ကွန်မြူနစ်ဝါဒနှင့် အရင်းရှင်ဝါဒတို့၏ နှစ် ၅၀ သက်တမ်း

၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းမှသည် ယနေ့ခေတ်အထိ ဖြတ်သန်းကြည့်ရှု စစ်ဆေးရာတွင် စနစ်နှစ်ခုစလုံး မည်သို့ ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ မည်သည့်နေရာများတွင် အောင်မြင်ခဲ့သည်နှင့် မည်သို့ ကျရှုံးခဲ့ရသည်ဆိုသည်တို့ကို လေ့လာကြည့်ရှုရန် လိုအပ်ပါသည်။

၁။ ကွန်မြူနစ်ဝါဒ - လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅၀ နှင့် ယနေ့ခေတ်
လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅၀ (၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်း) -
စစ်အေးတိုက်ပွဲ အရှိန်အဟုန် အမြင့်ဆုံး ရောက်ရှိနေချိန် ဖြစ်သည်။ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ (USSR) နှင့် အရှေ့ဥရောပအုပ်စုတို့သည် နိုင်ငံပိုင် ဗဟိုဦးစီး စီးပွားရေးစနစ်၊ (အရည်အသွေး နိမ့်လေ့ရှိသော်လည်း) အလုပ်အကိုင် အာမခံချက်ရှိမှုနှင့် နိုင်ငံတော်မှ ပစ္စည်းများကို ခွဲဝေဖြန့်ဖြူးပေးမှုတို့ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် အင်အားကြီးမားသော ပြိုင်ဘက် ပထဝီနိုင်ငံရေး စူပါပါဝါကြီးတခုအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ တရုပ်နိုင်ငံသည် မော်စီတုန်း၏ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး နောက်ဆုံးအဆင့်များမှ ရုန်းထွက်နေဆဲဖြစ်ပြီး အထီးကျန်ဆန်ကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံသည့် ကွန်မြူနစ်စီးပွားရေးစနစ်ကို လည်ပတ်နေချိန် ဖြစ်သည်။
ဝေဖန်သူများက စားသုံးသူသုံး ကုန်ပစ္စည်းများ အစဉ်အဆက် လိုအပ်နေမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေး လွတ်လပ်ခွင့် မရှိမှု၊ အနောက်နိုင်ငံများထက် နည်းပညာ နောက်ကျကျန်ခဲ့မှုနှင့် ဗျူရိုကရေစီ ယန္တရား မထိရောက်မှုတို့ကို ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ လိုလားထောက်ခံသူများကမူ အနောက်တိုင်း ဈေးကွက်များ၏ စီးပွားပျက်ကပ် ကလပ်စည်းမျှော့ ကာလများမရှိဘဲ အခြေခံအိမ်ရာ၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုနှင့် စီးပွားရေး လုံခြုံမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်ဟု လျှောက်လဲခဲ့ကြသည်။
ယနေ့ခေတ် -
၂၀ ရာစု၏ ရိုးရာ နိုင်ငံပိုင် ကွန်မြူနစ်စနစ်သည် အများအားဖြင့် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ပြိုကွဲခဲ့ပြီး အရှေ့ဥရောပနိုင်ငံများသည် ဈေးကွက်ဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့ကြသည်။ မိမိကိုယ်ကို ကွန်မြူနစ်/မာက်စ်ဝါဒ-လီနင်ဝါဒ ဦးဆောင်သည်ဟု ကြေညာထားသည့် နိုင်ငံအနည်းငယ် (ဥပမာ- တရုပ်၊ ကျူးဘား၊ ဗီယက်နမ်၊ လာအို နှင့် မြောက်ကိုရီးယား) သာ ကျန်ရှိတော့သည်။
နိုင်ငံတော် အရင်းရှင်ဝါဒ / "ဈေးကွက် လီနင်ဝါဒ" - တရုပ်နှင့် ဗီယက်နမ်ကဲ့သို့ နိုင်ငံများသည် ဈေးကွက်ယန္တရားများ၊ ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းများနှင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးတို့ကို တက်ကြွစွာ ကျင့်သုံး ဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း ကွန်မြူနစ်ဝါဒ၏ တပါတီဒီမိုကရေစီမဲ့ နိုင်ငံရေး အာဏာစက်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။
ခေတ်သစ် ဆန်းစစ်ဆန်းစစ်မှုများတွင် "ကွန်မြူနစ်ဝါဒ" ကို လက်တွေ့လည်ပတ်နိုင်သော စီးပွားရေး စံနမူနာတခုအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်း နည်းပါးသွားပြီး အာဏာရှင်ဆန်သော နိုင်ငံတော် အရင်းရှင်ဝါဒ ရှုထောင့်မှသာ ပိုမိုသုံးသပ်ကြသည်။ စင်းလုံးချော ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု ဖြစ်ထွန်းလာသော်လည်း နိုင်ငံတော်၏ ပြင်းထန်သော စောင့်ကြည့်ကွပ်ကဲမှု၊ နိုင်ငံရေး ဖိနှိပ်မှုနှင့် နိုင်ငံတွင်း မညီမျှမှုများ ကြီးထွားလာမှုကို သတိပြုမိကြသည်။ တချိန်တည်းမှာပင် အနောက်နိုင်ငံများမှ လူငယ်မျိုးဆက်များသည် ခေတ်သစ် အိမ်ရာနှင့် လူနေမှုစရိတ်များ ကြီးမြင့်လာမှုကြောင့် မကျေနပ်ချက်များမှတဆင့် ဆိုရှယ်လစ် သို့မဟုတ် အရင်းရှင်လွန် ခယူဆချက်များအပေါ် အယူအဆရေးရာ စိတ်ဝင်စားမှု သစ်များ ပြန်လည်ပြသလာကြသည်။
