What we’ve learned about children’s growing minds ကလေးများ၏ ကြီးထွားလာသော ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးများ

 1. ဆယ်ကျော်သက်များသည် အဘယ်ကြောင့် အန္တရာယ်များသော ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ချမှတ်ကြသနည်း။ BOLD တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ကျွန်ုပ်တို့၏ ပထမဆုံး ဆောင်းပါးတွင် Laurence Steinberg က ဆယ်ကျော်သက်များသည် လူကြီးများထက် အန္တရာယ်များကို ပိုမိုရင်ဆိုင်လေ့ရှိကြောင်း ရှင်းပြထားသည်။ သို့သော်လည်း ဆယ်ကျော်သက်များသည် အန္တရာယ်ကို စဉ်းစားရာတွင် “အံ့သြစရာကောင်းလောက်အောင် အမြင်အာရုံထက်မြက်ခြင်း၊ အချက်အလက်များကို သိရှိနားလည်ခြင်းနှင့် ဆင်ခြင်တုံတရားရှိခြင်း” တို့ ရှိကြသည်။ “ဆယ်ကျော်သက်များ၏ ဦးနှောက်ရှိ မွေ့လျော်ပျော်ရွှင်မှုဗဟိုချက်သည် ပျော်ရွှင်စရာ အခွင့်အလမ်းများကို အလွန်အမင်း ထိလွယ်ရှလွယ်ဖြစ်စေသည်” ဟု သူက ဆိုသည်။ “အလွယ်တကူ လှုံ့ဆော်နိုင်သော ပျော်ရွှင်မှုဗဟိုချက်နှင့် ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းမှာ အရွယ်ရောက်ဆဲအဆင့်တွင်သာ ရှိနေသေးခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်သွားသောအခါတွင် ပျော်ရွှင်ဖွယ်ကောင်းသည်ဟု ထင်ရသော အတွေ့အကြုံများ၏ ဆွဲဆောင်မှုကို မခုခံနိုင်အောင် ဖြစ်စေသည်” ဟု ဆိုသည်။ Laurence ပါဝင်သည့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ပေါ့တ်ကတ်စ် (podcast) အပိုင်းတွင် ပိုမိုနားဆင်နိုင်ပါသည်။

2. စိန်ခေါ်မှုများပြည့်နှက်နေသော ကမ္ဘာကြီးတွင် လူငယ်များ ကြီးပွားတိုးတက်လာစေရန် အဘယ်အရာက ကူညီပေးသနည်း။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ဆုံးရှုံးရခြင်း၊ နေထိုင်ရာ ဒေသများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးရခြင်းနှင့် ဤအရာများ၏ အနာဂတ်အပေါ် သက်ရောက်မှုများကို ကြားသိရခြင်းက လူငယ်များကို စိုးရိမ်ပူပန်မှုနှင့် မသေချာမရေရာမှုများကို ခံစားရစေနိုင်သည်။ ဤစိန်ခေါ်မှုများပြည့်နှက်နေသော ကမ္ဘာကြီးတွင် လူကြီးများနှင့် လူငယ်များအကြား ဆွေးနွေးမှုများကို အထောက်အကူဖြစ်စေရန်အတွက် ကျွန်ုပ်တို့သည် "ကြီးပွားတိုးတက်ရန် သင်ယူခြင်း" (Learning to thrive) ဆိုသည့် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဗီဒီယိုနှင့်အတူ ပါရှိသော သင်ယူမှုနှင့် အထောက်အကူပြု ပစ္စည်းများတွင် လက်တွေ့ကျသော လုပ်ဆောင်ချက်များစွာ ပါဝင်သောကြောင့် အုပ်ထိန်းသူများနှင့် ပညာပေးသူများသည် သဘာဝကမ္ဘာနှင့် ချိတ်ဆက်မှုများကို လူငယ်များနှင့်အတူ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

ကျွန်ုပ်တို့၏ အခမဲ့ အပိုင်းငါးပိုင်းပါရှိသော သတင်းလွှာသင်တန်းက စကားပြောဆိုခြင်း၊ သဘာဝတရားကို သတိပြုမိခြင်း၊ လူများနှင့် နေရာဒေသများ၊ ကစားခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေးတို့နှင့် ချိတ်ဆက်ခြင်းဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပံ့ပိုးပေးပါသည်။ ဤလုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆွေးနွေးမှုများသည် လူငယ်များ စိုးရိမ်ပူပန်မှု လျော့နည်းလာစေရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ ရပ်ရွာအသိုက်အဝန်းများတွင် ပိုမိုပါဝင်လှုပ်ရှားလာစေရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

“ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ဆုံးရှုံးရခြင်း၊ နေထိုင်ရာ ဒေသများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးရခြင်းနှင့် ဤအရာများ၏ အနာဂတ်အပေါ် သက်ရောက်မှုများကို ကြားသိရခြင်းက လူငယ်များကို စိုးရိမ်ပူပန်မှုနှင့် မသေချာမရေရာမှုများကို ခံစားရစေနိုင်သည်။”

3. ကလေးများ၏ ပညာရေးအတွက် မိသားစုသည် မည်မျှအရေးပါသနည်း။ အုပ်ထိန်းသူများသည် ကလေးများ၏ ကျောင်းနှင့်ပတ်သက်သော ခံစားချက်များနှင့် သဘောထားများအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ပေါ့တ်ကတ်စ်အစီအစဉ်တခုဖြစ်သည့် “ဆရာ/ဆရာမများ၏ အသံများ” (Teachers’ Voices) တွင် အိမ်ရှိလူကြီးများသည် ကလေးများ၏ ပညာရေးဆိုင်ရာ ရလဒ်များအပါအဝင် ၎င်းတို့၏ ကျောင်းနေဘဝကို မည်သို့ပုံဖော်ပေးကြသည်ကို တင်ဆက်သူ Nina Alonso က လေ့လာဆန်းစစ်ထားသည်။

4. လူကြီးများသည် ကလေးများ၏ မိမိကိုယ်ကို လေးစားမှု (self-esteem) ကို မည်သို့ မြှင့်တင်ပေးနိုင်သနည်း။ Eddie Brummelman က ကျွန်တော့်ကို ဤသို့ပြောပြသည် - “ကျွန်ုပ်တို့ အများစုဟာ ကလေးတွေကို ချီးကျူးစကားတွေ အလွန်အမင်းပြောဆိုခြင်းအားဖြင့် သူတို့ရဲ့ မိမိကိုယ်ကို လေးစားမှုကို မြှင့်တင်ပေးဖို့ ကြိုးစားကြပါတယ်။ ကလေးတွေကို သူတို့ ဘယ်လောက်အထိ အံ့သြစရာကောင်းကြောင်း အခါခါပြောပြနေမယ်ဆိုရင် သူတို့က နောက်ဆုံးမှာ ကျွန်ုပ်တို့ကို ယုံကြည်လာကြပြီး မိမိကိုယ်ကို လေးစားမှု မြင့်မားလာကြမှာ မဟုတ်ဘူးလား။ အချို့သော အခြေအနေတွေမှာတော့ လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။”

5. စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် ဆက်လက်ဇွဲရှိစေရန် ကလေးများကို အဘယ်အရာက လှုံ့ဆော်ပေးသနည်း။ ကလေးများသည် ၎င်းတို့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လူကြီးများထံမှ မည်မျှကြိုးစားရမည်ကို သင်ယူကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ အစွမ်းကုန်ကြိုးစားမှုကို ချီးကျူးခြင်း၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ အခက်အခဲများက အောင်မြင်မှုဆီသို့ မည်သို့ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်ကို မျှဝေခြင်းနှင့် ပြဿနာများကို ၎င်းတို့ဘာသာသူတို့ ဖြေရှင်းကြိုးစားခွင့်ပေးခြင်းတို့ဖြင့် ငယ်ရွယ်သော ကလေးများကို ပိုမိုကြိုးစားလာစေရန် ကူညီပေးနိုင်ကြောင်း Julia Leonard က သူမ၏ အင်တာဗျူးတွင် ရှင်းပြထားသည်။ Julia ၏ ကိုယ်ပိုင်လှုံ့ဆော်မှုမှာ သူမ၏ ညီမလေးနှင့် မတူဘဲ ကွဲပြားခြားနားခဲ့ရာ ယင်းက မွေးရာပါသဘောထားများနှင့် အတွေ့အကြုံများက စိတ်ဝင်စားမှုများ၊ ကျွမ်းကျင်မှုများနှင့် ယုံကြည်ချက်များကို မည်သို့ပုံဖော်ပေးသည်ဆိုသည့် အခြေခံမေးခွန်းအချို့ကို သူမအား မေးမြန်းစေခဲ့သည်။

