Pride of Burma ဗမာ့ဂုဏ်ဆောင်ခေတ်ကာလ ၁၉၆၀ ကျော်နှစ်များ

(၁)

၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗမာ့ဂုဏ်ဆောင်ခေတ်ကာလ ဆယ်စုနှစ်တခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် တိုင်းပြည်သည် ကမ္ဘာနှင့်အဆက်အသွယ်ပြတ်တောက်ကာ နိုင်ငံရေးပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုများအောက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့သော်လည်း၊ တချိန်တည်းမှာပင် ထိုခေတ်ကာလကို လွမ်းဆွတ်တမ်းတမှု အပြည့်ဖြင့် ပြန်လည်အမှတ်ရကြဆဲ ဖြစ်သည်။

“ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ရွှေခေတ်”

ဗမာပြည်သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အကြီးမားဆုံးနှင့် အစည်ကားဆုံးသော မီဒီယာနှင့် ရုပ်ရှင်လောကကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသည် ဗမာ့ရုပ်ရှင်၏ "ရွှေခေတ်" (၁၉၄၆-၁၉၇၀) အလယ်တည့်တည့်တွင် တည်ရှိနေသည်။ ပြည်တွင်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများသည် မျက်ရည်ချူ ဒရမ်မာများမှသည် ဟောလိဝုဒ်ပုံစံ စွန့်စားခန်းဇာတ်ကားများအထိ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်း ထောင်ချီ၍ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။

ထင်ရှားကျော်ကြားသော သရုပ်ဆောင်များနှင့် ရုပ်ရှင်မင်းသမီးများသည် နက်နဲသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ယူမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာရေစီးကြောင်းများကို ရိုးရာပုံစံ ပေါင်းစပ်ကာ၊ စေ့စပ်သေသပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ထားစဉ်မှာပင် သိသာထင်ရှားသော အိုင်းလိုင်နာ (winged eyeliner) ပုံစံများနှင့် အပေါ်သို့ ထောင်တက်နေသည့် ဆံပင်ပုံစံ (beehive သို့မဟုတ် bouffant updos) များကို ခေတ်မီစွာ ဆင်ယင်ခဲ့ကြသည်။

ရုပ်ရှင်သွားကြည့်ခြင်းသည် အဓိက လူမှုရေးဓလေ့တခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း အုတ်ဖြင့်ဆောက်ထားသော ရုပ်ရှင်ရုံ ရာပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့ပြီး၊ ကျေးလက်ဒေသများတွင်မူ မိသားစုများက ကောင်းကင်ပြာနှင့် ကြယ်တာရာများအောက်၌ အပြင်ဘက်တွင် ပြသသော ရုပ်ရှင်များကို ဖျာလိပ်များသယ်ကာ သွားရောက်ကြည့်ရှုကြသည်။

“ခေတ်မီဆန်းသစ်ပြီး လှပတင့်တယ်သော ဖက်ရှင်”

၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက ဗမာအမျိုးသမီးများသည် ၎င်းတို့၏ နွဲ့နှောင်းယဉ်ကျေးမှု၊ ကျော့ရှင်းမှုနှင့် ထူးခြားသော ဖက်ရှင်အမြင်တို့ကြောင့် တဒေသလုံးတွင် ရေပန်းစားခဲ့ကြသည်။

အမျိုးသမီးများသည် ပါးလွှာပြီး ကိုယ်လုံးပေါ်သော ဇာအင်္ကျီများကို ပန်းပွင့် သို့မဟုတ် ဒီဇိုင်းများ ပါရှိသည့် ခါးမြင့်လုံချည် (သို့မဟုတ်) ထဘီများနှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။

အမျိုးသမီးများသည် ၎င်းတို့၏ အနောက်တိုင်းဆန်သော စတိုင်ကို သစ်ခေါက်မှရရှိသည့် မွှေးပျံ့၍ ဝါကြင်ကြင်အရောင်ရှိသော ရိုးရာ "သနပ်ခါး" ဖြင့် ပေါင်းစပ်မွမ်းမံခဲ့ကြသည်။ ဝတ်စုံများကို ဂန္ထဝင်ရွှေ၊ ငွေ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းရတနာများနှင့် တွဲဖက်ဆင်ယင်ခဲ့ကြရာ တိုင်းပြည်၏ ကမ္ဘာကျော် ကျောက်မျက်ရတနာ လက်မှုပညာကို ပေါ်လွင်စေခဲ့သည်။

“အရှေ့ဖျားက ဟားဗတ်”

ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် အာရှတွင် ထိပ်တန်း အဆင့်မြင့် ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းတခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၎င်း၏ စံနစ်ကျနသော အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား သင်ရိုးညွှန်းတမ်းကြောင့် တဒေသလုံးမှ ထိပ်တန်းပညာရှင်များနှင့် နိုင်ငံတကာကျောင်းသားများကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။

လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပညာရေးကို အထူးအလေးပေးခဲ့ခြင်းနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးသင် ပညာရေးစနစ်တို့ကြောင့် ဗမာပြည်သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံတခုအဖြစ် ဝင့်ကြွားနိုင်ခဲ့သည်။