၂။ ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ် (အရင်းရှင်ဝါဒ) - လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅၀ နှင့် ယနေ့ခေတ်
လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅၀ (၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်း) -
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု (အရင်းရှင်ဝါဒ၏ ရွှေခေတ်) သည် အတားအဆီးတခုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ် ရေနံဝယ်လိုအား ကပ်ဆိုက်မှုကြောင့် ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်ပြီး စီးပွားရေး ထုတ်လုပ်မှု ကျဆင်းခြင်း (Stagflation) ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ အနောက်တိုင်း ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်များသည် ၎င်းတို့၏ အားသာချက်များ ဆုံးရှုံးနေပြီလားဟု လူအများက မေးခွန်းထုတ်လာခဲ့ကြသည်။
ဤစိန်ခေါ်မှုသည် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် "သတ်ချာ-ရေးဂန်း တော်လှန်ရေး" အတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့ပြီး လွတ်လပ်စွာ ကိုင်တွယ်ခွင့်၊ ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြုလုပ်ခြင်း၊ လွတ်လပ်သော ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးနှင့် အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ အားနည်းသွားစေသည့် ကြီးမားသော ပြောင်းလဲမှုတခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ် -
ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်သည် ဒစ်ဂျစ်တယ် နည်းပညာ၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ကွန်ရက်များနှင့် ဘဏ္ဍာရေး စေတီတော်များဖြင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်လျက် ကမ္ဘာကြီးကို လွှမ်းမိုးထားသည်။
ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်သည် မကြုံစဖူးသော နည်းပညာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများ၊ ပိုမိုမြင့်မားသော ကမ္ဘာ့လူနေမှုအဆင့်အတန်းများကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး (အထူးသဖြင့် အရှေ့အာရှတွင်) လူသန်းပေါင်းများစွာကို အလွန်အမင်း ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုမှ ဆွဲထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
ခေတ်သစ် ဝေဖန်မှုများသည် စီးပွားရေး ကွာခြားမှု၊ လွန်ကဲသော ချမ်းသာမှု စုစည်းမှု (ပိုင်ဆိုင်သူ အနည်းငယ်မျှက ပိုင်ဆိုင်မှု အများစုကို ထိန်းချုပ်ထားခြင်း)၊ အလတ်တန်းစားနှင့် အလုပ်သမား တန်းစားများအတွက် လုပ်ခလစာ တိုးတက်မှုထက် အိမ်ခြံမြေနှင့် လူနေမှုစရိတ်များ လွန်စွာ မြင့်တက်လာမှုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်/ရာသီဥတုဆိုင်ရာ ဖိစီးမှုများအပေါ် အာရုံစိုက်ထားကြသည်။
စနစ်နှစ်ခုကို ဘေးချင်းယှဉ်၍ သုံးသပ်နည်း
သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် စီးပွားရေးပညာရှင်များသည် ဤစနစ်နှစ်ခုကို နှစ် ၅၀ သမိုင်းကြောင်းပေါ် မူတည်၍ ဆန်းစစ်ရာတွင် အဓိကမဏ္ဍိုင် ၄ ခုဖြင့် ကြည့်ရှုလေ့ရှိကြသည် -
လိုက်လျောညီထွေ ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း (Adaptability):
လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅၀ က ရိုးရာ ကွန်မြူနစ်စနစ်သည် စက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများမှလွဲ၍ အသစ်တီထွင်နိုင်စွမ်းမရှိဘဲ တောင့်တင်းလွန်းသည်ဟု မြင်တွေ့ရပြီး အနောက်တိုင်း ဈေးကွက်များသည် ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်မှုများကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရသော်လည်း လွတ်လပ်စွာ ကိုင်တွယ်ခွင့်နှင့် နည်းပညာ/ဒစ်ဂျစ်တယ် တော်လှန်ရေးတို့မှတဆင့် မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်နိုင်ခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် ကျန်ရှိနေသော ကွန်မြူနစ်ပါတီများသည် ဗဟိုဦးစီး စီးပွားရေးစနစ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံတော်က ညွှန်ကြားသော ဈေးကွက်စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ခြင်းကြောင့် ရှင်သန်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ အနောက်တိုင်း ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်များသည်မူ ချမ်းသာမှု ကွာဟချက်နှင့် ကုမ္ပဏီကြီးများ၏ ဈေးကွက်စိုးမိုးမှုတို့ကြောင့် ပြင်းထန်သော နိုင်ငံရေး ဖိအားများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
ထိရောက်မှုနှင့် ခွဲဝေဖြန့်ဖြူးမှု (Efficiency vs. Distribution):
ရိုးရာ ကွန်မြူနစ်စနစ်များသည် အထက်မှအောက်သို့ အမိန့်ပေး အစီအစဉ်ဆွဲခြင်းဖြင့် သီအိုရီအရ ညီမျှမှုနှင့် အခြေခံ လိုအပ်ချက်များ ပံ့ပိုးရေးကို ဦးစားပေးခဲ့ရာ သတင်းအချက်အလက် ပိတ်ဆို့မှုများနှင့် ကုန်ပစ္စည်းများ မှားယွင်းခွဲဝေမှုတို့ကို ရာဇဝင်တခုအဖြစ် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။
ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်များသည် ဈေးကွက်ဖော်ထုတ်မှုနှင့် တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတွင် လွန်စွာ ထူးချွန်သော်လည်း တရားမျှတသော ခွဲဝေဖြန့်ဖြူးမှုတွင် မကြာခဏ ရုန်းကန်ရသဖြင့် သံသရာလည်သော စီးပွားပျက်ကပ်များနှင့် လွန်ကဲသော ကွာဟချက်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
လွတ်လပ်မှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ခွင့် (Freedom and Autonomy):
ဗဟိုဦးစီး စီးပွားရေးစနစ်များသည် သမိုင်းတလျှောက် စီးပွားရေး ထိန်းချုပ်မှုကို အာဏာရှင်ဆန်သော နိုင်ငံရေး ဖိနှိပ်မှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်များသည် သမိုင်းတလျှောက် စီးပွားရေး ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု လျှော့ချခြင်းကို နိုင်ငံရေး မတူကွဲပြားမှုများ၊ နိုင်ငံသား လွတ်လပ်ခွင့်များနှင့် တွဲဖက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း ခေတ်သစ် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းကြီးများ၏ စိုးမိုးမှုနှင့် စီးပွားရေး မရေရာမှုများသည် ဝင်ငွေနည်းပါးသော လူထုအများစု၏ လက်တွေ့လွတ်လပ်ခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားသည်ဟု ဝေဖန်သူများက ထောက်ပြကြသည်။
(၂)
တချိန်က အစဉ်အလာကြီးမားခဲ့သော ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံများသည် ပိုမို၍ အရင်းရှင်ဆန်သော စနစ်များသို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။
ကွန်မြူနစ်ဝါဒ အယူအဆပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော နိုင်ငံများသည် အရင်းရှင်ယန္တရားများကို အဆင့်ဆင့် လက်ခံကျင့်သုံးလာခဲ့သည့် အဆိုပါ အကွေ့အပြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅၀ အတွင်း အရေးပါဆုံးသော စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုကြီးများအနက် တခု ဖြစ်သည်။
သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် စီးပွားရေးပညာရှင်များသည် ဤစနစ်ရောရာ ပုံစံကို "နိုင်ငံတော် အရင်းရှင်ဝါဒ" (State Capitalism) သို့မဟုတ် "ဈေးကွက် လီနင်ဝါဒ" (Market Leninism) ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ နိုင်ငံရေးပါတီက အစိုးရနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအပေါ် အကြွင်းမဲ့ ထိန်းချုပ်ထားဆဲ ဖြစ်သော်လည်း စီးပွားရေးတွင်မူ လွတ်လပ်သော ဈေးကွက်၊ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်ခွင့်၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ပြိုင်ဆိုင်မှုတို့အပေါ် များစွာ မှီခိုအားထားထားသည်။
အဓိကနိုင်ငံများတွင် အကွေ့အပြောင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပုံ
၁။ "တရုပ်စတိုင် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ" သို့ ဦးတည်ပြောင်းလဲခြင်း
မော်စီတုန်း လက်ထက်တွင် (၁၉၇၆ အထိ) တရုပ်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံပိုင် စိုက်ပျိုးရေးသမဝါယမများ ပါဝင်ပြီး ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်း လုံးဝမရှိသော တင်းကျပ်သည့် အထီးကျန် ဗဟိုဦးစီး စီးပွားရေးစနစ်ဖြင့် လည်ပတ်ခဲ့သည်။
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် တင်ရှောက်ပိုင်သည် ဂိုင်ဂယ် ကိုင်ဖန့် (Gaige Kaifang - "ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနှင့် တံခါးဖွင့်ဝါဒ") ကို စတင်ခဲ့သည်။
စိုက်ပျိုးရေးတွင် စုပေါင်းလုပ်ကိုင်မှုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး တောင်သူများကို ပိုလျှံသော သီးနှံများကို လွတ်လပ်သော ဈေးကွက်များတွင် ရောင်းချခွင့်ပြုခဲ့သည်။
နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် ပို့ကုန်များကို ဆွဲဆောင်ရန် ရှန်ကျန်းကဲ့သို့သော အထူးစီးပွားရေးဇုန်များ (SEZs) ကို ဖန်တီးခဲ့သည်။
နိုင်ငံပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ (SOEs) နှင့်အတူ ပုဂ္ဂလိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ ထွန်းကားလာစေရန် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ် တရုပ်နိုင်ငံသည် နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီးများ၊ ကြီးမားသော စတော့အိတ်ချိန်းများနှင့် ဘီလျံနာ ရာပေါင်းများစွာ ရှိသည့် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး စီးပွားရေးနိုင်ငံအဖြစ် ကြွားဝါနိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း တရုပ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) သည် အဓိက ဈေးကွက်ကဏ္ဍများအပေါ် အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်သည့် နိုင်ငံရေးဧကရာဇ်အဖြစ်နှင့် စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ်မှုကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။
၂။ ဗီယက်နမ် - ဒွိုင်မွိုင် (Doi Moi) ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများ
ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ ပြီးဆုံးပြီးနောက် တင်းကျပ်သော ဗဟိုဦးစီး စီမံကိန်းကြောင့် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းတွင် အလွန်အမင်း ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်မှု၊ အစားအစာ လိုအပ်ချက်နှင့် စီးပွားရေးအရ အထီးကျန်မှုတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် ဒွိုင်မွိုင် (Dö̉i Mới - "သစ်လွင်ဆန်းသစ်ခြင်း") မူဝါဒကို စတင်ခဲ့သည်။
ကုန်ဈေးနှုန်း ထိန်းချုပ်မှုများကို လျှော့ချခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်မှ သတ်မှတ်ထားသော စိုက်ပျိုးရေး စုပေါင်းလုပ်ငန်းများကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ပုဂ္ဂလိက စီးပွားရေး တည်ထောင်မှုကို အားပေးခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်များကို တက်ကြွစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် (ဥပမာ- ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် WTO သို့ ဝင်ရောက်ခြင်း)။
ယနေ့ခေတ် ဗီယက်နမ်သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အလျင်မြန်ဆုံး တိုးတက်နေသော ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ဗဟိုချက်များအနက် တခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့နည်းပညာနှင့် အထည်ချုပ် ထောက်ပံ့ ပို့ဆောင်ရေး ကွန်ရက်များအတွက် အဓိက အဆင်ပြေဆုံးနေရာတခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၃။ လာအို - ချင်တာနခန်မိုင် (Chintanakhan Mai) အစီအစဉ်
၁၉၇၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ပသတ်လာအို (Pathet Lao) သည် ဆိုဗီယက် အကူအညီကို မှီခိုရသော ဗဟိုဦးစီး စီးပွားရေးစနစ်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ဗီယက်နမ်၏ ဦးဆောင်မှုကို နမူနာယူ၍ လာအိုသည် "စီးပွားရေးယန္တရားသစ်" ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