6. လူမှုကွန်ရက်မီဒီယာများသည် ဆယ်ကျော်သက်များ၏ စိတ်ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိပါသလား။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဧည့်သည် ပေါ့တ်ကတ်စ်အစီအစဉ် EdTechnical တွင် တင်ဆက်သူများဖြစ်ကြသော Libby Hills နှင့် Owen Henkel တို့သည် ပညာရေးဆိုင်ရာ AI နှင့် နည်းပညာနှင့် လူငယ်များဆိုင်ရာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အဓိကအကြောင်းအရာများနှင့်ပတ်သက်၍ ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ စိတ်ပညာရှင်နှင့် သုတေသီ Candice Odgers ပါဝင်ခဲ့သည့် ၎င်းတို့၏ အစီအစဉ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်လျက် Owen က ကျွန်တော့်ကို ဤသို့ပြောပြသည် - “Candice ရဲ့ အဓိက ပြောကြားချက်ကတော့ လူမှုကွန်ရက်မီဒီယာတွေကို လူငယ်တွေရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြသနေတဲ့ အချက်အလက်တွေဟာ လူအများပြောဆိုနေကြတာထက် အများကြီး ပိုပြီးရှုပ်ထွေးနေတယ်ဆိုတာပါပဲ။”

7. အခက်အခဲများကို ကျော်လွှားခြင်းအားဖြင့် ကလေးများသည် မည်သည့် အားသာချက်များကို ရရှိနိုင်သနည်း။ ဆင်းရဲမွဲတေမှုကဲ့သို့သော ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော အခြေအနေများတွင် နေထိုင်ကြရသည့် ကလေးများသည် ကျောင်းပညာရေးတွင် ရုန်းကန်ရရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ သို့သော်လည်း ဤကလေးများထဲမှ အချို့တွင် အခက်အခဲများမှတဆင့် ပိုမိုထက်မြက်လာကြသည့် စွမ်းရည်များ၊ ပညာပေးသူများအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ သင်ယူမှုကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် အသုံးချနိုင်သည့် ‘လျှို့ဝှက်စွမ်းရည်များ’ ရှိနေပါက ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။ ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဗီဒီယိုတခုတွင် ကလေးများအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ လျှို့ဝှက်စွမ်းရည်များကို အကောင်းဆုံး အသုံးချနိုင်ရန်အတွက် သင်ယူမှုပတ်ဝန်းကျင်များကို မည်သို့ ဒီဇိုင်းထုတ်နိုင်သည်ကို ကြည့်ရှုပါ။

8. ကလေးများသည် အမြှောက်ဇယားကို မည်သို့ သင်ယူသင့်သနည်း။ အမြှောက်ဇယားကို ကျက်မှတ်ခြင်းသည် ကလေးများအတွက် စာကျက်ရသည့် အခက်ခဲဆုံး စိန်ခေါ်မှုများထဲမှ တခုဖြစ်ကြောင်း Dror Dotan က ဆိုသည်။ ဂဏန်းသင်္ချာနှင့် အက္ခရာသင်္ချာတို့တွင် ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်ရန်အတွက် ကလေးများသည် အချိန်ကုန်သက်သာစေမည့် မဟာဗျူဟာများကို မမှီခိုဘဲ ၁၀ x ၁၀ အထိရှိသော အမြှောက်ဇယားများကို ပြန်လည်အမှတ်ရနေရန် လိုအပ်သည်။

“အမြှောက်ဇယားကို မှတ်မိဖို့ ခက်ခဲစေတဲ့ အကြောင်းရင်းတခုကတော့ - ၈ x ၈ = ၆၄ နဲ့ ၈ x ၆ = ၄၈ တို့လိုမျိုး အချက်အလက်တွေအကြား ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်နေတာပါပဲ။ ကံမကောင်းစွာနဲ့ပဲ မှတ်မိရမယ့်အရာတွေက ဆင်တူနေမယ်ဆိုရင် မှတ်ဉာဏ်ဆိုင်ရာ တာဝန်အများစုဟာ ပိုပြီးခက်ခဲလာတတ်ပါတယ်။” Dror ၏ ဆောင်းပါးတွင် ပေးထားသော သင်ခန်းစာသည် ၆ x ၄ = ၂၄ နှင့် ၉ x ၉ = ၈၁ ကဲ့သို့သော ဆင်တူခြင်းမရှိသည့် အချက်အလက်များကိုသာ အဓိကထားပါက ကလေးများအတွက် သင်ယူရ ပိုမိုလွယ်ကူကြောင်း ပြသထားသည်။

ထိုသို့ဆိုလျှင် ကလေးများသည် အမြှောက်ဇယားကို အစဉ်လိုက် သင်ယူခြင်းကို ရပ်လိုက်သင့်သည်ဟု ဆိုလိုပါသလား။ မဖြစ်မနေ မဟုတ်ပါ။ Dror ၏ အကြံပြုချက်အရ ၂ ၏ မြှောက်လက်များကို ဦးစွာသင်ယူခြင်း၊ ထို့နောက် ၃ စသည်ဖြင့် သင်ယူခြင်းသည် သင်ယူမှု၏ အစောပိုင်း အဆင့်များတွင် အသုံးဝင်နိုင်ပြီး ကလေးများက အမြှောက်ကို သဘောတရားပိုင်းအရ နားလည်လာသည့်အခါမှသာ ဆင်တူခြင်းမရှိသော အချက်အလက်များကို ဆက်လက်သင်ယူနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။

