Mama’s Last Hug မာမား၏ နောက်ဆုံးပွေ့ဖက်ခြင်း

ဖရန်း ဒက် ဗားလ် ရေးသားသော “မာမား၏ နောက်ဆုံးပွေ့ဖက်ခြင်း” စာအုပ်အကျဉ်း

ပရိုင်းမိတ်ဗေဒပညာရှင် (Primatologist) ဖရန်း ဒက် ဗားလ် (Frans de Waal) ရေးသားသည့် “မာမား၏ နောက်ဆုံးပွေ့ဖက်ခြင်း” (Mama’s Last Hug) စာအုပ်သည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော တိရစ္ဆာန်တို့၏ စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ စူးစမ်းလေ့လာချက် ဖြစ်ပါသည်။ စာအုပ်တွင် ချင်ပန်းဇီ မိခင်ကြီး မာမား၏ ထိခိုက်ရှလွယ်သော အဖြစ်အပျက်ကို အခြေခံ၍ စိတ်ရှုပ်ထွေးဆန်းကြယ်သော ခံစားချက်များကို လူသားတို့သာ ခံစားနိုင်ကြသည်ဟူသော ရှေးယခင်ကတည်းက လက်ခံထားသည့် အယူအဆကို စိန်ခေါ်ထားပါသည်။

ပင်မ လျှောက်လဲချက်

ဝမ်းမြောက်ခြင်း၊ ဝမ်းနည်းကြေကွဲခြင်း၊ ရှက်ရွံ့ခြင်း၊ အပြစ်ရှိသလို ခံစားရခြင်း၊ စာနာနားလည်ခြင်းနှင့် ချစ်ခြင်းစသည့် စိတ်ခံစားမှုများသည် လူသားတို့၌သာ သီးသန့်ရှိသည့် အရာများ မဟုတ်ဘဲ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆန်းသစ်ပြောင်းလဲလာသော ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သမိုင်းကြောင်းတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေသည့် အရာများဖြစ်ကြောင်း ဒက် ဗားလ်က စုဆောင်းတင်ပြထားပါသည်။ တိရစ္ဆာန်များသည်—အထူးသဖြင့် ပရိုင်းမိတ်များ—ထိုစိတ်ခံစားမှုများကို ခန္ဓာကိုယ်အမူအရာ၊ မျက်နှာရုပ်သွင်နှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အပြုအမူများမှတဆင့် ဖော်ပြကြပြီး၊ ထိုကဲ့သို့သော စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ အသိဉာဏ်သည် ဦးနှောက်၏ ပညာပေးအသိဉာဏ်နှင့် ခွဲခြား၍ မရနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားပါသည်။

မာမား၏ ဇာတ်လမ်း

မာမား၏ ၅၉ နှစ်မြောက် မွေးနေ့မတိုင်မီ တလအလိုတွင်၊ သူမနှင့် နှစ်ရှည်လများ ခင်မင်ခဲ့သော မိတ်ဆွေ ရုက္ခဗေဒပညာရှင် ဂျန် ဗန် ဟူးဖ် (Jan van Hooff) နှင့် နွေးထွေးစွာ တွေ့ဆုံခွင့် ရရှိခဲ့ပါသည်။ ကျန်းမာရေး ချို့ယွင်းနေသော်လည်း မာမားသည် သူ့ကို ပြုံးရွှင်စွာ ကြိုဆိုခဲ့ပြီး၊ လည်ပင်းကို ပုတ်ပေးခြင်းနှင့် အမွေးအမျှင် ရှင်းလင်းပေးခြင်းစသည့် လူသားတို့၌သာ ရှိတတ်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိကြသော်လည်း ပရိုင်းမိတ်များအကြား ထုံးစံဖြစ်သော အမူအရာများကို ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ ရုပ်ရှင်ထဲတွင် ရိုက်ကူးထားနိုင်ခဲ့သော သူတို့၏ နောက်ဆုံးပွေ့ဖက်မှုသည် အင်တာနက်ပေါ်တွင် လျှင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မျိုးစိတ်များကို ဖြတ်ကျော်နိုင်သော စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ သံယောဇဉ်၏ သင်္ကေတတခု ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။

အဓိက ပါဝင်သော အကြောင်းအရာများ

• စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှု - လူသားများနှင့် တိရစ္ဆာန်များသည် တူညီသော ဦးနှောက်တည်ဆောက်ပုံများနှင့် နာဗ်ကြောဓာတ်ပစ္စည်းများကို မျှဝေပိုင်ဆိုင်ထားကြသဖြင့် အတူတူပင်ဖြစ်သော စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ အမွေအနှစ်များကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြပါသည်။

• လူသားဗဟိုပြုဝါဒကို စိန်ခေါ်ခြင်း - တိရစ္ဆာန်တို့၏ ခံစားသိရှိနိုင်စွမ်းကို ပယ်ဘေးပြုထားသည့် သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ လူသားဗဟိုပြု အစွဲအလမ်းများကို ဒက် ဗားလ်က ဝေဖန်ထားပြီး၊ အခြားသော မျိုးစိတ်များကို ကျွန်ုပ်တို့ ဆက်ဆံပုံအား ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် တိုက်တွန်းထားပါသည်။

• စာနာမှုနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အပြုအမူ - ချင်ပန်းဇီများမှသည် ဆင်များနှင့် ကြွက်များအထိ တိရစ္ဆာန်များ၌ တွေ့ရသည့် စာနာမှု၊ နှစ်သိမ့်မှုနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားဆန်သော အပြုအမူများကို တင်ပြထားပါသည်။

• ရုပ်နှင့် စိတ်၏ ဆက်နွှယ်မှု - စိတ်ခံစားမှုနှင့် အသိဉာဏ်တို့သည် ရောယှက်ယှက်နွယ်နေကြပြီး တခုမရှိဘဲ အခြားတခု မတည်ရှိနိုင်ပါ။

ကျယ်ပြန့်သော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ

“မာမား၏ နောက်ဆုံးပွေ့ဖက်ခြင်း” စာအုပ်သည် သဘာဝကမ္ဘာကြီးအတွင်း လူသားတို့၏ တည်နေရာကို ပြန်လည်စဉ်းစားရန် စာဖတ်သူများကို ဖိတ်ခေါ်ထားပါသည်။ တိရစ္ဆာန်တို့၏ စိတ်ခံစားမှုကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းသည် သိပ္ပံနည်းကျ ခိုင်မာရုံတင်မကဘဲ ကိုယ်ကျင့်တရားအရပါ လိုအပ်ကြောင်း အလေးပေးဖော်ပြထားပါသည်။ ထို့ပြင် သက်ရှိကမ္ဘာကြီးအပေါ် ပိုမို စာနာထောက်ထားပြီး လူသားဗဟိုပြုမှု နည်းပါးသော အမြင်ဖြင့် ရှုမြင်ရန် တောင်းဆိုထားပါသည်။

အတိုချုပ်အားဖြင့်၊ ဤစာအုပ်သည် ပုဂ္ဂလိက အတွေ့အကြုံ ဇာတ်ကြောင်းများကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ပေါင်းစပ်ထားပြီး၊ ချစ်ခြင်း၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းကြေကွဲခြင်းတို့သည် ကျွန်ုပ်တို့ မျှဝေပိုင်ဆိုင်ထားသော ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အမွေအနှစ်များ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် တိရစ္ဆာန်များသည် ကျွန်ုပ်တို့ ထင်မှတ်ထားသည်ထက် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ပိုမို ဆန်းကြယ်နက်နဲကြောင်း ဖော်ပြပေးထားပါသည်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