စီးပွားရေး ထိန်းချုပ်မှုကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု လျှော့ချခဲ့ခြင်း၊ နိုင်ငံပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း၊ ဈေးကွက်အလိုက် ကုန်ဈေးနှုန်း သတ်မှတ်ခွင့်ပြုခဲ့ခြင်းနှင့် (အထူးသဖြင့် တရုပ်နှင့် အိမ်နီးချင်း ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှ) နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို တံခါးဖွင့်ပေးခဲ့သည်။
ဘာကြောင့် အရင်းရှင်ဝါဒကို လက်ခံခဲ့ကြသနည်း။
၁။ ဗဟိုဦးစီးစီမံကိန်း၏ ထိရောက်မှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း - အထက်မှအောက်သို့ စီမံခန့်ခွဲမှုသည် သတင်းအချက်အလက် စုဆောင်းရယူရာတွင် ကြီးမားသော ပိတ်ဆို့မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဗဟိုစနစ်ဖြင့် စီမံသူများသည် စားသုံးသူများ၏ လိုအပ်ချက်ကို တိကျစွာ ခန့်မှန်းရန် သို့မဟုတ် သန်းပေါင်းများစွာသော ကုန်ပစ္စည်းများအတွက် ဈေးကွက်သတ်မှတ်ရန် မစွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အစဉ်အဆက် ပစ္စည်းရှားပါးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသည်။
၂။ နည်းပညာနှင့် ဒြပ်ဝတ္ထုပိုင်းဆိုင်ရာ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ ဗဟိုဦးစီး စီးပွားရေးစနစ်များသည် နည်းပညာ၊ စားသုံးသူများ၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်းနှင့် ထုတ်လုပ်မှု စွမ်းအားတို့တွင် အနောက်တိုင်း ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်များထက် များစွာ နောက်ကျကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
၃။ အုပ်ချုပ်သူ အစိုးရများ၏ ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင်များသည် ရေရှည်နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှုရရှိရန် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုနှင့် မိမိတို့ ပြည်သူများ၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်း တိုးတက်မြင့်မားရေးကို ဆောင်ရွက်ပေးရန် လိုအပ်ကြောင်း သဘောပေါက်ခဲ့ကြသည်။ ဈေးကွက်စီးပွားရေး စနစ်များကို ပေါင်းစပ်ကျင့်သုံးခြင်းသည် စီးပွားရေးကြွယ်ဝမှုကို ဖန်တီးရန်အတွက် အထိရောက်ဆုံး စက်ယန္တရားဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။
ခေတ်သစ် ရလဒ် - နိုင်ငံတော် အရင်းရှင်ဝါဒ (State Capitalism)
လွတ်လပ်သော ဈေးကွက်များကို ပါတီစုံ နိုင်ငံရေး ပြိုင်ဆိုင်မှုနှင့် နိုင်ငံသား လွတ်လပ်ခွင့်တို့ဖြင့် ပူးတွဲကျင့်သုံးလေ့ရှိသည့် အနောက်တိုင်း ဈေးကွက်ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံများနှင့်မတူဘဲ အဆိုပါ နိုင်ငံများသည် ကွဲပြားသော ပုံစံတခုကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည် -
အင်္ဂါရပ် ၂၀ ရာစု၏ ရိုးရာ ကွန်မြူနစ်ဝါဒ ခေတ်သစ် နိုင်ငံတော် အရင်းရှင်ဝါဒ (ဥပမာ- တရုပ်၊ ဗီယက်နမ်)
ဈေးကွက်စနစ် နိုင်ငံတော်က သတ်မှတ်သော ကုန်ဈေးနှုန်းနှင့် ထုတ်လုပ်မှု ပမာဏများ လွတ်လပ်သော ဈေးကွက် ကုန်ဈေးနှုန်းနှင့် ပြိုင်ဆိုင်မှုရှိသော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ
ပိုင်ဆိုင်မှု ၁၀၀% နိုင်ငံတော်ပိုင် ပုဂ္ဂလိက၊ နိုင်ငံခြားနှင့် နိုင်ငံပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ရောနှောပါဝင်မှု
ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အထီးကျန်ဆန်မှု / ကွန်မြူနစ်အုပ်စုအတွင်းသာ ကန့်သတ်ထားမှု ကမ္ဘာ့ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ကွန်ရက်များနှင့် WTO တို့တွင် အပြည့်အဝ ပူးပေါင်းပါဝင်မှု
နိုင်ငံရေးစနစ် တပါတီ အာဏာရှင် စနစ် တပါတီ အာဏာရှင် စနစ်
နိုင်ငံတော်၏ အခန်းကဏ္ဍ ပိုင်ဆိုင်မှု အားလုံးကို တိုက်ရိုက် စီမံခန့်ခွဲသူ စဗျူဟာမြောက် စည်းမျဉ်းထိန်းသိမ်းသူနှင့် အဓိက အစုရှယ်ယာရှင်
ဒေါက်တာတင့်ဆွေ