9. နှစ်ဘာသာစကားပြောဆိုသူများအတွက် ကျောင်းတက်ရသည်မှာ မည်သို့ရှိသနည်း။ ကျောင်းသားလေးဦးတွင် တဦးခန့်သည် ၎င်းတို့ ကောင်းစွာရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုမရှိသော ဘာသာစကားများဖြင့် သင်ကြားပို့ချခြင်း ခံနေကြရသည်။ “သင်ကြားတဲ့ ဘာသာစကားကို နားမလည်တာကြောင့် ကျောင်းမှာ ရုန်းကန်နေရတဲ့ ကလေးတွေဟာ စိတ်ပျက်အားငယ်ပြီး ကျောင်းထွက်သွားကြဖို့ များပါတယ်” ဟု Ivy Nkrumah က သူမ၏ အင်တာဗျူးတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒေသန္တရ ဘာသာစကားတွေကို သင်ကြားရေးမှာ အသုံးပြုတဲ့အခါ၊ အထူးသဖြင့် ကျေးလက်ဒေသတွေမှာ သင်ယူသူတွေက ပိုပြီးတက်ကြွစွာ ပါဝင်ကြတာ၊ မေးခွန်းတွေ ပိုမိုမေးမြန်းကြတာနဲ့ ပိုမိုခိုင်မာတဲ့ နားလည်မှုကို ပြသကြတာကို ကျွန်တော် တွေ့ခဲ့ရပါတယ်” ဟု Ivy က သူမ၏ နောက်ဆက်တွဲ ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော်လည်း ဤသင်ယူသူများစွာသည် အင်္ဂလိပ်စာကို အလုပ်အကိုင်၊ ခရီးသွားလာမှုနှင့် အနာဂတ် အောင်မြင်မှုတို့နှင့် ဆက်စပ်တွေးတောကြသောကြောင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် သင်ယူလိုကြသည်။ ကလေးများအနေဖြင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သော ဘာသာစကားများမှတဆင့် သင်ယူနိုင်ကြပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ကျွမ်းကျင်မှုကိုလည်း ဖွံ့ဖြိုးလာစေရန် ပေါင်းစပ်နည်းလမ်းတခုကို မည်သို့အကောင်အထည်ဖော်ရမည်ကို Ivy က ယခုအခါ လေ့လာစူးစမ်းနေသည်။

10. အလွန်အမင်း အာရုံခံလွယ်သော ကလေးများအတွက် အဘယ်အရာက ကူညီပေးသနည်း။ ကလေးအချို့သည် အခြားသူများထက် ပိုမိုအာရုံခံလွယ်ကြသည်။ “မြှင့်တင်ထားတဲ့ အာရုံခံနိုင်စွမ်းဟာ အသံ၊ အလင်းရောင် သို့မဟုတ် အနံ့တို့အပေါ် အာရုံခံနိုင်စွမ်းအဖြစ်သာမက အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို ပိုမိုအာရုံစိုက်မှု၊ စာနာနားလည်မှု မြင့်မားခြင်းနဲ့ စိတ်ခံစားချက်ကို သတိပြုမိနိုင်စွမ်းတွေအဖြစ်ပါ ပေါ်ထွက်လာနိုင်ပါတယ်” ဟု Melissa Hogenboom က သူမ၏ ဆောင်းပါးတွင် ရှင်းပြထားသည်။ 

“အလွန်အမင်း အာရုံခံလွယ်တဲ့ လူတွေဟာ အလွန်အမင်း အာရုံခံလွယ်ခြင်းမရှိတဲ့သူတွေထက် ကမ္ဘာကြီးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်နဲ့ အသေးစိတ်အချက်အလက်တွေကို ပိုပြီးလုပ်ဆောင်ကြပါတယ်။”

“သူတို့က ပိုပြီးထိခိုက်လွယ်ကြပြီး ရှင်သန်ကြီးထွားဖို့အတွက် မှန်ကန်တဲ့ အလင်းရောင်၊ အပူချိန်နဲ့ နွေးထွေးမှုပမာဏ လိုအပ်ပါတယ်။ မှန်ကန်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာဆိုရင် သစ်ခွပန်းတွေဟာ ထူးထူးခြားခြား ကောင်းမွန်စွာ ရှင်သန်ကြပါလိမ့်မယ်။” 

ဒေါက်တာတင့်ဆွေ