုအဆင့်မြင့်မားသော အဓိကစစ်ပွဲကြီးများ

• ရုရှား-ယူကရိန်းစစ်ပွဲ ယခုအခါ စစ်ပွဲသက်တမ်း ၄ နှစ်ထဲသို့ ရောက်ရှိလာပြီဖြစ်ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း ဥရောပတွင် သေကျေပျက်စီးမှုအများဆုံး သမရိုးကျစစ်ပွဲအဖြစ် ဆက်ရှိနေသည်။

• ဆူဒန်တပ်မတော်နှင့် ညင်သာမြန်ဆန်ထောက်ကူရေးတပ်ဖွဲ့ (RSF) တို့အကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော ပြည်တွင်းစစ်ပွဲဖြစ်ပြီး လူပေါင်း ၁၂ သန်းကျော် နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးနေရသည်။

• အရှေ့အလယ်ပိုင်းပဋိပက္ခများ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကြိုးပမ်းမှုအမျိုးမျိုးရှိသော်လည်း တင်းမာမှုများမှာ အလွန်မြင့်မားနေဆဲဖြစ်ကာ အစ္စရေး၊ အီရန်နှင့် ဟူသီလက်နက်ကိုင်များ ပါဝင်ပတ်သက်နေသည့် ဒေသတွင်းတိုက်ပွဲများနှင့် ပိတ်ဆို့မှုများသည် ဂါဇာ၊ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေ (WEST BANK) နှင့် ပင်လယ်နီတလျှောက် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်။

ပဋိပက္ခများနှင့် သူပုန်ထမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည့် ဒေသများ

• အာဖရိက ဆာဟဲလ်ဒေသ - ကျယ်ပြန့်လာသော အစွန်းရောက်သူပုန်ထမှုများနှင့် အစိုးရ အာဏာစက်အားနည်းမှုများကြောင့် မာလီ၊ ဘာကီးနားဖားဆို၊ ချဒ်နှင့် နိုင်ဂျာနိုင်ငံတို့တွင် တည်ငြိမ်မှု ပျက်ပြားလျက်ရှိသည်။

• ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တသမ္မတနိုင်ငံ (DRC) - အရှေ့ဘက်ပြည်နယ်များတွင် သယံဇာတများကို အခြေခံ၍ ကာလရှည်ကြာဖြစ်ပွားနေသော တိုက်ပွဲများသည် လက်ဝေခံသူပုန်အဖွဲ့အမျိုးမျိုးနှင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်။

• အာရှနယ်စပ်ဒေသများ - နယ်စပ်ချင်းပွတ်တိုက်မှုများနှင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတို့အကြား ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။

• လက်တင်အမေရိက - အစိုးရများနှင့် အင်အားကြီးမားသော ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းကြီးများအကြား စစ်ရေးဆန်ဆန် အပြိုင်အဆိုင်နယ်မြေလုပွဲများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခြင်းက အီကွေဒေါနှင့် မက္ကဆီကိုကဲ့သို့သော နိုင်ငံများကို သက်ရောက်မှုရှိနေသည်။

(၃)

မြန်မာပြည်တွင်းစစ် - စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ဒေသခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ ရာပေါင်းများစွာ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများအကြား နိုင်ငံအနှံ့ တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။

မြန်မာနိုင်ငံပြည်တွင်းစစ်သည် ယခုအခါ ငါးနှစ်မြောက်ထဲသို့ ရောက်ရှိလာပြီဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှုပ်ထွေးဆုံးသော ဘက်ပေါင်းစုံစစ်မျက်နှာ ဖွင့်ထားသည့် ပဋိပက္ခတခုအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် နိုင်ငံအနှံ့ ငြိမ်းချမ်းစွာဆန္ဒပြမှုများကို ရက်စက်စွာ နှိမ်နင်းခဲ့ရာမှ ကျယ်ပြန့်သော လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးကို စတင်ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဤပဋိပက္ခသည် စစ်ကောင်စီနှင့် အာဏာသိမ်းမှုဆန့်ကျင်ရေး အင်အားစုများ မဟာမိတ်အဖွဲ့အကြား အပြန်အလှန် အင်အားချည့်နဲ့အောင် တိုက်ခိုက်နေရသည့် အကြီးအကျယ် စစ်ပွဲကြီးတခုအဖြစ် ကြီးထွားလာခဲ့သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်၏ ပဋိပက္ခအခြေအနေ

• ၂၀၂၃ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း စစ်ကောင်စီသည် နယ်မြေအမြောက်အမြားကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော်လည်း၊ လက်ရှိတွင် ပြင်းထန်သော တန်ပြန်စစ်ဆင်ရေးများကို ဆင်နွှဲလျက်ရှိသည်။ မဖြစ်မနေ စစ်မှုထမ်းရမည့်စနစ်ကို အကြီးအကျယ်အသုံးပြု၍ အင်အားဖြည့်တင်းခြင်းနှင့် နည်းဗျူဟာပိုင်းဆိုင်ရာ ကူညီပံ့ပိုးမှုများကြောင့် စစ်ကောင်စီသည် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော မြို့ပေါင်း ဒါဇင်နှင့်ချီ၍ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။

• မြေပြင်တပ်ဖွဲ့များ အင်အားမလုံလောက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသောကြောင့် စစ်ကောင်စီသည် ပြင်းထန်သော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို အဓိကအားကိုးနေရသည်။ ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးမှူးများ၏ မှတ်တမ်းများအရ စာသင်ကျောင်းများ၊ ဆေးရုံများနှင့် စစ်ဘေးရှောင် စခန်းများအပါအဝင် အရပ်ဘက်အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ သိသိသာသာ မြင့်တက်လာကြောင်း သိရသည်။

• စစ်ပွဲများသည် ယခင်က တိုင်းရင်းသားနယ်စပ်ဒေသများတွင်သာ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ယခုအခါ ပြည်မအလယ်ပိုင်းဒေသများ (စစ်ကိုင်း၊ မကွေးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးများ) တွင်ပါ စစ်မီးများ ပြင်းထန်စွာ ကူးစက်လောင်ကျွမ်းလျက်ရှိသည်။

• ကုလသမဂ္ဂနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ စောင့်ကြည့်ရေးအေဂျင်စီများ၏ အဆိုအရ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ လူဦးရေ ၃.၈ သန်းမှ ၄ သန်းနီးပါးမှာ ပြည်တွင်းစစ်ဘေးဒုက္ခသည်များ ဖြစ်လာခဲ့ရပြီး၊ အခြား ၁.၅ သန်းခန့်မှာ အိန္ဒိယနှင့် ထိုင်းကဲ့သို့သော အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။

• ဆိုးရွားလှသော ငွေကြေးဖောင်းပွမှု၊ ဘဏ်လုပ်ငန်းများ ပြိုလဲမှု၊ အင်တာနက်လိုင်းများ ဆက်တိုက် ဖြတ်တောက်ခံရမှုနှင့် စစ်ကောင်စီ၏ တင်းကျပ်သော ပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် လူဦးရေ ၁၆ သန်းကျော်မှာ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် ဆေးဝါးအပါအဝင် အခြေခံလူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ အရေးပေါ်လိုအပ်လျက်ရှိသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