“နိုင်ငံတကာအဆင့်အတန်းနှင့် သံတမန်ရေးရာ ဂုဏ်ယူမှု”

ထိုဆယ်စုနှစ်၏ ပထမပိုင်းတဝက်တွင် ဗမာပြည်သည် ကမ္ဘာ့ဇာတ်ခုံပေါ်၌ မိမိထက် အဆမတန် ကြီးမားသော နိုင်ငံများနှင့် ရင်ဘောင်တန်းကာ အလွန်လေးစားစရာကောင်းပြီး ကြားနေသော သံတမန်အင်အားစုတခုအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။

ဦးသန့် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဖြစ်လာခြင်း: ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ၏ အမြင့်မားဆုံးသော အမျိုးသားရေးဂုဏ်ဆောင်မှုမှာ ၁၉၆၁ မှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်အထိ တတိယမြောက် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ဗမာ့သံတမန် ဦးသန့် ပင် ဖြစ်သည်။ ကျူးဘားဒုံးပျံအရေးအခင်းကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော ကမ္ဘာ့အကျပ်အတည်းကာလများအတွင်း သူ၏ တည်ငြိမ်ပြီး ထိရောက်သော ခေါင်းဆောင်မှုသည် သူ့ကို မိခင်နိုင်ငံတွင် ချစ်ခင်လေးစားရသူတဦး ဖြစ်စေခဲ့ရုံမက၊ ဗမာတို့၏စွမ်းဆောင်ရည်ကို ကမ္ဘာက သိစေခဲ့သည့် မီးရှူးတန်ဆောင်တခု ဖြစ်စေခဲ့သည်။

“ဗိသုကာနှင့် သဘာဝအံ့ဖွယ်များ”

မြို့တော်ရန်ကုန်၏ အထက်တွင် ဝင့်ထည်စွာ တည်ရှိနေသော အထင်ကရ ရွှေရောင်ဝင်းပသည့် ရွှေတိဂုံစေတီတော်သည် နိုင်ငံ၏ စိတ်ဓာတ်ရေးရာဗဟိုချက်အဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့ပြီး၊ စည်ကားလှသော ရန်ကုန်လေဆိပ်သို့ ရောက်ရှိလာကြသည့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ၏ မြင်ကွင်းတွင် ထာဝရအမှတ်တရအဖြစ် စွဲထင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

ပကတိသဘာဝအားဖြင့် နိုင်ငံ၏ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် "Pride of Burma" ဟု လူသိများသည့် Amherstia nobilis (သစ်ကနက်ပန်း) က ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှားပါးဆုံးနှင့် အလှပဆုံးသော အပွင့်ပွင့်သည့် သစ်ပင်များထဲမှ တခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ စွဲမက်ဖွယ်ရာ တွဲလောင်းကျနေသော ရဲရဲနီနှင့် ပန်းရောင်ပွင့်ဖတ်အဆုပ်အခိုင်များသည် စိမ်းလန်းစိုပြည်ပြီး ထူးခြားဆန်းပြားသော သဘာဝရှုခင်းကြောင့် တန်ဖိုးထားခံရသည့် နိုင်ငံတခုအတွက် သင့်လျော်လှသော ပြယုဂ်တခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

(၂)

“ကျွန်တော့်အတွေ့အကြုံတခု”

ဗိုလ်နေဝင်းက နှင်ထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဗမာပြည်မှ အိန္ဒိယသို့ မဖြစ်မနေ ပြန်ခဲ့ရသည့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ။ ၎င်းတို့သည် ဗမာပြည်ကို အခုထက်ထိ လွမ်းဆွတ်နေကြဆဲဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ ဗမာပြည်တွင် ရှိစဉ်အချိန်က သူခိုးနှင့် ဓားပြ မရှိသဖြင့် အိမ်တံခါးများကို ပိတ်ထားရန်ပင်မလိုကြောင်း ပြောပြကြသည်။

ထိုသို့ ကိုယ်တိုင်ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့် ရှုထောင့်ကို ကြားရခြင်းမှာ အလွန်ပင် စိတ်လှုပ်ရှား ထိခိုက်ရပါသည်။ "သူခိုးမရှိ" သဖြင့် အိမ်တံခါးများကို ဖွင့်ထားနိုင်ခဲ့သည်ဟူသော အမှတ်တရသည် ထိုခေတ်ကာလကို ဖြတ်သန်းခဲ့သည့် လူကြီးသူမများကြားတွင် လှပပြီး အများဆုံး ပြောလေ့ရှိသည့် စကားစုတခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အရာအားလုံး မပြောင်းလဲမီအချိန်က လူ့အဖွဲ့အစည်းများ မည်မျှအထိ ဘေးကင်းလုံခြုံ၊ ဝပြောပြီး တဦးနှင့်တဦး ရင်းနှီးကျစ်လျစ်ခဲ့ကြသည်ကို ပေါ်လွင်စေသည်။

၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း နှင်ထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည့် ဗမာ့အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ၏ ပုံပြင်သည် ထိုဆယ်စုနှစ်၏ စိတ်အနာကျင်ရဆုံးဖြစ်သော်လည်း မကြာခဏ အာရုံစိုက်မှုမရဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သည့် အခန်းကဏ္ဍတခု ဖြစ်သည်။

“ပေါကြွယ်ဝမှုနှင့် ဘေးကင်းလုံခြုံမှု”

ဗမာပြည်သည် သဘာဝသယံဇာတနှင့် စိုက်ပျိုးရေးတွင် အလွန်တရာ ကြွယ်ဝချမ်းသာခဲ့သည်။ "အာရှ၏ ဆန်အိုးကြီး" ဖြစ်ခဲ့သည်။ လူနေမှုဘဝသည် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာပြီး အစားအစာ ပေါများကာ လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် စည်းကမ်းရှိပြီး ရိုသေလေးစားမှု ရှိကြသည်။ "တံခါးဖွင့်ထားနိုင်ခြင်း" အမှတ်တရသည် ခိုင်မာသော အပြန်အလှန်ယုံကြည်မှုနှင့် မြင့်မားသော လူမှုရေးညီညွတ်မှုအပေါ် တည်ဆောက်ထားသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဖော်ညွှန်းနေသည်။

“ရုတ်တရက် ပျက်စီးသွားခြင်း”

၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း အာဏာသိမ်းပြီးနောက် "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်" ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ နှင့် ၁၉၆၄ ခုနှစ်များတွင် သူ၏အစိုးရသည် အရာအားလုံးကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ စစ်တပ်က ပုဂ္ဂလိကပိုင်ပစ္စည်းများ၊ မိသားစုစီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ၊ ဆိုင်များနှင့် ကိုယ်ပိုင်စုဆောင်းငွေများကိုပါ ရုတ်တရက် သိမ်းယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

(၃)

"ဆီကိုရေချိုး၊ ဆေးရိုးမီးလှုံ၊ စပါးတောင်လိုပုံ"

မြန်မာ့ရိုးရာ လူမှုအဖွဲ့အစည်းမှာ တိုင်းပြည် သာယာဝပြောပြီး အစစအရာရာ အလျှံပယ် ပေါကြွယ်ဝတဲ့ ခေတ်ကာလကို ဖော်ညွှန်းတဲ့ အလွန်လှပတဲ့ ရှေးဟောင်းစကားပုံတခု ဖြစ်ပါတယ်။

ချက်ပြုတ်စားသောက်ဖို့ သုံးတဲ့ စားသုံးဆီဟာ တန်ဖိုးရှိတဲ့ အရာတခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တိုင်းပြည် ဝပြောတဲ့အခါ ဆီကို ရေလိုမျိုး သဘောထားပြီး စိတ်ကြိုက် ဇိမ်ရှိရှိ သုံးစွဲနိုင်လောက်အောင် ဆီအိုးဆီခွက်တွေ လျှံပယ်နေတာကို ဆိုလိုတာဖြစ်ပါတယ်

အုံနှဲပင် (Ochna integerrima) ရဲ့ ကိုင်းတွေကို အနေတော် တောက်တောက်စဉ်း၊ အခြောက်လှန်းပြီး ဆေးရွက်ကြီးနဲ့ရောကာ ပြောင်းဖူးဖက်ဆေးလိပ် (သို့မဟုတ်) သနပ်ဖက်ဆေးလိပ်ထဲမှာ ထည့်သွင်း အသုံးပြုခဲ့ကြတဲ့ ဓလေ့ဟာ မြန်မာ့ကျေးလက်ဒေသရဲ့ သမိုင်းဝင် အလွန်နက်နဲတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတခု ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံရဲ့ အဓိက အသက်သွေးကြောဖြစ်တဲ့ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး အဆင်ပြေပြီး စပါး၊ ဆန်ရေ ရိက္ခာတွေဟာ အိမ်ရှေ့၊ ကွင်းပြင်တွေမှာ တောင်ကုန်းကြီးတွေလို စုပုံနေအောင် ရိတ်သိမ်းရရှိတာကို ဖော်ပြတာဖြစ်လို့ အစားအစာအတွက် ဘယ်တော့မှ ပူပန်စရာမလိုတဲ့ အခြေအနေကို ဆိုလိုတာပါ။

ပုံ = ပတ္တမြား ၂၄ လုံးစီခြယ်ထားသော ရွှေပေလွှာကို အင်္ဂလိပ်ဘုရင် ဒုတိယဂျော့ချ်ထံသို့ ပေးပို့ခဲ့ရာ ဘုရင်ဖြစ်သူမှာ ဖတ်ရှုနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ အကြောင်းပြန်ကြားခဲ့ခြင်းလည်း မရှိပေ။ မြန်မာဘုရင် အလောင်းမင်းတရားကြီး ပေးပို့ခဲ့သော ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ကမ်းလှမ်းချက်ဖြစ်ကြောင်း ၃ နှစ်ကြာ ဘာသာပြန်ဆိုမှု ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုအပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်ရောက်မှသာ ယင်း၏ အကြောင်းအရာများမှာ ထင်ရှားပေါ်လွင်လာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်၊ ၁၇၅၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၇ ရက်။

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